Քարանյութերից տնտեսական նշանակության տեսակետից մինչ այժմ առաջին տեղը պատկանում է տուֆաքարերին: Ֆիզիկական, պետրոգրաֆիական և այլ հատկանիշներից ելնելով ՀՀ-ի տարածքում հանդիպող տուֆերը բաժանվում են 5 տեսակի՝ Արթիկի, Երևանյան, Անիական, Բյուրականի և ֆելզիտային :

Արթիկի տիպի տուֆերի հանքավայրերից են  Արթիկի, Տուֆաշենի,  Կաթնաղբյուրի, մարալիկի, Սառնաղբյուրի հանքավայրերը:

Անիական տիպի տուֆեր կան Անիպեմզայի, Հայկաձորի հանքավայրերում:

Երևանյան տիպի տուֆեր կան Անիի, Երնջատափի, Ալագյազի, Ապարանի,  Վահրամաբերդի և այլ հանքավայրերում:

Բյուրականի տիպի տուֆեր կան  Ագարակի, Աշտարակի, Բյուրականի, Օշականի, Աղավնատան և այլ հանքավայրերում:

Ֆելզիտային տիպի տուֆերով հայտնի են՝ Մեծավանի,  Տաշիրի, Նորատուսի, Մարտիրոսի, Այգեձորի, Կարմիրաղբյուրի և այլ հանքավայրերը:

Տնտեսական խոշոր նշանակություն ունեն նաև բազալտները և դրա խմբն պատկանող մյուս ապարները՝ անդեզիտները, անդեզիտաբազալտները:   Տուֆաքարերի համեմատ բազալտներն ավելի ամուր են, դիմացկուն, համեմատաբար դժվար մշակվող քարանյութեր են: Որպես կարծր ու դիմացկուն շինանյութ բազալտները կիրառվում են կամուրջների, հիդրոտեխնիկական և այլ  բարդ կառույցներում, օգտագործվում են  քանդակագործության և հուշարձանների կառուցման գործում: Բազալտները մանրացված վիճակում՝ որպես խիճ, օգտագործվում են բարձրորակ բետոնի արտադրության համար:

Անդեզիտները և անդեզիտաբազալտները բազալտներից տարբերվում են թեթևությամբ, ծակոտկենությամբ և բարձր թթվայնությամբ: Նշանավոր հանքավայրերից են Անիի, Արզնու, Կապուտանի, Վանաձորի, Խնձորուտի հանքավայրերը:

ՀՀ-ի քարանյութերի շարքում են նաև մարմարները: Մարմարը բարձրորակ դեկորատիվ նյութ է, օգտագործվում է շենքերի ներքին և արտաքին հարդարման համար: Մարմարի հանքավայրեր են հայտնաբերվել՝ Արարատի, Տավուշի, Գեղարքունիքի, Կոտայքի, Սյունիքի մարզերում: Այժմ գործնական նշանակություն ունեն՝ Արարատի, Ենոքավանի, Իջևանի, Աղվերանի հանքավայրերը:

Յուրահատուկ է Խոր Վիրապի հանքավայրի մարմարը, որն ունի սև գույն՝ սպիտակ և դեղին երանգներով: Շինանյութերի համակարգում յուրահատուկ է Մարմարաշենի օնիքսանման մարմարը, որն ունի սպիտակավուն, ոսկյա, դեղին, կանաչավուն և այլ երանգներ:

ՀՀ տարածքում կան նաև գրանիտի խոշոր պաշարներ, որոնց հանքավայրերը գտնվաում են նախկին Գուգարքի, Նոյեմբերյանի, Մեղրու, Կապանի, Սիսիանի, Հրազդանի, Թումանյանի տարածաշրջանում: Գրանիտն օգտագործվում է շինարարության մեջ, օրինակ՝ Ա. Սպենդարյանի անվան օպերայի և բալետի շենքը կառուցված է Փամբակի գրանիտով:

ՀՀ տարածքը հարուստ է հրաբխային ծագում ունեցող թեթև լցանյութերի՝ հրաբխային խարամների, պեմզայի, պեռլիտների պաշարներով:

Հրաբխային խարամները բնական, թեթև, ծակոտկեն ապարներ են, ունեն կարմիր, սև գույներ, իրենց բազմաթիվ երանգներով: Նշանավոր հանքավայրերից են՝ Կարմրաշենի հանքավայրը,  Քարահունջի, Շինուհայրի, Գավառի, Լճաշենի, Պեմզաշենի հանքավայրերը:

Պեմզան հրաբխային ժայթքման արդյունք է: Բնական վիճակում այն լինում է մանր ավազի ու ավելի խոշոր կտորնորի ձևով: Խոշոր հանքավայրերն են՝ Անիի և Պեմզաշենի հանքավայրերը: ՀՀ  տարածքում ավելի խոշոր պաշարներ ունի  լիթոիդային պեմզաները՝ որոնք պեռլիտների տեսակներ են՝ ավելի ծակոտկեն են, ավելի կարծր ու ամուր:

Պեռլիտները կազմված են այսպես կոչված հրաբխային ապակուց: Պաշարներով և դրանց որակով  ՀՀ-ն եզակի դեր ունի: Պեռլիտի հիմնական պաշարները գտնվում են Աբովյան-Հրազդան հանգույցում, Արագածի լեռնալանջերին: Պեռլիտի հանքավայրերում կան նաև օբսիդիանի պաշարներ:

ՀՀ տարածքում կան  բենտոնիտների և դիատոմիտների խոշոր պաշարներ: Բենտոնիտների խոշոր պաշարներ կան Սարիգյուղի մոտ:

Հանրապետության տարբեր հատվածներում հայտնաբերված են նաև  իսլանդական շպատի, կվարցի, ազբեստի  երևակումներ: Գործնական տեսակետից  մեծ հետաքրքրություն են ներկայացնում քարաղի խոշոր պաշարները: Առավել հանրահայտը Երևանի և նրա շրջակայքում գտնվող բարձրորակ կերակրի աղի պաշարներն են:

]]> 18596 https://www.armgeo.am/metal-minerals/ Wed, 03 Aug 2016 10:01:51 +0000 https://www.armgeo.am/?p=18521 Հայաստանի տարածքում դեռևս վաղ ժամանակներում մեծ կիրառություն են ունեցել գունավոր մետաղները, դրանց վառ ապացույցներից են մետաղաձուլարանների վաղուց պահպանված մնացորդներն ու հետքերը: Նշանվոր էր Մեծամորի մետաղաձուլարանի հայտնաբերումը, որտեղ հայտնաբերվել է մետաղաձուլարանի վառարանը, մետաղաձուլության թափոնները՝ խարամը: Մոտակա ժայռի վրա քարի վրա քանդակված է ամբողջ ձուլարանի կառուցվածքը:

ՀՀ-ի տարածքում հայտնաբերված գունավոր մետաղներից գործնական նշանակություն կարող են ունենալ պղինձը, մոլիբդենը, բազմամետաղներից՝ կապարն ու  ցինկը, ոսկին, ալյումինի հումքը և մի քանի այլ մետաղներ:

Գունավոր մետաղներից գործնական նշանակության և տարածվածության տեսակետից առաջին տեղում է պղինձը, որի հայտնաբերված պաշարների գրեթե 80-90 ℅-ը գտնվում է Կապանի, Քաջարանի և Ագարակի հանքավայրերում:  Քաջարանի և Ագարակի հանքավայրերում հանքանյութը պղնձից բացի պարունակում է նաև մոլիբդեն և հազվադեպ այլ մետաղներ: Լոռու մարզում  նշանավոր են Ալավերդու և Շամլուղի հանքավայրերը:

Գործնական նշանակության տեսակետից կարևոր է նաև մոլիբդենի դերը: Հանրապետությունում առկա է մոլիբդենի տասնյակ հանքավայրեր, որոնցից մեծ նշանակություն ունեն Քաջարանի և Ագարակի հանքավայրերը։

Բազմամետաղների հանքավայրեր հայտնաբերվել են Հայաստանի տարբեր տարածաշրջաններում՝ Մեղրու, Վայքի, Ստեփանավանի և այլն: Մինչ այժմ գործնական նշանակություն ունի Ախթալայի բազմամետաղային հանքավայրը, որտեղ կառուցված է հարստացուցիչ ֆաբրիկա:

ՀՀ տարածքում կան նիկելի, տիտանի, մագնեզիումի, վոլֆրամի, սնդիկի, ծարիրի  և այլ գունավոր ու հազվադեպ մետաղների պաշարներ որոնք հայտնաբերվել են պղնձամոլիբդենային հանքավայրերի հանքանյութի և հանրապետության տարածքում հայտնաբերված կոմպլեքսային այլ հանքավայրերում: Օրինակ՝ տիտանի պաշարներ կան Արաածոտնի, Կոտայքի մարզի տարածաշրջաններում, նիկելի և կոբալտի պաշարներ՝ Գեղարքունիքի և Շիրակի մարզերում  և այլն:

ՀՀ տարածքում կան նաև մետաղային մագնեզիումի և մետաղային ալյումինի արտադրության համար  անհրաժեշտ հումքի խոշոր պաշարներ: Մետաղային մագնեզիումի արտադրության համար բազա կարող են հանդիասանալ դոլոմիտների խոշոր պաշարները, այդ տեսակետից խոշոր նշանակություն կարող են  ունենալ Արզկան և Լուսաձորի դոլոմիտային հանքավայրերը: Մագնեզիտի հանքավայրեր և երևակումներ են հայտնաբերված նաև Շորժայում, Ջիլում և այլն: Մետաղային ալյումինի արտադրության համար հումք կարող են ծառայել հանրապետեությունում առկա նեֆելինային սիենիտների պաշարները: Նշանավոր է Թեժ լեռան հանքավայրը:

Հանրապետությունում կան նաև ոսկու պաշարներ: Հանքավայրերից մեծ նշանակություն ունեն  Սոթքի և Մեղրաձորի  հանքավայրերը:

Արծաթի և պլատինի պաշարներն աննշան են, որոնք հանդես են գալիս կոմպլեքսային հանքավայրերում:

ՀՀ տարածքում կան նաև սև մետաղների պաշարներ, նշանավոր են՝ երկաթի հանքաքարի  պաշարները, որոնց զգալի մասը գտնվում է Կապուտանի, Սվարանցի, Հրազդանի տարածքում։

Հանրապետության տարածքում սև մետաղներից հայտնաբերվել են նաև մանգանի ու քրոմի պաշարներ: Սակայն արդյունաբերական նշանակություն ունեցող հանքավայրեր դեռևս չեն հայտնաբերվել:

Բլոգ Հայաստանի մասին

Մասիսի բարձրությունը՝ 5165 թե՞  5137

Արարատ լեռ

Հայաստանի լեռները որպես մարդիկ

Կիլիմանջարո. Աֆրիկայի «կտուրին»

Mediamax-ի հարցազրույցը Տիգրան Վարագի հետ

Հայկական լեռնաշխարհի «7 գագաթ» նախագիծ

Տիրինկատար և «Վիշապների հովիտ»

5165-ի սրտում ծնված երազանքի ճանապարհը

Հայաստանի 5 ամենագեղեցիկ գարնանային ուղղությունները