Դժվարությունները և հավատը՝ վերելքի ճանապարհին

Գիտակցում էի, որ հեշտ չի լինելու` և՛ ֆիզիկական, և՛ էմոցիոնալ առումով։ Իրականությունն էլ հենց այդպիսին էր՝ դժվար, բայց ոչ անակնկալ։ Քանի որ, ի սկզբանե, պատրաստ էի այդ փորձությանը, դժվարություններին համակերպվելն ինձ համար շոկային չէր։ Սկզբում, երբ հանդիպում էի մարդկանց, ովքեր արդեն բարձրացել էին Արարատ, հարցերի միջոցով փորձում էի հասկանալ դժվարության աստիճանը։ 

Դիանա Թավադյան/Արարատված

Բայց մի պահ հասկացա, որ «դժվարը» շատ սուբյեկտիվ է, ու այդ պահից սկսած որոշեցի պարզապես ընդունել, այո, ինձ համար դժվար է լինելու, և հավատալ, որ ես կհաղթահարեմ այն։

Անհնարից հնարավոր

Երբ հասանք առաջին ճամբար, արդեն բավական հոգնած ու ուժասպառ էի։ Այդ պահին հայացքս բարձրացրի դեպի երկրորդ ճամբար, ապա՝ գագաթ, և մի պահ ամեն ինչ անհնար թվաց։ Չէի կարողանում պատկերացնել, որ կկարողանամ հասնել այդ բարձունքին։ Այդ պահն ինձ համար հուզական հաղթահարման պահ էր․ ստիպեցի ինձ չմտածել այդ մասին ու ինքս ինձ ասացի․ «Կարողանալու ես»։

Երկրորդ ճամբարից դեպի գագաթ բարձրանալու ճանապարհին հույզերս ինձ ստիպեցին լաց լինել, իսկ երբ հասա Արարատի ձյունոտ հատվածին, սկսեցի ավելի բարձր ձայնով լացել և քայլել դեպի երազանք։ Մեր ուղեկցորդ Քրիսը կատակում էր, ասելով․ «Մի քիչ էլ արցունք պահիր, որ գագաթին լացես»։ Գիտակցում էի, որ ճանապարհի մեծ մասն անցել եմ, ու այլևս գագաթ չհասնելու տարբերակ չկա, բայց ուժերս արդեն սպառվել էին։ Պարզվեց, որ միշտ էլ ուժ կա, եթե միայն հավատաս ինքդ քեզ։

Մի քայլով էլ մոտեցա իմ երազանքի գագաթին

Ինձ հատկապես ուժ էին տալիս մտքերս։ Ինձ նվիրել էի Արարատի ճանապարհին և յուրաքանչյուր քայլից հետո ինքս ինձ ասում էի․ «Դիանա՛, դու մի քայլով էլ մոտեցար քո երազանքի գագաթին»։ Բայց ամենամեծ ուժն ու ոգեշնչումն, իհարկե, հարազատներիս ու սիրելի մարդկանց հավատն էր։ Երբ թվում էր՝ այլևս չեմ կարող, հիշում էի, թե քանի հոգի է սպասում իմ «Հասել եմ գագաթ»-ին, և շարունակում էի ճանապարհս։

Դիանա Թավադյան

Գագաթին կանգնելը բառերով դժվար է նկարագրել։ Հիմա հիշելիս կրկին հուզվում եմ: Վերջին քայլերն անելիս ինքս ինձ հարցնում էի․ «Ես արեցի՞ դա»։ Երջանկություն, հպարտություն, բավարարվածություն, ազատություն… ամեն ինչ միախառնվել էր։ Արարատի գագաթին ես իսկապես զգացի, որ արեցի այն, ինչին այսքան սպասել ու հավատացել էի։ Իսկ իջնելու մասին նույնիսկ չէի մտածում․ վստահ էի՝ գագաթ հասնելն ինձ ուժ կտա նաև վերադարձի համար։
Կյանքի 5165-ով փոխվելն ինձ համար ուղղակի արտահայտություն չէ, այլ՝  իրականություն: Ճամփորդել շատ եմ սիրում, բայց դեպի Արարատ «ճամփորդությունը» ոչ մի բանի հետ չեմ համեմատի: Այն բացահայտեց իմ մեջ այնպիսի ուժ ու տոկունություն, որոնց մասին անգամ պատկերացում չունեի։ Արարատից հետո ինձ ավելի լավ եմ ճանաչում, ինձ զարմացրել եմ ու ապացուցել՝ ամեն ինչ հնարավոր է։ Հիմա էմոցիաներս դեռ շատ տաք ու թարմ են, բայց կարծում եմ՝ այն ինչ տվեց ինձ Արարատը, կյանքիս վրա շրջադարձային ազդեցություն է ունենալու:

Արարատից հետո՝ նոր երազանքների հետևից

Եթե մարդիկ կան, ովքեր դեռ մտածում են Արարատի վերելքի մասին, ապա նրանց կասեմ, որ կասկած չունենան, միտքը դարձնեն քայլեր և առաջ շարժվեն։ Մի օր ինքներդ ձեզ շնորհակալություն եք ասելու այդ որոշման համար, որովհետև հենց Արարատի վերելքի ընթացքում եք տեսնելու ամենասիրուն մարդկանց ու մայրամուտները:

Արարատվածներ

Իմ առաջին բարձրացած սարը Խուստուփն է եղել: Չնայած, որ բավականին դժվար է ստացվել վերելքն ինձ մոտ, միևնույն է անսահման հիացած էի Խուստուփի գեղեցկությամբ: Հիշում եմ դրանից հետո, երբ ինչ-որ մեկն ինձ ասում էր Արարատ է բարձրանալու, զարմանում էի, ու անգամ մտքիս ծայրով չէր անցնում, որ այդ «մեկ»-երից մեկը մի օր ես եմ լինելու: Արարատից հետո, հոգնածության պատճառով ասում էի. «Վերջ, էլ ոչ մի 5000+ սար», բայց վերադառնալուց մի քանի օր անց արդեն համացանցում Էլբրուսի մասին տեղեկություն էի փնտրում, տեսնենք-տեսնենք)):

Ամփոփելով, ուզում եմ ասել, որ Արարատն իմ երազանքն էր, որն իրականացավ: Սարն իջնելուց հետո քննարկում էինք, թե ով է հիշել գագաթին երազանք պահելու մասին։  Ու ես այդ պահին հասկացա, որ իմ երազանքը հենց Արարատն էր ու ես գագաթին ուղղակի գիտակցում էի, ապրում էի դրա իրականացումը:

Դիանա Թավադյան

Վերելք Արարատ լեռ

Արարատվածներ

Արարատի գագաթին՝ երազանքից իրականություն

Արարատը՝ հավերժական սեր

Երազանքի կանչով դեպի Արարատ

Արարատը սկսվում է երազանքից

Երազանքից մինչև իրականություն

Արարատն ապացուցեց, որ այն պարզապես սիմվոլիկա չէ

 

Կյանքիս խորագույն և անմոռանալի զգացումները

Վերելքը պատկերացնում էի քիչ էմոցիոնալ, քան իրականում կար, բայց վստահ կարող եմ ասել, որ ապրել եմ կյանքիս խորագույն և անմոռանալի զգացումները։ Վերելքի ընթացքում ինձ համար կարևոր դարձան այն լուսավոր մարդիկ ու նոր ընկերներն, ում ձեռք բերեցի այդ կարճ օրերի ընթացքում, ովքեր լինելով նույն նպատակի շուրջ հավաքված, նույն ուղղությամբ նայող՝ դարձան հարազատ։ Ամբողջ ճանապարհը լցված էր իրար հանդեպ լուռ հոգատարությամբ ու անմնացորդ մարդասիրությամբ, որը լրացուցիչ ուժ էր հաղորդում վերելքին:

Արարատվածներ

Առաջին իսկ վայրկյաններից սկսած գիտակցված ու ամբողջովին ներգրավված եմ եղել ընթացքի մեջ, փորձել եմ  հնարավորինս վայելել ու մտապահել յուրաքանչյուր ակնթարթ։ Վերելքի սկզբում զգացողություններն ավելի քիչ էին, քան դեպի գագաթ վերելքի ժամանակ, սակայն առավել դժվար ու հուզիչ էր վերջում՝ բաժանման գիտակցումը: Վայրէջքի յուրաքանչյուր նոր քայլն ավելի էր հեռացնում երջանկությունից, որը մինչ օրս վերադարձի ցանկություն է առաջացնում:

Նման երջանկությունը հեշտ չի տրվում

Նույնիսկ ամենահոգնած ու դժվար պահերին ժպտացել եմ և յուրաքանչյուր փորձություն հաղթահարել եմ լռությամբ, քանի որ ճանապարհս ինքնահաղթահարման ճանապարհ էր ու միակ նպատակս գագաթ հասնելն էր, իսկ նման երջանկությունը հեշտ չի տրվում։

Դեպի գագաթ վերջին քայլերս կարծես սավառնում լինեին, չէի զգում ոչ մի դժվարություն, քանզի սիրտս վառվում էր, ականջներումս սրտիս զարկերն էին, աչքերիցս էլ ուրախության արցունքներ էին հոսում։

Արարատից ավելի լավ լեռ չկա

Արարատի վերելքից հետո կյանքս բաժանվեց Արարատից առաջ և Արարատից հետո, որտեղ Արարատից հետոն դարձավ առավել գիտակցված ու խաղաղ, ոգեշնչումով լի և կյանքի հանդեպ առավել մեծ սիրով լցված: Արարատի վերելքի ընթացքում սովորեցի, թե որքան կարևոր են «փոքր քայլերը»՝ կյանքի բոլոր իրավիճակներում, առանց որոնց գագաթ հասնելն անհնար կլիեր։ Վերելքի ժամանակ բնականաբար ամրապնդվեց իմ կամքի ուժն ու ֆիզիկական դիմացկունությունը, ինչն էլ ստիպում է մտածել, որ ինքս ինձ եմ հաղթել… Արարատն ինքնահաղթահարման ճանապարհ էր:

Սիրելի պոետներիցս մեկն ասել է, որ «լեռներից լավ միայն այն լեռներն են, որտեղ դեռ չես եղել», բայց դառնալով Արարատված՝ համոզվել եմ, որ Արարատից ավելի լավ լեռ չկա ինչպես իմ, այդպես էլ ցանկացած հայի համար:

Վերելքիցս փորձեցի փոխանցել զգայական մասը, մտավոր ու հոգևոր ապրումները՝ չանդրադառնալով ֆիզիկականին ու ցանկանում եմ, որ Արարատով տարված ցանկացած հայ ապրի այդ զգացողությունները՝ հաղթահարելով ինքն իրեն, ես էլ կշարունակեմ ապրել, Արարատի հանդեպ սերը՝ որպես հավերժություն սրտումս կրելով…

Աննա Աբրահամյան 

Վերելք Արարատ լեռ

Արարատվածներ

Արարատի գագաթին՝ երազանքից իրականություն

Արարատը՝ հավերժական սեր

Երազանքի կանչով դեպի Արարատ

Արարատը սկսվում է երազանքից

Երազանքից մինչև իրականություն

Արարատն ապացուցեց, որ այն պարզապես սիմվոլիկա չէ

Միթե ես այնտեղ եղել եմ

Վերելքը, ընթացքն, ամեն ինչ շատ ավելի բարդ էի պատկերացնում։ Այնպես չէ, որ հեշտ էր և անհարմարություններ ու դժվարություններ չկային։ Կային ու շատ։ Բայց, երբ այնտեղ ես, այդ անհարմար ու բարդ իրավիճակում, կարծես շատ ավելի տոկուն լինես, քան երբևէ եղել ես։ Իհարկե, նաև անչափ կարևոր է, թե ում հետ ես կիսում այս յուրատեսակ ճամփորդությունը։ Նման իրավիճակներում երկու բան է կարևոր՝ քո ներքին կապն ու մարդիկ։

Իմ բախտը շատ էր բերել՝ ինձ համար շատ թանկ 2 մարդկանց հետ էի, իմ սիրելի ուղեկցորդների հոգատար ու ապահով ձեռքերում, ու մեր խմբի ուրախ, հետաքրքիր ու յուրահատուկ անդամների հետ։

Վերելքի ընթացքում միայն գագաթին կանգնած ժամանակ եմ իսկապես գիտակցել, որ Մասիս եմ բարձրացել։ Արարատը միշտ այնքան հզոր, անհասանելի ու անմատչելի է թվացել, որ դժվար էր պատկերացնել, որ թույլ կտա իրեն մոտենալ, ողջագուրվել ու մտերմանալ իր հետ։

Հայաստան վերադարձից հետո էլ, մոտ մեկ շաբաթ ոչ պարզ եղանակի պատճառով Արարատը չեմ տեսել։ Իսկ հետո, ամեն անգամ տեսնելիս մտքումս նույն հարցն էր՝ միթե ես այնտեղ եղել եմ։ Երևի միայն գագաթին գտնվելու ժամանակ եմ գիտակցել ու ընդունել այդ փաստը։

Ուս ուսի կանգնելն այստեղ այլ ուժ ունի

Վերելքի հետ կապված ամենահուզիչ հիշողությունը՝ պարելն է։ Այլ բան է, երբ հայկական ավանադական պարեր ես պարում քաղաքում, այգում, այլ բան է՝ լեռներում։ Այն էլ՝ Հայկական լեռնաշարհի ամենաբարձր կետում։ Ինձ մոտ զգացողություն էր, որ հայկական երաժշտությունն ու պարը Մասիսի լանջից, գագաթից սփռում ու վերադարձնում էինք մեր պատմական հայրենիք։ Ուս ուսի կանգնելն այստեղ այլ ուժ ու էներգիա ունի։

Վերելքի ժամանակ, դժվարությունների պահին, իսկապես շատ էր օգնում այն միտքը, որ Արարատի գագաթի ճանապարհին ես, ու այստեղ քեզ ամեն ինչ շատ հարազատ է։

Ինձ անսահման օգնել են ընկերներս՝ Հրաչն ու Արամը, ում հետ միասին անցանք առաջին քայլից մինչև վերջինը։ Իհարկե, նաև ուղեկցորդները, խմբի մյուս անդամները, քանի որ ինչ-որ առումով դժվարություններն էլ կիսում ես իրենց հետ։

Վայրկյան անգամ մի երկմտեք Արարատ բարձրանալ

Չի եղել մի պահ, որ փոշմանեմ կամ ճանապարհս շարունակելու միտքը կասկածի տակ դնեմ։

Արարատի գագաթ հասնելուց հետո կյանքումս առաջին անգամ լիովին հասկացա «բառերով չես կարող նկարագրել» արտահայտությունը։ Երբ ոտքս դրեցի գագաթին՝ հոգնած, ուժասպառ, բայց ինձ համար նոր տեսակի երջանկության զգացումով համակված, հանեցի ուսապարկս, ընկա գետնին ու սկսեցի լաց լինել։ Չգիտեմ, թե ինչ էմոցիաներ էին՝ ուրախությո՞ւն, հպարտությո՞ւն, գուցե մի քիչ էլ նախորդ օրերի դժվարությունների արտահայտո՞ւմն էր։ Երևի բոլորը միասին։

Այդ պահին կողքիս կանգնած գրեթե բոլորի աչքերը թաց էին։

Վերելքից հետո կյանքդ փոխվում է, այո՛։ Եվ սա չափազանցված միտք չէ։ Ե՛վ ֆիզիկապես, և առավե՛լ ևս հոգեպես ապրում ես պահեր ու զգացումներ, որ քեզ երբեք ծանոթ չեն եղել։ Ավելի շատ ես վստահում ու հավատում ինքդ քեզ։ Երբ հետ եմ նայում, այնքան ուրախ եմ, որ հանդգնել եմ նման քայլի գնալ։

Եթե սիրում եք լեռներ, վայրկյան անգամ մի երկմտեք Արարատ բարձրանալ։ Սա դառնալու է Ձեր կյանքի լավագույն հիշողություններից մեկը, եթե ոչ՝ լավագույնը։

Անի Թովմասյան

Վերելք Արարատ

Արարատվածներ

Արարատի գագաթին՝ երազանքից իրականություն

Արարատը՝ հավերժական սեր

Երազանքի կանչով դեպի Արարատ

Արարատը սկսվում է երազանքից

Երազանքից մինչև իրականություն

Արարատն ապացուցեց, որ այն պարզապես սիմվոլիկա չէ

Երբ լեռը դառնում է ուղեկից

Արարատ բարձրանալու գիտակցումը եկավ բազային ճամբարում առաջին անգամ գիշերելուց հետո, երբ լուսադեմին դուրս եկա վրանից՝ տեսնելով հեռվում հազիվ երևացող Բայազետն ու նոր ծագող արևից լուսավորվող Արարատը։

Լույսը նոր էր բացվում, ճամբարը դեռ քնած էր, ուստի հնարավորություն ունեցա որոշ ժամանակ մենակ մնալ Արարատի հետ։ Երկար զրուցեցինք։ Աննկարագրելի զգացողություններ էին։

Ամենադժվարը, թերևս, երրորդ օրն էր՝ գագաթ բարձրանալիս։ Վերելքը սկսեցինք գիշերը ժամը 1-ին։ Բավականին ուժեղ քամի էր, որին գումարվում էր նաև բարձրության ազդեցությունն օրգանիզմիս վրա։

Այդ պահին վճռորոշ եղան ուղեկցորդներ Տաթևի խորհուրդները և Լիլիթի ոգևորող խոսքը։ Շուտով, երբ սկսեց լուսանալ, օգնեց նաև Արարատը՝ ցույց տալով մեզ գագաթը։

Հույզեր, որոնք ոչ մի սարի վրա չեմ ապրի 

Երբ առաջին անգամ ոտք դրեցի գագաթին ու սաստիկ քամու պատճառով նստեցի, մի քանի րոպե շոկի մեջ էի․ «Մի՞թե ես գագաթին եմ, կարողացա՞»։ Հետո, երբ տեսա ընկերներիս ուրախությունն ու Սիսը վերևից, ինքս ինձ ասացի․ «Այո, կարողացա»։ Մնացածն արդեն հույզեր էին, որոնք վստահաբար այլևս երբեք ոչ մի սարի վրա չեմ ապրի։

Ամենահուզիչը հրաժեշտի պահն էր, երբ արդեն իջել էինք սարից ու մոտեցել մեզ սպասող մեքենաներին։ Մինչ խմբի մնացած անդամները ևս կհասնեին մեքենաներին, մենք կանգնած նայում էինք Արարատին, վերհիշում սարի վրա ապրած բոլոր պահերն ու շնորհակալություն հայտնում մեզ հյուրընկալելու համար։ Արարատն էլ իր հերթին կարծես թախիծով նայում էր մեզ ու սպասում, որ կասենք․ «Նորից կգանք»։

Կյանքս մինչ գագաթ ու դրանից հետո

Արարատի գագաթին լինելը միանշանակ այն սահմանն է, որը բաժանում է կյանքս մինչև վերելքը և վերելքից հետո։ Արարատը վերելքի երրորդ օրը սովորեցրեց լինել համառ, բայց միևնույն ժամանակ համբերատար, քանի որ, ի վերջո, միշտ գալիս է լուսաբացը։

Արարատն ուղղակի հերթական սար չէ։ Այն ինքնաճանաչման, աննկարագրելի զգացողությունների ու փառքի ճանապարհ է։ Ի վերջո, Արարատն այն է, ինչ տեսնում և որով հիանում ենք ամեն օր։

Արարատվածներ / Ռազմիկ Ահարոնյան

Ինչպես ասում էր մեր խմբի ուղեկցորդ Լիլիթը․ «Գագաթին կանգնելուց հետո ամեն անգամ Արարատը տեսնելիս անպայման ջերմորեն ժպտալու եք»։ Հաստատում եմ, դա իրոք այդպես է ))

Ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել Armenian Geographic-ին արշավական մշակույթին ծանոթացնելու և այն զգացողությունների համար, որոնք ամեն անգամ ապրում ենք արշավների ընթացքում։ Իսկ իմ ու Արարատի պատմությունը կարծում եմ դեռ ավարտված չէ․․․

Ռազմիկ Ահարոնյան

Վերելք Արարատ

Արարատվածներ

Արարատի գագաթին՝ երազանքից իրականություն

Արարատը՝ հավերժական սեր

Երազանքի կանչով դեպի Արարատ

Արարատը սկսվում է երազանքից

Երազանքից մինչև իրականություն

Արարատն ապացուցեց, որ այն պարզապես սիմվոլիկա չէ

Արարատվածներ / Հայկ Գալստյան

Հաշվի առնելով այն փաստը, որ երեք տարի է արշավում եմ ArmGeo-ի հետ, Արարատի վերելքը ֆիզիկական առումով բարդ չէր ինձ համար, սակայն բոլորովին այլ էր էմոցիոնալ տեսանկյունից։

Այդ պահը երկար կմնա հիշողությանս մեջ

Վերելքի ընթացքում հուզիչ տեսարանները շատ էին։ Առաջին վրանային ճամբարում, երբ լսում էինք բոլորին հայտնի «Արարատ» երգը, առաջին հուզմունքն այդտեղ ապրեցի։ Հուզումնալից էր նաև վերադարձի ճանապարհը՝ երբ արդեն 2200 մ բարձրության վրա կանգ առանք ու հետ հայացք գցեցինք դեպի Արարատը։ Այդ պահը երկար կմնա հիշողությանս մեջ։

Արարատվածներ / Հայկ Գալստյան

Մեզ շատ ոգևորում էր ուղեկցորդ Լիլիթի խոսքերը։ Նրա պարզ, բայց ոգևորող «Good job, guys»-ը հաճախ ավելին էր ասում և ուժ էր տալիս շարունակելու։

Վերջին քայլերը դեպի երազանք․․․

Վերջին 200 մետրն իսկապես առանձնահատուկ էր։ Երբ գիտակցում ես, որ արդեն շատ մոտ ես գագաթին, քեզ պատում են հույզերի բոլոր երանգները՝ տխրությունից մինչև անասելի ուրախություն ու հպարտություն։ Սիրտդ սկսում է բաբախել այլ ռիթմով։

Վերելքից հետո մեծ հպարտություն և հանգստություն եմ զգում, վերջապես իրականացրի նպատակս, որի մասին մտածել եմ տարիներ շարունակ։ Վերելքն իսկապես փոխում է կյանքդ, դու ոչ միայն ֆիզիկապես ես կոփվում, այլև՝ հոգեպես, և սկսում ես կյանքի դժվարություններին ավելի թեթև նայել։

Արարատվածներ / Հայկ Գալստյան

Վերելքի ընթացքում ձևավորված ընկերությունն ինձ համար ևս շատ թանկ է։ Գրեթե ողջ ճամփորդության ընթացքում մեր խումբը լիաթոք ծիծաղել է և ունեցել բարձր տրամադրություն, ինչի «մեղավոր»-ը հաճախ ես էի։ Իսկ Բայազետում և Վանում անցկացրած մեր օրերն ուղղակի հեքիաթային էին։

Բոլոր այն մարդիկ, ովքեր դեռ մտածում են վերելքի մասին, անպայման խորհուրդ կտամ գնալ իրենց երազանքի ետևից։ Արարատը ոչ միայն լեռ է, այլ նաև մեր ուժի խորհրդանիշը, ու այն արժե տեսնել մոտիկից՝ սեփական աչքերով։

Իսկ վերջում, ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել Armenian Geographic-ի ողջ անձնակազմին, ինձ տրված հնարավորության համար։

Հայկ Գալստյան

Վերերլք Արարատ 2026

Վերելք Արարատ 2026

Արարատվածներ

Արարատի գագաթին՝ երազանքից իրականություն

Արարատը՝ հավերժական սեր

Երազանքի կանչով դեպի Արարատ

Աշխատանքային հենց առաջին օրը կարդացի Նարե Մանուկյանի «Արարատվածներ» շարքի պատմությունը, և հենց այդ պահին իմ ներսում ծնվեց ցանկություն ունենալու սեփական պատմությունը։ Այդ պահից սկսվեց իմ պատրաստությունը՝ դեպի կյանքիս կարևորագույն վերելքներից մեկը։

Արարատվածներ / Սոնա Վարդանյան

Սիմվոլից՝ անձնական կապի

Արարատը միշտ եղել է հայրենասիրության սիմվոլ։ Մի բան, որ հիացնում էր, բայց միևնույն ժամանակ պահում հեռու։ Ես սպասում էի, որ վերելքից հետո այն պարզապես կմեծացնի իր վեհությունը իմ աչքում։ Բայց իրականությունը փոխեց պատկերացումս։ Արարատը դարձավ ավելի անձնական, դարձավ մի լեռ, որի հետ ունեմ ապրումներով լի կապ։

Վերելքը ֆիզիկապես հաղթահարելի էր՝ փորձառու արշավական լինելու շնորհիվ։ Ես հստակ գիտեի, թե որտեղ ենք կանգ առնելու, ինչ է մեզ սպասվում։ Բայց հոգեբանորեն այն շատ ավելի խորը փորձություն էր։ Ճանապարհին ուղեկցում էր տատանումներ՝ հուզմունքից մինչև ներքին լռություն։ Հատկապես գագաթին՝ երբ հասնում ես, քեզ սպասած էյֆորիան փոխարինվում է մի տեսակ խաղաղ, բայց խորը զգացողությամբ։

Ամբողջ վերելքի ընթացքում նաև պարում էինք, երգում, կիսվում ապրումներով։ Այժմ հայկական պարերի մեղեդիներ լսելիս միանգամից հիշում եմ այդ վերելքը։

Արարատի միավորող ուժը

Վերելքի օրերին Արարատն ինձ ցույց տվեց իր միավորող ուժը։ Մենք ծանոթացանք տարբեր ազգությունների մարդկանց հետ՝ քրդեր, զբոսաշրջիկներ։ Սկսեցինք կիսվել մշակույթներով, երգերով ու պարերով։ Մենք պարում էինք օտարների հետ, կիսվում մեր մշակույթով, և այդ պահին նրանք այլևս օտարներ չէին՝ թվում էր, թե հին ընկերներ են։ Մի լեռան վրա, որը ինձ համար անհաս սիմվոլ էր, ես արդեն ընկերներ ունեի և նույնիսկ դարձել էի նրանց մշակույթի մի մաս։

Արարատն իր գագաթին ինձ տվեց այնպիսի զգացողություններ, որոնք բառերով դժվար է փոխանցել։ Խառնված էին հուզմունք, երախտագիտություն, վախ ու երջանկություն։ Այդ պահին ես կանգնած էի գագաթին՝ շփոթված, ուժասպառ, բայց լի ներքին լույսով։

Արարատն ապացուցեց, որ այն պարզապես սիմոլիկա չէ, նրան պետք է ընդունել հենց այնպես, ինչպես կա և հասկանալ որ միայն դու կարող ես ստեղծել քո և Արարատի կապը։

Արարատը իսկապես փոխեց կյանքս՝ դարձնելով ինձ ավելի ամուր, խաղաղ ու լի հիշողություններով, որոնք միշտ ինձ հետ կլինեն։ Այժմ Արարատն իմ հին ընկերն է՝ ոչ թե հեռու երազանք, այլ մի տեղ, որտեղ արդեն եղել եմ։

Սոնա Վարդանյան

Վերելք Արարատ լեռ

Արարատվածներ

Արարատի գագաթին՝ երազանքից իրականություն

Արարատը՝ հավերժական սեր

Երազանքի կանչով դեպի Արարատ

Արարատը սկսվում է երազանքից

Երազանքից մինչև իրականություն

Արարատն ապացուցեց, որ այն պարզապես սիմվոլիկա չէ

Մոտ մեկ տարի շատ հագեցած արշավային կյանքով ապրելուց հետո Արարատը կարծես տրամաբանական շարունակություն լիներ: Բայց, անկեղծ ասած, մինչև վերջին պահը չէի հավատում, որ երբևէ կկարողանամ կանգնել Արարատի գագաթին։

Չեմ թաքցնի՝ անհանգիստ էի, չգիտեի ինչ սպասել: Նման բարձրության առաջին վերելքս էր, փորձում էի տրվել ընթացքին և վստահեցնել ինձ, որ ամեն ինչ կհաջողվի։ Իմ տագնապային սպասելիքների կողքին իրականությունն ավելի թեթև թվաց։

Հիշում եմ՝ որքան էին Արարատ բարձրացած ընկերներս պատմում Արարատ բարձրանալու դանդաղ տեմպի մասին, և ես պարզապես չէի հավատում դրան, մինչև ինքս չկանգնեցի Արարատի լանջին ու ուղեկցորդը տվեց վերելքի սկիզբը։ Տեմպն իսկապես շատ դանդաղ էր, բայց դրա կարևորությունը հասկացա միայն երկրորդ ճամբարից  գագաթ բարձրանալու գիշերը։

Կարծես երբևէ Արարատ բարձրացած չլինեմ

Արարատ բարձրանալուց առաջ երբեք այն չէի դիտարկում որպես առանձին երևույթ… Դե, Արարատն է. կա ու կլինի, ի՞նչ մտածեմ։ Սակայն բարձրանալուց հետո այն ասես երազ լինի, մի այլ աշխարհից: Հիմա նայում եմ Արարատին, բայց միևնույն է չկա գիտակցում, որ ես այնտեղ եղել եմ։ Դա այս կյանքում չէր․․․ ես չէի․․․ երազ էր։

Արարատվածներ/Ամալյա Մելքոնյան

Արարատ բարձրանալիս ամենամեծ դժվարությունն արշավային ընկերոջս համոզելն էր, որ շարունակի վերելքը։ Չէի կարողանում համակերպվել այն մտքի հետ, որ հիմա, երբ գագաթ հասնելուն ընդամենը մի քանի ժամ է մնացել, նա ստիպված է հետ իջնել։ Ես հավատում էի նրա ուժերին, մենք հավատում էինք, բայց վերջիվերջո, մեզնից յուրաքանչյուրն ունի իր ճանապարհը…

Տարբեր հույզեր Արարատի գագաթին

Գոհունակ էի՝ խումբը գագաթին էր, բոլորը լավ էին։ Հպարտ էի՝ կարողացա, խումբը կարողացավ։ Հանգստացած ու անհոգ էի։ Գլխումս մեկ միտք էր, որ օգնեց հաղթահարել դեպի գագաթ տանող դժվարությունները՝ դու ուժեղ ես, Ամալյա՛, դու շատ ուժեղ ես։

Ինքնաճանաչման վերելք

Արարատի գագաթին կանգնելն ինձ համար թույլտվություն էր ընդունելու, որ երբեմն թույլ լինելն ու դա խոստովանելը նորմալ է։ Մյուս կողմից, Արարատը փորձեց իմ դիմացկունությունը, և ես պարզեցի, որ իմ պատկերացրածից ավելի ուժեղ եմ։ Պարզվեց, որ գրեթե անսահման ռեսուրսներ ունեմ՝ թե՛ իմ, թե՛ ինձ շրջապատող մարդկանց մասին հոգ տանելու համար։ Պարզ ու կարճ ասած՝ Արարատը տվեց ինքնավստահություն, համոզմունք, որ ես տարբեր եմ և դա հիասքանչ է։

Արարատվածներ/Ամալյա Մելքոնյան

Նոր փորձություններ

Անհանգստություն, անորոշություն, վախ, վստահություն, սպասում, ցավ, գոհունակություն, զարմանք… Կարծում եմ՝ ինքդ քեզ փորձելը միշտ էլ նման խառը զգացողություններ է առաջացնում, և Արարատն էլ բացառություն չէր։ Սիրով կուզեի մի օր «քաղաքային» ընկերներիս ինձ հետ տանել դեպի Արարատ։

Արարատը բարձրացել եմ Գևի, հետո նոր խմբի հետ

Հասել էինք գագաթ, և ձեռքերս չէի զգում։ Կատվիկներից հետո չէի հասցրել երկրորդ շերտն էլ հագնել։ Նայեցի խմբի մասնակիցներին, որոնք նկարվում էին, հետո շրջվեցի, նստեցի, փորձեցի ձեռքերս տաքացնել և սկսեցի լացել։

Լացեցի, որովհետև տարբեր հույզեր էին մեջս կուտակվել՝ պատասխանատվություն խմբի անդամների հանդեպ ու անճարություն՝ ձեռքերս տաքացնելու հարցում։ Այդ պահին Գևը (ուղեկցորդը) մոտեցավ, գրկեց, շնորհավորեց ու ասաց, թե որքան ուրախ է, որ ես հասել եմ գագաթ։ Ես Արարատը բարձրացել եմ նախ Գևի, հետո նոր խմբի հետ։ Առանց Գև Արարատը չէր լինի։

Արարատվածներ/Ամալյա Մելքոնյան

Իմ կյանքը փոխվեց 5165-ով՝ դառնալով մի ամուր հիմնասյուն իմ մարդ տեսակի ձևավորման հարցում:

Ամալյա Մելքոնյան

Վերելք Արարատ

Վերելք Արարատ լեռ 

Առաջիկա արշավներ

Արարատի գագաթին՝ երազանքից իրականություն

Արարատը՝ հավերժական սեր

Երազանքի կանչով դեպի Արարատ

Արարատը սկսվում է երազանքից

Երազանքից մինչև իրականություն

Արարատն ապացուցեց, որ այն պարզապես սիմվոլիկա չէ

Արարատը կարծես մի երազ լինի

Արարատը սարի, մարդկանց ու սիրո մասին է

Արարատը՝ որպես երազանքների իրականացման վկա

Առաջին երկու օրերը սովորական ամառային արշավի պես էի պատկերացնում, այդպես էլ եղավ։ Վերջին օրվա վերելքը պատկերացնում էի ցուրտ, մութ ու բարդ։ Տեխնիկախես ամեն ինչ այդպես էր, բայց նախքան Արարատ մեկնելը հաշվի չէի առել մի գործոն՝ խմբի էմոցիոնալ ֆոնը, երբ յուրաքանչյուրիս ապրումները միավորվելով դառնում են մի հզոր ուժ։ Հնարավոր է հենց դա է խմբային ոգին, չգիտեմ։ Բայց վստահ եմ, որ շատերիս հենց այդ ընդհանուր հուզմունքի ուժն էր, որ հասցրեց գագաթ։

Արարատն ինձ համար ուրիշ նշանակություն ունի

Ոչնչի հետ չէի ասոսացնում, Արարատն Արարատ է, ինքնաբավ գեղեցկություն է։ Ես ընկալել եմ Արարատը և ցանկացել եմ գագաթ հասնել ոչ թե որպես հայ ժողովրդի համար նշանակալի սար, կամ որպես կրոնական տեսակետից կարևոր օբյեկտ, առավել ևս` ոչ որպես ալպինիստական ձեռքբերում։ Արարատն ինձ համար ուրիշ նշանակություն ունի, որն ինքս ինձ համար էլ չեմ ձևակերպել։ Կարծում եմ՝ դրա կարիքը չկա էլ։ Դա իմ ու սարի հարաբերություններն են, որոնք վերելքից հետո նոր փուլ մտան։

Ճիշտ մարդիկ սարի վրա շատ կարևոր են

Ամենամեծ դժվարությունը հուզմունքս էր, որը գագաթ գնալու օրը մի պահ կարող էր վտանգել վերելքս, բայց ինձ արագ օգնեցին հաղթահարել այն։ Մնացածը դժվարություններ էին, որոնք բնորոշ են 5000+ սարերին։ Ակնկալիքներ չունեի, որ հեշտ է լինելու, բայց ամեն ինչ հաղթահարելի է, եթե լավ ես պատրաստվել ու ճիշտ մարդկանց հետ ես բարձրանում։

Արարատվածներ / Նարե Մկրտչյան

Ճիշտ մարդիկ սարի վրա շատ կարևոր են։ Երևանում ինձ սպասում էին մարդիկ, որոնք գրեթե իմ չափ ուզում էին, որ գագաթ հասնեմ։ Քանի ի վիճակի էի, պետք է քայլեի։ Եվ ինչպես ասել էր մեր ուղեկցորդ Հրաչը՝ «գագաթ հասնելու միակ միջոցը քայլելն է, ուրիշ տարբերակ չկա»։ 

Դե ճանապարհին էլ բնականաբար Արտո Թունջբոյաջյանի «Արարատ» երգն էի լսում։ Կարծում եմ՝ մեկնաբանությունների կարիք չկա)):

Գագաթ հասնելու միակ միջոցը քայլելն է, ուրիշ տարբերակ չկա

Սպասում, ձգտում, վախ, հիացմունք, անհանգստություն, տագնապ, երջանկություն, ու նորից սպասում, ու նորից հուզմունք. նախաարարատյան և արարատյան շրջանում հույզերը ծայրահեղ խտանում են, դժվար կառավարելի են դառնում։ Երևի այդ պատճառով էր, որ գագաթին միակ բանը, որ կարող էի անել, լաց լինելն էր։ Ուղղակի չէի հավատում, որ Արարատի գագաթին եմ, դեռ երկար չէի կարողանում հավատալ։ Հիմա՝ գագաթ հասնելուց ուղիղ երեք շաբաթ անց նոր գիտակցել եմ, որ դա իրականություն էր։ 

Ու մնացել է անվերջ երախտագիտությունն այն գեղեցիկ մարդկանց, որոնց շնորհիվ իմ կյանքում պատահեց Արարատը։ Ու մի քիչ էլ (իրականում շատ) հպարտանում եմ, որ կարողացա դա անել։

Ինձ Արարատի գագաթին կբնութագրեմ ցնցված բառով

Ամենավառ հիշողությունն իհարկե Արարատի գագաթից է։ Վստահ եմ, որ երբեք չեմ մոռանա այդ զգացողությունը։ Արարատի ճանապարհը քարից ու փոշուց է։ Բնության առումով Արարատը քար ու փոշի է։ Այդքան էլ գեղարվեստական ու հրապուրիչ չի հնչում, բայց պետք է եղած լինես Արարատի վրա, որ զգաս, թե այդ քարն ու փոշին քեզ ինչ կարող են տալ։

Մեկնելուց առաջ մտավախություն ունեի, որ եթե Արարատն այդքան մոտիկից տեսնեմ, բառացիորեն հայտնվեմ այդ քարերի ու փոշու մեջ, սարը կարող է կորցնել իր հրապուրանքը, վսեմությունը, կարող է չափազանց իրական դառնալ։ Շատ ուրախ եմ, որ չարաչար սխալվում էի։

Կարծում եմ՝ տարիներ անց կվերադառնամ Արարատ

Կյանքս փոխվեց 5165-ով, բայց դժվարանում եմ բնութագրել այդ փոփոխությունները։ Որպես այդ փոփոխությունների խորհրդանիշ ձեռքիս Սիսն ու Մասիսը պատկերող դաջվածք եմ արել՝ այն սարի, մարդկանց ու սիրո մասին է։

Նարե Մկրտչյան

Վերելք Արարատ

Առաջիկա արշավներ

Արշավ Հորսից Աղավնաձոր

Մայրամուտը Մեծ Փարախադեմից

Արշավ Դիլիջանից Պարզ լիճ

Արշավ դեպի Գողթանիկի ջրվեժ

Վերելք Ապակեքար լեռ

Արշավ Ծաղկաշատից Սանահին

Վերելք Կալասար լեռ

Արշավ Մայրավանքից Բջնի

Արշավ դեպի Խոսրովի արգելոցի ջրվեժներ

Սպասված արևածագը՝ Արարատի գագաթից

Վերջին շրջանում պատկերացնում էի այն պահը, որ վերջապես ես էլ իմ աչքերով Արարատի լանջերից կտեսնեմ արևի ծագելը, Արարատի ստվերը երկրի վրա: Կտեսնեմ գագաթից բացվող տեսարանները, պայծառ եղանակն ու մեր ուրախ, երկար ժամանցը գագաթին: Բայց եղանակն այլ պլաններ ուներ՝ մառախուղ, կարկուտ, ուժեղ քամի․․․ Միայն այս մասով ակնկալիքները չարդարացան, բայց մնացած առումներով ավելին էր, քան մտածել եմ։

Արարատվածներ / Հասմիկ Զաքարյան

Մինչև վերելքն էլ, հիմա էլ Արարատը տղամարդու հետ է ասոցացվել, ուղղակի հիմա ավելի պարզ է նրա բնույթը։ Արարատն ինձ համար հայ տղամարդ է, զուսպ, պարզ, բայց ոչ պարզունակ։ Իր քարքարոտությունը կամքի ամրությունն է: Իսկ վրայի համեստ բուսականությունը՝ զուսպ էության մեջ թաքնված զգացմունքայնությունը՝ արտահայտված  անթառամներով և անուշաբույր ուրցով։

Վերևից բացվող տեսարաններն են ինձ սարեր տանում

Ես կենտրոնացել էի հիմնականում ցրտի վրա, քանի որ ցրտադիմացկուն չեմ: Պարզվեց՝ դա ամենահեշտ լուծվողներից էր, թեև նախատեսված արևի փոխարեն կարկուտ, մառախուղ եղավ, և ուժեղ քամին մեզ դիմավորեց։ Ամենադժվարը գագաթից տեսարան չլինելու մտքի հետ համակերպվելն էր, որովհետև ես դեռ փոքր տարիքից սիրում եմ վերևից բացվող տեսարանները, ու հենց դա էլ ինձ սարեր է տանում։

Այդ դժվարությունն օգնում էր հաղթահարել այն միտքը,  որ այդ ամենը փոխելն իմ ձեռքերում չէ ու պետք է բարձրանամ՝ թեկուզ բարձրության, ճնշման տատանման, և եղանակի մարտահրավերն ընդունելու համար։ Այդ պահին օգնում էին նաև ընկերներիս ջերմ ու պարտավորեցնող խոսքերը, որոնցով ինձ ճանապարհել էին դեպի նպատակի իրականացում։

Արարատը՝ որպես պատմությունների լուռ վավերագիր

Մինչև ուղևորությունը, արհեստական բանականությամբ Ավետիք Իսահակյանի բանաստեղծության հիման վրա երգ էի գեներացրել Արարատի մասին, որ այն ուղեկցի ինձ ողջ ընթացքում ու դառնա ուղևորությանս հիմնը։ Ուզում էի վերելքի ոգևորության պահերին այն ինձ հիշեցնի, թե քանիսն ինձ նման կգան ու կանցնեն, իսկ նա կմնա, որպես տարբեր ժամանակների մարդկանց պատմությունների լուռ վավերագիր: Ոմանց համար էլ` երազնանքների իրականացման վկա։

«Արարատի ծեր կատարին

Դար է եկել, վայրկյանի պես 

Ու անցել։

Հերթը մի պահ քոնն է հիմա, 

Դո՛ւ էլ նայիր սեգ ճակատին,

 Ու անցի՛ր․․․»

Մի հետաքրքիր զուգադիպությամբ, քայլելու ընթացքում կապի խնդիր եղավ, ու ստիպված էի բավարարվել հեռախոսիս մեջ եղածով: Իսկ այնտեղ միայն իմ սիրելի երգչի վերջին երգի պրեմիերայի ձայնագրությունն էր։ Արդյունքում քայլքի ժամանակ ինձ ուղեկցեց մի ռոմատիկ, սիրուն երգ, ու դրա ազդեցության պատճառով Արարատից միայն սրտանման քարեր եմ բերել։

Եթե մեկ բառով նկարագրելու լինեմ ինձ Արարատի գագաթին, կարող եմ ասել՝ շփոթված

Երբ մառախուղի միջից տեսա այն կետը, որից վերև այլևս տեղ չկար, այդտեղ ավարտվեց սարը: Ու երբ աչքովս ընկան մյուս հուզված մասնակիցները, գիտակցեցի, որ հասել ենք գագաթ: Շատ տարօրինակ զգացում էր, չէի հասկանում ինչ եմ զգում, ինչու եմ արտասվում։ Միգուցե այդ պահին ոչ թե ուրախության, այլ տխրության արցունքներ էին, որովհետև ևս մեկ անգամ գիտակցեցի, որ այդքան հայկական Արարատը մերը չէ։ 

Արարատը տվեց հիշողություններ՝ ամբողջ կյանքի համար

Վերելքն, անկասկած ավելացրեց ինքնավստահությունս, օգնեց ավելի լավ ճանաչել ինքս ինձ։

Արարատի լանջերին քայլքը յուրօրինակ մեդիտացիա էր, ինքնաճանաչում: Այն սովորեցրեց առաջին անգամ ոչ թե ինքնաքննադատ լինել, այլ տեսնել բոլոր լավ հատկանիշները, որոնք ինձ թույլ կտային հաղթահարել առաջիկա ֆիզիկական դժվարություններն ու հասնել նպատակին: Այդ պահին կյանքումս ամենաշատն եմ ուժ տվող, ոգևորող լավ բառեր ասել ինքս ինձ։ Մտածում էի, որ ամենակարևոր խնդիրն իմ ուժեղ լինելն է: Հաջող վերելքը միայն ինձնից է կախված: Բայց  Արարատը ևս մեկ անգամ հիշեցրեց, որ ամեն ինչ չէ, որ մեր ձեռքերում է: Կան իրադարձություններ, որոնք մենք չենք կարող վերահսկել, բայց թե ինչպես մենք կարձագանքնենք դրանց, արդեն մեր որոշումն է։

Արարատվածներ / Հասմիկ Զաքարյան

Սարերի մարդիկ ուրիշ են

Գագաթից իջնելիս` մի քիչ «նեղացած» էի Արարատից՝ տեսարանը չտեսնելու պատճառով: Միանշանակ մտածում էի, որ նորից չեմ գնա Արարատ: Բայց արդեն Հայաստանում հասկացա, որ մի օր անպայման կվերադառնամ, բայց արդեն ոչ մենակ:
Արարատը տաք էր, քարքարոտ, հետո մառախլապատ, կարկտախառն, ձնոտ, իսկ հետո նորից քարքարոտ ու տաք։

4200-ից դեպի 3200 մետր իջնելիս` մի պահ ասես մենակ մնացի Արարատի հետ։ Այդ պահին հասկացա, որ նրա հետ «մտերմանալու» ավելի լավ առիթ չի կարող լինել։ Քայլում էի անշտապ՝ ամեն քար ու թուփ ուսումնասիրելով: Հանկարծ նկատեցի, որ քարերի ծալքերը մարդկանց դեմքերի եմ նմանեցնում։ Այդ զվարճալի զբաղմունքին ներգրավեցի նաև ինձ մոտեցող մյուս արշավականներին, ու սկսեցինք արդեն միասին դեմքեր տեսնել ու ասել, թե ում ենք նմանեցնում։ Քարային դեմքերն ասես մեր նախնիների դեմքերը լինեին, որոնք Մուշեղ Իշխանի բառերով ասում էին՝  «Հիշի՛ր, որ այս ամենը  քեզնից առաջ մենք ենք տեսել, և մեր աչքերի լույսը պայծառ քար է հիմա»:

Արշավները միայն սարերն ու բնությունը չեն, այլ մարդիկ ու այն էմոցիաները, որոնք մենք ապրում ենք միասին այդ ճամփան անցնելիս։ Սարերի մարդիկ ուրիշ են, կարող են կռանալ քո ոտքի կատվիկի արձակված թելերը կապել, ձեռքն ու մեջքը տալ հենվելու համար, մեկ ուրիշին՝ տաքացվող ձեռնոցները, որ չսառեն և այդպես շարունակ։ Նման պահերը չափազանց ջերմացնող են և կարևոր մարդկայինի հանդեպ մեր ներքին հավատի ամրացման համար։

Այդ դրվագները, հաստատ, ընդմիշտ կմնան իմ հիշողություններում ու դեռ երկար կջերմացնեն ինձ։

5165-ը փոխեց կյանքս: Ավելին՝ դեռ շարունակվում է այդ պրոցեսը, և ես հաճույքով հետևում եմ իմ ներսում կատարվող այդ հետաքրքիր փոփոխություններին։

Հասմիկ Զաքարյան

Վերելք Արարատ

Առաջիկա արշավներ

Արշավ Հորսից Աղավնաձոր

Մայրամուտը Մեծ Փարախադեմից

Արշավ Դիլիջանից Պարզ լիճ

Արշավ դեպի Գողթանիկի ջրվեժ

Վերելք Ապակեքար լեռ

Արշավ Ծաղկաշատից Սանահին

Վերելք Կալասար լեռ

Արշավ Մայրավանքից Բջնի

Արշավ դեպի Խոսրովի արգելոցի ջրվեժներ

Անկեղծ ասած, ավելի հեշտ ու ռոմանտիկ էի պատկերացնում վերելքը, բայց իրականում շատ-շատ բարդ էր՝ 4200 մետր բարձրությունից սկսած, մինչև 5165 մետրը: Գլխացավ, գլխապտույտ, սրտխառնոց և անհասկանալի թուլություն ունեի: Դժվար էր նաև իջնելու ընթացքը: Շատ մեծ քարեր էին, և պետք էր ուշադիր լինել: Ցավոք սրտի, ոտքերս այտուցվել էին, և ամբողջ վայրէջքի ճանապարհը շատ բարդ էր ու տանջալից, Արարատի գագաթին կանգնելու, 5 տարի անվերջ մտածելու, երազելու և վերջապես երազանքին շատ մոտ լինելու գաղափարն էր, որ օգնում էր բոլոր դժվարությունները հաղթահարել։

Մեր վերելքի օրը մառախլապատ էր, եղանակը լավը չէր, և ես այդպես էլ իմ պատկերացրած գագաթը չտեսա: Ճանապարհին ոչ մի երգ չեմ հիշել, ուղղակի ինքս ինձ կրկնում էի, որ պետք է բարձրանամ ու վերջ։

Ամեն տեղ Արարատ եմ փնտրում

Արարատը ոչ մի բանի հետ չեմ ասոցացրել, ուղղակի ցանկացել եմ հասնել և կանգնել նրա գագաթին: Այնտեղ հասնելուց հետո իմ ուժերի հանդեպ մեծ վստահություն եմ ձեռք բերել և հիմա վստահաբար կարող եմ ասել, որ ոչ մի դժվարությունից այլևս չեմ վախենում և չեմ վախենա:

Արարատվածներ / Սյուզաննա Արզումանյան

Արարատն ինձ փոխել է 5165 աստիճանով: Ես մինչև բարձրանալն ուրիշ էի: Հիմա շատ ուժեղ եմ զգում ինձ, շատ ինքնավստահ՝ վախերս ու կասկածներս հաղթահարած։ Վերելքից հետո  երեխաներիս ասում եմ, որ անհնարին ոչինչ չկա, միայն շատ մեծ կամք ու ցանկություն է հարկավոր: Եթե ես 55 տարեկանում կարողացա բարձրանալ Արարատ, ուրեմն աշխարհում ոչինչ անհնարին չէ: Ընդամենը պետք է ունենալ նպատակ, և գնալ դրա հետևից:

Արարատի գագաթին ինձ կարող եմ բնութագրել հաղթանակած և երջանիկ բառերով

Արարատը ֆանտաստիկ գեղեցիկ է ու բարդ, հմայիչ է ու կամակոր: Եթե մի անգամ մտքովդ անցավ բարձրանալ, կամ շփվեցիր Արարատ բարձրացած մարդու հետ՝ վերջ, դու ընկնում ես «թակարդը»: Այդ միտքը սկսում է քեզ անվերջ հետապնդել: Որ սարն էլ բարձրանաս, միևնույն է Արարատը քո մտքից դուրս չի գալիս: Ամեն տեղ Արարատ ես փնտրում: Արարատը հրաշք է և շատ միստիկ: Անվերջ կարելի է նկարագրել, բայց  դա կարող է հասկանալ միայն վերելքը հաղթահարած  հայը:

Ուզում էի երկու ձեռքով գրկել Արարատը

Ես երբեք չեմ մոռանա ուղեկցորդ Հրաչ Արա-Իվանյանին: Եթե ինքը կողքիս չլիներ, ես գագաթ երբեք չէի հասնի: Ուժերս սպառվել էին, տառապում էի լեռնային հիվանդությամբ և բացարձակ ի վիճակի չէի շարունակել վերելքը: Հրաչի բարձր ձայնը մինչև հիմա ականջներիս մեջ է․ «Սյուզա՛ն, հասել ենք, բան չի մնացել, դու կարող ես»: Ես հիշում եմ, որ արտասվելով ասացի՝ «Հրաչ ջա՛ն, շատ եմ ուզում բարձրանալ, բայց էլ ի վիճակի չեմ»: Ինքը ձեռքս պինդ բռնեց և սկսեց ինձ իր ետևից տանել: Բանը նրանում է, որ այդպիսի բարձրության վրա բոլորն էլ վատ են զգում:  Մոտ 200 մետր էր մնացել, որ հասնեինք գագաթին, ու ես ուժասպառ էի եղել: 

Հետո տեսա, որ մեր խումբն իջնում է, բոլորը շնորհավորում էին, բայց ես դեռ գագաթին չէի հասել ու մղձավանջի մեջ էի: Երբ հասանք գագաթին, անհավատալի, աննկարագրելի զգացողություններ էին ինձ մոտ: Արտասվում էի ու մինչև հիմա էլ հուզվում եմ, երբ հիշում եմ, թե ինչպես հասա գագաթ։ Պառկել էի այնտեղ ու աչքերս փակել: Ուզում էի հիշել, երբեք չմոռանալ հաղթանակի զգացողությունը: Ուզում էի երկու ձեռքով գրկել Արարատը և ասել իմն է, ոչ մեկին չեմ տա: Ուզում էի, որ գագաթին ոչ ոք չլիներ, միայն ես ու իմ Արարատը: Արարատն այսուհետ իմն է:

Ամեն ինչ կար Արարատում: Այն և՛ քարքարոտ էր և՛ ցուրտ և՛ տաք, իսկ գագաթին արդեն կարելի է ասել՝ արևոտ: Բայց Արարատի մոտ այլևս չեմ գնա: Ես իրեն հասել եմ: Արարատն այսուհետ իմն է, իսկ կյանքս հաստատ փոխվել է… ես եմ փոխվել 5165-ով։

Սյուզաննա Արզումանյան

Վերելք Արարատ

Առաջիկա արշավներ

Արշավ Հորսից Աղավնաձոր

Մայրամուտը Մեծ Փարախադեմից

Արշավ Դիլիջանից Պարզ լիճ

Արշավ դեպի Գողթանիկի ջրվեժ

Վերելք Ապակեքար լեռ

Արշավ Ծաղկաշատից Սանահին

Վերելք Կալասար լեռ

Արշավ Մայրավանքից Բջնի

Արշավ դեպի Խոսրովի արգելոցի ջրվեժներ