Նարե Մկրտչյան

Առաջին արշավ գնալուց վախ չունեի, քանի որ չէի պատկերացնում՝ ուր եմ գնում։ Ո՛չ նկար էի տեսել, ո՛չ երթուղու բարդությունն էի պատկերացնում։ Այդ տարիներին արշավները շատ մեծ տարածում չունեին, կարծում էի՝ ուղղակի հանգիստ քայլելու ենք դեպի ջրվեժներ ու վերադառնանք։ Չարաչար սխալվում էի :)

Նարե Արեգունի

Գնացել էի նեղ ջինսով, դպրոցական ուսապարկս էի վերցրել։ Հետ էի ընկել խմբից, մի թեք հատվածում կանգնել լացում էի։ Այդպես, ավելի քան տասը տարի առաջ, սկսվեց արշավական կյանքս։
Բնականաբար էլ ջինսով չեմ, ուսապարկս էլ աշվավական է, բայց դեռ մեկ-մեկ լացում եմ` արդեն 5000 մետրի վրա։

Քաղաքի ու լեռների միջև ընտրության հարց չկա։ Քաղաքային կոմֆորտը չի փոխարինվում լեռնային ազատությամբ, երկուսն էլ կան իմ կյանքում։ Սա կամ/կամ ընտրելու հարց չէ, մարդը կարող է հարստացնել կյանքը լեռներով, կարող է սահմանափակվել քաղաքով։

Բայց մի պահ կա, երբ լեռներում լինելն առանձնապես որպես դիսկոմֆորտ չի ընկալվում, եթե խոսքը մեծ բարձրությունների մասին չէ։

Տարիների ընթացքում հասկացել եմ իմ սահմանափակումները ու չեմ փորձում գլխիցս բարձր թռչել։ Սիրում եմ բնությունը մինչև 4000 մետրը։ Դրանից բարձր սարերը սիրում եմ, բայց հեռվից։ Սկզբում մտածում էի, որ ես էլ պետք է մեծ սարեր բարձրանամ, հիմա հասկանում եմ, որ պարտադիր չի։ Ես արշավական եմ, ալպինիստ չեմ։
Վստահ եմ՝ երբ հասկանում ես սահմանափակումներդ, ավելի ազատ ես դառնում, ինքդ քեզ հանգիստ ես թողնում։

Առաջին մեծ արշավը Հայաստանից դուրս տարիներ առաջ՝ Սվանեթն էր։ Մեկ շաբաթ միայն վրաններով, անձրևի տակ քնելով, գետում լողանալով և վրանային կյանքի մնացած “հաճույքներով”։ Անմոռանալի փորձ էր։

Աչքերիս չէի հավատում, երբ Հիմալայներում առաջին անգամ տեսա յոթհազարանոցների փայլուն սպիտակ գագաթները։ Նեպալի թե՛ քաղաքները, թե՛ լեռները լրիվ ուրիշ աշխարհից են։ Մեր իրականության հետ կապ չունեն, ու դրանով շատ գրավիչ են։

Վերջին արտասահմանյան ուղղությունը Մարոկկոն էր։ Մի ճամփորդության ընթացքում է՛լ բարձրացանք Հյուսիսային Աֆրիկայի ամենաբարձր լեռը, է՛լ գիշերակաց ունեցանք անապատի ավազներում, է՛լ օվկիանոսի ափին ծովամթերք համտեսեցինք։ Դրանի՞ց էլ լավ արշավ։

Սկսել եմ Տիգրանի հետ արշավել դեռ մինչև ArmGeo-ն։

Հայաստանում ամեն ինչ տեսել եմ, էապես նոր վայրեր դժվար թե լինեն։ Իսկ աշխարհում դեռ լիքը արահետներ կան քայլելու ու ինձ են սպասում։

ArmGeo-ն դեռ չի հրապարակել այնպիսի միջոցառում, որի հանդեպ անտարբեր լինեմ։ Դաղստան, Պերու, Իսլանդիա․․․Դե արի ու ընտրի։ Ամեն տեղ էլ վաղ, թե ուշ գնալու եմ։

Բլոգ Հայաստանի մասին

Մասիսի բարձրությունը՝ 5165 թե՞  5137

Արարատ լեռ

Հայաստանի լեռները որպես մարդիկ

Կիլիմանջարո. Աֆրիկայի «կտուրին»

Mediamax-ի հարցազրույցը Տիգրան Վարագի հետ

Հայկական լեռնաշխարհի «7 գագաթ» նախագիծ

Տիրինկատար և «Վիշապների հովիտ»

5165-ի սրտում ծնված երազանքի ճանապարհը

Հայաստանի 5 ամենագեղեցիկ գարնանային ուղղությունները

Ինձ միշտ գրավել է Սասունի մշակույթը՝ «Սասնա Ծռեր» ամենասիրելի էպոսը, սասունցիների ուժն ու համարձակությունը։ Հասկացել էի, որ չեմ կարող բաց թողնել այդ ուժի, քաջության սկզբնաղբյուրը բացահայտելու հնարավորությունը։

Ուղևորությունն ինձ համար բացառիկ էր նաև Անդոկ լեռան վերելքով, որը հայերի ապաստանն է եղել և հայոց պատմության ամենածանր էջերի ականատեսը։ Ինչ֊որ բան հուշում էր, որ վերադառնալու եմ բոլորովին այլ մտքերով ու զգացողություններով։

Սասունի շունչը

Սասուն մուտքը նշանավորվեց սառնորակ աղբյուրի մոտ կանգառով։

Երբեք չեմ մոռանա Սասնա ջրերի զրնգուն ձայնն ու համը և մեր խմբի զրույցները` աղբյուրի շուրջ հավաքված։
Կարծում եմ` տեսնելով այդ ուրույն դիմագծով և բնավորությամբ սարերը, անհնար է չվարակվել բացահայտելու ցանկությամբ։

Արածանի գետ

Իրական Սասունը

Երբ անցնում էինք Սասունի ճամփաներով, անընդհատ զուգահեռներ էի անցկացնում իմ պատկերացումների Սասունի հետ։ Խառը, ոչ միանշանակ զգացողություններ էին, որովհետև շատ հարազատ ու ծանոթ բնություն էի տեսնում: Վերջապես տեսնում էի գրքերում կարդացած Սասունը, և տեսնում էի նրա ներկան։ Միանշանակ, իրական Սասունը բացահայտվեց տեղի հայերի հետ ծանոթության և նրանց կենցաղը տեսնելու ճանապարհով։

Տեղացի հայերը

Հայերի հետ ծանոթությունն առանցքային էր մեր ուղևորության համար և դարձավ բեկումնային պահ՝ խորապես ընկալելու հայ ժողովրդին, Հայոց պատմության անցյալն ու ներկան։ Չէի պատկերացնի, որ կգա մի օր, երբ կզրուցեմ Սասունում ապրող հայերի հետ, կհյուրընկալվեմ նրանց տանը։

Պարզվում է, որ հայկական արժեքներ կարելի է պահպանել անհնարին թվացող պայմաններում և նույնիսկ չխոսելով հայերեն։ Ուրախ եմ, որ այդ ճանապարհին մեր կողքին էր ուղեկցորդ Սոֆիան, ով կարծես կամուրջ լիներ հայերի ու հայերի միջև: Այսօր իմ աչքերում Սասունը պատկերվում է լեռների տեսարանին սասունցիների հետ մեղրով թեյ խմելու հիշողություններով և նրանց պատմություններով, որոնք սերունդներին համախմբում են իրենց շուրջը։

Վերելք Անդոկ լեռ

Անդոկի վերելքին տրամադրվելը բարդ էր էմոցիոնալ տեսանկյունից:

Օրը շատ վաղ ու լուռ սկսեցինք, ինչը նաև պայմանավորված էր մինչ այդ տեսածի, ապրածի և մոտեցող վերելքի մասին մտքերով։ Խմբի բոլոր անդամներն ունեին իրենց սպասումները, գուցե անհանգստությունները վերելքի հետ կապված, բայց բավական էր լսել Հայրիկ Մուրադյանի «Բարի Լուսո» -ն և քայլել սարերում, որ մեր բոլորիս դեմքին ժպիտ հայտնվեր։ Արևի առաջին շողերի հետ տեսա մի անծայրածիր, աննման գեղեցկություն և հզորություն։ Այդ պահին հասկացա` անպայման հասնելու եմ գագաթ։

Անդոկ լեռ

Աշխարհն Անդոկի գագաթից

Անդոկ վերելքը տպավորիչ էր ամբողջ ընթացքով` լուսաբացից մինչև մայրամուտ։

Այն սպասելիքները, որոնք ունեի սկզբում, վերածվեցին ջերմության և անսահման երախտագիտության զգացմանն Անդոկին և Սասնա սարերին։
Ամենատպավորիչ ակնթարթներից կառանձնացնեմ Անդոկի գագաթ հասնելը։ Զգում էի, որ գտնվում եմ անցյալի և ներկայի խաչմերուկում։ Աշխարհը Անդոկի գագաթից այլ անկյան տակ էր երևում։

Կարինե Բաբայան

Կարծում եմ` պարտադիր տեսնել և ապրել է պետք այդ էմոցիաները։
Նաև տպավորվեց մայրամուտը Անդոկի լանջերից, որն իմ տեսած ջերմագույն երևույթներից էր։ Այդ մայրամուտը անթառամների, ալոճի և լեռների խրոխտ պարի խտացումն էր։ Անթառամների մի փունջ էլ ինձ հետ տուն բերեցի` այդ հուշերը վառ պահելու համար։

Սասունի ուժը

Անդոկը մտքի վերելք էր, Անդոկի գագաթից Սասնա սարերի ուժը զգալու և Սասուն աշխարհը տեսնելու մասին էր։ Վերելքից հետո հասկացա, որ մեր ինքնության բացահայտման ճանապարհին, դեռ շատ գագաթներ ունեմ նվաճելու։ Իսկ Անդոկի պատգամն այն մասին է, որ արմատները կանչում են, պարզապես պետք է լսել նրանց ձայնը և պատմությունը։

Ըստ իս` Սասունի ուժը Սասունի սարերի և այդ սարերում ապրող մարդկանց մեջ է։
Սասունցիները, ովքեր ուժ ու զորություն են ստացել լեռներից, դարերով պայքարել այդ լեռներում գոյության իրավունքը վաստակելու համար, և այն սասունցիները, ովքեր առ այսօր կպած են Սասունի հող ու ջրին։

Դեպի Սասուն ճանապարհորդության  հիշողություններով և էմոցիանորով կիսվեց՝ Կարինե Բաբայանը:

Կազբեկ լեռան վերելքն առանձնանում էր մյուս վերելքներից իր տեխնիկական բարդությամբ։ Լեռան գագաթը մշտապես ձնածածկ է, իսկ մինչ գագաթային հատվածը պատված է սառցադաշտերով։ Եվ չնայած խմբի բոլոր անդամներն ունեին տարիների արշավային, բարձրլեռնային վերելքների փորձ, սակայն Կազբեկը մի նոր մարտահրավեր էր։

Վերելք Կազբեկ 2022

Եվ միանգամից կցանկանայինք ներկայացնել մեր մասնակիցներից Լիլիթ Տոնոյանի, Անի Հակոբյանի և Մարիամ Ղազարյանի պատասխաններն այն հարցին, թե ի՞նչ տվեց այդ տեխնիկական դժվարության վերելքը։

Վերելք Կազբեկ

Լիլիթ Տոնոյան

«Ես ոչ մի վերելքից առաջ վտանգների մասին չեմ մտածում։ Չգիտեմ դա լավ է, թե վատ։ Կազբեկի վերելքով ես հասկացա, որ երբեմն ուրիշի կյանքը կարող է գտնվել հենց քո ձեռքերում, ուրիշի կյանքը կարող է կախված լինել հենց քո կատարած քայլից։ Կազբեկի վերելքից հետո ես ինձ ավելի ուժեղ, ինքնավստահ ու կոփված եմ զգում։ Իսկ մտքումս միշտ հնչելու է «գլխակեր» բառը ու ես միշտ ժպտալու եմ, որովհետև այս վերելքով մաքրվեցին Կազբեկի մասին տատիկիս տխուր պատմության թողած դաժան պատկերացումները։ Ու ավելի շատ ուզեցի ապրել»։

Մարիամ Ղազարյան

«Առաջին հերթին Կազբեկը հաստատեց նմանատիպ լեռներ գնալու իմ մեծ ցանկությունը։ Իսկ կամային հատկանիշների առումով սովորեցրեց ավելի հաստատակամ լինել ու եթե  որոշում ես կայացրել մի բան անել, պետք է ամեն ջանք ներդնես այդ ուղղությամբ, չթողնես, որ տարբեր հանգամանքներ, անվստահություն առաջացնող մտքերը խոչընդոտ հանդիսանան։ Բայց իհարկե ամեն բան ողջամտության սահմաններում ))»։

Անի Հակոբյան

«Կազբեկը նոր հնարավորություն տվեց ինքս ինձ բացահայտելու, սովորեցրեց, որ ցանկացած անելանելի իրավիճակում մարդկանց էմոցիաները զարկ են տալիս և շատ դժվար է դրանք կառավարել, բայց անհրաժեշտ է»։

Չաուխից դեպի Կազբեկ

Մեր խումբը մինչ Կազբեկի վերելքը, իրականացրել էր նաև ճամփորդություն դեպի Չաուխ, ինչից հետո խմբի մասնակիցները բաժանվել էին երկու խմբի, նրանց մի մասը հմայված էր բարի հսկայով՝ Չաուխով, իսկ մյուսները՝ Կազբեկի հզոր ու դժվարմատչելի տեսքով։

Չաուխ․ ճամփորդություն Կովկասյան լեռներում

Կազբեկով հիացած էր նաև մեր ակումբի անդամ, արշավական Մարիամ Ղազարյանը․ «Լեռն անհասանելի էր թվում, ինձ անընդհատ հարց էի տալիս՝ ի՞նչ էի մտածում Կազբեկը բարձրանալու մասին որոշում կայացնելիս, արդյոք կկարողանա՞մ: Բայց դե բարձրանալու ցանկությունը ավելի մեծ էր, ու ամեն դեպքում պետք էր փորձել»:

Գլխակեր սառցային լեռը

Վրացիները լեռանն անվանում են Մկինվարցվերի (կամ ուղղակի Մկինվարի), որը նշանակում է «սառցային լեռ», բայց մեր ակումբի անդամ, արշավական Լիլիթ Տոնոյանի համար լեռն ասոցացվում էր վտանգների ու տատիկից լսած տխուր պատմության հետ․ «Տատիկիս պատմությունը կապված է իր եղբոր մահվան հետ։ Նա ընկել էր Կազբեկի ձորը՝ այդպես էր պատմում տատիկս, և երկար ժամանակ համարվում էր անհետ կորած։ Մինչև Ստեփանծմինդա հասնելն այդ պատմության մասին էի մտածում։ Չնայած մանկուց լսել էի, բայց երբեք չէի տեսել լեռը, բայց այն խորհրադավոր լեռ էր ինձ համար։ Կազբեկ բառն արտաբերելիս կյանքիս ընթացքի ժապավենը շատ տարիներ հետ էր գնում, էլի հիշում էի այդ պատմությունն ու մի տեսակ մեղավորության զգացում էի ունենում։ Բայց գագաթին կանգնելուց հետո, ինչպես ասում էր տատիկս՝ գլխակեր Կազբեկը սկսեց ասոցացվել այլ ապրումների ու զգացմունքների հետ»։

Տատիկի պատմության ու լեռան տեխնիկական բարդության մասին իմանալու պատճառով մտածում էի, որ ունենալու եմ բարդ, և մի փոքր էլ, տխուր վերելք։ Բայց մինչև սար տանող ճանապարհի և սարից երևացող տեսարաններն այնքան ցնցող էին, որ լցված էի շատ լավ էմոցիաներով։ Վերելքի նախորդ օրը զգում էի, որ Կազբեկի վերելքը լինելու է իմ կյանքի ամենանշանակալի օրերից մեկը։ Ու այդպես էլ եղավ»։ 

Լիլիթ Տոնոյան

Սառցային գլխակերի վերելքին յուրաքանչյուր մասնակից պատրաստվել էր յուրովի՝ մի քանիսը սկսել էին ավելի հաճախ լինել մարզասրահում, վազել, պարբերաբար մասնակցել արշավների, սակայն վերելքի հաջող գրավականներից էր նաև ընկերությունը։ Մասնակիցներից շատերն արդեն հասցրել էին տարիներ շարունակ միասին արշավել, ճանաչել իրար, որն իհարկե ամրապնդվեց նաև Դեմավենդի վերելքով։ Ու այդ մասին փաստեց նաև Մարիամը․ «Դեմավենդը կարևոր փորձառություն էր, ինչի շնորհիվ Կազբեկին նախորդող օրերի ընթացում պատրաստվելն ավելի արագ ստացվեց»։

Վերելք Դեմավենդ

Կազբեկ․ թիմային վերելք

Կազբեկի վերելքը տևել էր գրեթե 10 ժամ, ինչն իհարկե բավականին մեծ ծանրաբեռնվածություն է՝ հաշվի առնելով նաև այն, որ մասնակիցները պետք է հնարավորինս մի տեմպով քայլեին, քանի որ մեկը մյուսին կցված էր պարանով։ Այդ մասին շատ դիպուկ բնորոշում տվեց Անի Հակոբյանը․ «Բավականին բարդ է քայլել կապված լինելով, պետք է այնպես քայլես որ դիմացից ու հետևից քայլողին անհանգստություն չպատճառես` ըստ իս Կազբեկը թիմային վերելք է։ Ամեն դեպքում, գիշերով քայլելը շատ ավելի հաճելի է, քանի որ ամբողջովին արթնացած չես լինում, երբեմն չես էլ նկատում, թե որտեղով քայլեցիր ու արհեստական վախեր չես ստեղծում»։

Այն ամենն ինչի մասին պատմեց Անին, իր մաշկի վրա շատ լավ զգացել էր նաև Լիլիթը․ «Ես գրեթե մարմնիս կեսով ընկել եմ ձնափոսը, ու դժվարությամբ դուրս եկել, չէի տեսնում, թե ինչ բարձրության փոսի վրա էի կախված։ Իհարկե, ողջ կյանքում կհիշեմ այդ պահի ապրումներս։ Ու ինչպես ասում են՝ շատ էի լսել, բայց մեկ անգամ տեսա ու հազար անգամ լսածիս չափ արժեր։ Մինչև ինքդ չես տեսնում ու զգում, չես կարող պատկերացնել ինչի մասին է խոսքը»։

Կազբեկ․ տեխնիկական բարդության լեռը

Աղջիկներն ընդամենը օրեր առաջ բարձրացել էին նաև Ասիայի ամենաբարձր լեռը՝ Դեմավենդը՝ հաղթահարելով 5610 մ բարձրությունն ու ծծմբային արտանետումները, սակայն հավատացնում էին, որ Կազբեկի վերելքը չի կարելի համեմատել մյուս այլ վերելքների հետ։ «Կազբեկը սովորական լեռ չէ։ Կազբեկն ինքն է որոշում կհասնես գագաթ, թե ոչ։

Վերելք Կազբեկ 2022

Կազբեկի վրա զգում ես, որ մի անորոշ քայլը կարող է շատ բան փոխել», – ահա այսպես բնութագրեց Անին Կազբեկը, իսկ Մարիամը հարցին մոտեցել էր այլ տեսանկյունից․ «Իհարկե, անհանգստություն կար՝ հաշվի առնելով, որ հերթով անցնելու էինք տարբեր տեղանքներով՝ սկզբում քարքարոտ, հետո սառցադաշտը՝ խորշերով, ձյունոտ և գագաթին մոտ տեղ-տեղ սառած տեղանքները, որոշ տեղերում էլ՝ քարաթափումների վտանգը:Սակայն այդ ամենը լրացուցիչ հետաքրքրություն էր տալիս վերելքին, սկսում ես մի փոքր պատկերացում ստանալ տեխնիկական բարդություն ունեցող լեռների մասին»։

Ցանկացած արշավի, հատկապես բարձր լեռնային վերելքների ժամանակ, յուրաքանչյուր մասնակից պատասխանատու է ոչ միայն իր, այլ նաև մյուսների համար, սակայն Կազբեկի դեպքում այդ պատասխանատվությունն ավելի ակնառու ես զգում ու այդ մասին փաստեց Լիլիթը․ «Կազբեկի վերելքին անհրաժեշտ է վերաբերվել ծայրաստիճան լուրջ, յուրաքանչյուր քայլը պետք է լինի կշռադատված, հաշվարկված, այլապես կամ կհայտնվես ձնափոսերում, կամ կգլորվես չգիտեմ թե ուր` քեզ հետ տանելով մյուսներին։ Կազբեկում դու կրում ես պատասխանատվություն մյուսների կյանքի համար, քո պարանակիցների կյանքի համար»։

Հավերժ հիշվող Կազբեկն իր դժվարություններով

Լինելով տեխնիկական լեռ, որի վերելքն ուղեկցվել էր հալոցքներով, անխուսափելի պիտի լինեին նաև փոքր-ինչ վտանգավոր դրվագները։ Գրեթե բոլոր մասնակիցները նշեցին գագաթից իջնելու հատվածը։ «Լավագույն ընկերս ինձնից 20 մետր հեռավորության վրա էր ու ընկնում էր խորշը, և չնայած դա ընդամենը 5 վայրկյան տևեց, բայց անհնար է նկարագրել, թե ինչ անզոր էի ինձ զգում։ Այդ պահը երբեք չեմ մոռանա», – այդ մասին պատմեց Անին։ 

Իջնելիս մեծ էր նաև պատասխանատվությունը մյուս մասնակիցների հանդեպ, քանի որ մի սխալ հաշվարկված քայլի պատճառով, կարող էին մի քանի մասնակից հայտնվել առաջացած խորշերում։

Ինչպե՞ս պատրաստվել Կազբեկի վերելքին

Իսկ նման դեպքերում կարևոր է յուրաքանչյուր մասնակցի պատրաստվածությունը, ինչի մասին նշեց Մարիամը․ «Վստահ չէի՝ սայթաքելու դեպքում կկարողանա՞մ արագ կողմնորոշվել՝ ինչ անել, սառցահատը ճիշտ գործի դնել: Բայց այդ իրավիճակները օգնում են հասկանալ, որ պետք է հնարավորինս պատրաստ լինել, իմանալ գույքը օգտագործելու մեթոդները, զգոն, ուշադիր լինել և էքստրեմալ թվացող հանգամանքներում հնարավորինս հանգիստ արձագանքել»։ 

Սույն հոդվածի հեղինակային իրավունքը պատկանում է armgeo.am կայքին։ Հոդվածի բովանդակությունը կարող է մեջբերվել, օգտագործվել այլ կայքերում, միայն ակտիվ հղում պարունակելով դեպի սկզբնաղբյուրը:

Մեր առաջիկա արշավները

Վերելք Գայլի ականջներ

Վերելք Կալասար

Վերելք Արմաղան լեռ

Վերելք Կալասար և Հերմոնի վանք

Երեք բազեների արահետ

Արշավ դեպի Խոսրովի արգելոցի ջրվեժներ

Արշավ Ծաղկաշատից Սանահին

Լոռվա գյուղերով․ Բգավոր, Սեդվի

Վերելք Արագած / Հարավային գագաթ

Արշավներին մասնակցելուց հետո հասկացել եմ, թե ինչ կարևոր է միշտ ունենալ արևապաշտպան :) Առաջին արշավներին միշտ արևայրուք էի ստանում, հետո նվեր ստացա մի մեծ արևապաշտպան, որ էլ չայրվեմ։ Արկածներ շատ եմ սիրում, արշավելիս շատ փորձառություններ եմ ապրել առաջին անգամ։ Կարող եմ անգամ ասել, որ ես չգիտեի, որ կարիք ունեմ սարերում քայլելու։ Չէի մտածել, որ արշավներ գնալն ինձ այդքան եռանդ ու մտքի հանգստություն կտան։

Լեռները բնավորություն են կերտում

Արշավելը Ա-ից Բ կետ մի կերպ հասնելը չէ։ Արշավելը նման է ցանկացած այլ նախագծի, որը հաջողելու համար պետք է պլանավորել և ունենալ քայլերի հաջորդականություն։ Բայց այստեղ ամենահետաքրքիրն է։ Ամեն անգամ լեռները մեզ ստիպում են ընդունել, որ ամեն ինչ չէ, որ կարող է մեր վերահսկողության տակ լինել, եթե անգամ մենք այդքան լավ ենք պլանավորել ամեն քայլ։

Վարդուհի Մարտիրոսյան

Ամեն պահի ամեն ինչ կարող է փոխվել, նույնիսկ այն ճանապարհը, որով մենք քայլում ենք: Անսպասելին կյանքի մի մասն է, և մենք սկսում ենք ապրել այն պահին, երբ այդ անսպասելի իրավիճակում որոշում ենք կայացնում։ Լեռները սովորեցնում են վստահել սեփական ոտքերին, այլ ոչ թե ճանապարհին։ Լեռներում սովորում ես մարտահրավերները հնարավորությունների վերածելու արվեստը։ Որքան պատրաստ ես լինում ադապտացվել ցանկացած փոփոխության, այդքան ավելի անկոտրուն ես դառնում։ ։

Թեժլեռից Արարատ

Առաջին արշավը, որին մասնակցել եմ Թեժլեռն էր։ Արշավը շատ դրական անցավ, այն այդքան էլ բարդ չէր, բայց քանի որ առաջին անգամն էի լեռներում, դժվարություններ ունեցա։ Եղանակը շատ պարզ էր և ամբողջ ճանապարհին երևում էր Արարատի տեսարանը։

Ես այդ արշավին էի մասնակցում Արարատի վերելքին նախապատրաստվելու նպատակով։ Շատ տպավորված էի գագաթից բացվող տեսարանով։ Այդ օրը մտածում էի, որ Արարատ բարձրանալն ինձ համար շատ մեծ ֆիզիկական և հոգեբանական մարտահրավեր է լինելու։

ArmGeo-ի էջին վաղուց էի հետևում ու որոշել էի, որ Արարատ պետք է հենց նրանց հետ բարձրանամ։ Այդպես էլ արեցի, և մինչ օրս որևէ այլ արշավական ակումբի հետ չեմ արշավել։

Խուստուփից Արարատ

Չնայած դեռ շատ լեռներ կան, որ պետք է բացահայտեմ, անյուամենայնիվ տպավորիչ արշավներ հասցրել են մի քանիսը լինել ու առանձնացնել կոնկրետ մեկը չեմ կարողանա։

Խուստուփ

Ամենատպավորիչ վերելքներից էին Խուստուփն (Վերին Վաչագանից) ու Արամազդը։ Չնայած նրան, որ երկու դեպքում էլ գագաթից այդպես էլ տեսարաններ չերևացին վատ եղանակի պատճառով, բայց այն տեսարանները, որոնք մենք տեսանք գագաթ տանող ճանապարհին աննկարագելի տպավորիչ էր ինձ համար։  

Երբ կյանքդ փոխվում է 5165-ով

Ամենա-ամենան Արարատի շատ երկար սպասված վերելքն էր։ Արարատի վերելքի ամեն պահը տպավորիչ էր, և այդ ամենը այն մարդկանց շնորհիվ, ովքեր դարձան «Արարատ 15»-ի անդամները։ Կարող եմ ասել, որ ես տուն վերադարձա նոր առաջնահերթություններով, Արարատված ընկերներով, և փորձառությունով, որը ընդմիշտ կմնա ինձ հետ։

Ու չեմ կարող չառանձնացնել նաև Դիմաց լեռան արշավը, քանի որ ես դեռ կրում եմ այդ օրվա «դաժան» արևայրուքը ։))

Արշավականները․․․

Արշավական բառի հոմանիշն ինձ համար ազատությունն է։ Կարծում եմ, որ արշավականներն այն մարդիկ են, ովքեր լիովին զգացել են ազատության շունչը։

Խոստանում եմ․․․

Անպայման վերցրու արևապաշտպան կրեմդ :)) մի զույգ արշավական կոշիկներ, քո ամենասիրած ընդմիջման ուտեստը, որը վայելելու ես գագաթին, և խոստանում եմ՝ դու էլի կվերադառնաս լեռներ։

Մեր ակումբի անդամները

Դալար Չահարմահալի

Գևորգ Մովսիսյան

Աստղիկ Բաբալարյան

Թագուհի Մանուկյան

Նարե Մանուկյան

Լիլիթ Տոնոյան

Մարիամ Ղազարյան

Արթուր Զարբաբյան

Մերի Անտոնյան

Ստացվել էր այնպես, որ սկսեցի արշավել այն ժամանակաշրջանում, երբ շատ խառը մտքեր ունեի, մեղմ ասած՝ հաշտ չէի ինքս իմ հետ: Ինձ ու գրեթե բոլորին լեռները սովորեցնում են հասկանալ ինքդ քեզ, ժամանակ են տալիս քայլելու ու ինքդ քո հետ խոսելու բնության մեջ, որտեղ երևի ավելի շատ դրական էներգիա կա։ Արշավները թույն հնարավորություն են հայրենիքդ ճանաչելու համար։

Լեռներն ինձ սովորեցերել են փոքր պահերը վայելել: Երբ դու ունես հաշված րոպեներ տեսնելու մայրամուտը, փորձում ես ամեն վայրկյանը ապրել, որը և անդրադառնում է կյանքիդ մնացած ակնթարթների վրա։ Արշավները թույն հնարավորություն են նաև ծանոթությունների համար, նոր հետաքրքիր մարդկանց հետ ես շփվում, ընկերանում և այլն։

Լեռներում․․․

Լեռներ բարձրանալը սկզբում ֆիզիկական տեսանկյունից էի դիտարկում՝ այս գագաթն էլ գնացի, հաղթահարեցի, ընկերացա լեռան հետ, ինքս իմ ուժերը էլի փորձեցի։

Սերգեյ Պետրոսյան

Հետո մի ինչ-որ պահից սկսած լեռները դարձան շատ հարազատ, սկսեցի խորանալ դրա բարձրանալու ընթացքի մեջ, համեմատել սպորտի, բիզնեսի, աշխատանքի հետ, կյանքում ունեցածս ձեռքբերումների, նպատակներին հասնելու և անհաշվելի նմանություններ գտա դրանց մեջ։

Ծարասարից մինչև Դիզափայտ

Ոնց շատերը կպատասխանեն՝ բոլոր արշավներն էլ տպավորիչ են, ամեն արշավ անպայման ինչ-որ դրվագով հիշարժան է դառնում, նոր ծիծաղելի քոմենթներից մինչև թույն տեսարաններ, բայց կառանձնացնեմ երեքը՝

Ծարասարի մայրամուտը

Ասում են՝ Վանի մայրամուտը աննման է, ես դեռ չեմ տեսել, բայց տեսածներիցս Ծարասար լեռան մայրամուտն ամենալավն էր ու տպավորիչը))

Քարկատարի գագաթը

АrmGeo- ի հետ դեպի Տապալոց լեռան արաշվին ես ու ընկերս խմբից առանձնացանք ու բարձրացանք Քարկատար: Ձմեռային արշավ էր, իսկ ես համապատասխան հագուստ չունեի, ու բավականին դժվար ստացվեց: Չնայած գագաթը երևում էր, բայց չկարողացա հասնել ու մինչև օրս Քարկատարը այն միակ գագաթն է, որ փորձել եմ, բայց չեմ հասել։

Դիզափայտ

Հադրութի շրջանի ամենաբարձր գագաթ Դիզափայտն իմ համար մի քիչ ավելի մեծ նշանալություն ունեցող գագաթ էր: Արմատներս Հադրութի շրջանի երբեմնի Հարար գյուղից են: Գյուղը վաղուց չկա, բայց արշավական ընկերս՝ Տիգրան Վարագը, մոտավոր ցույց տվեց՝ գյուղը որտեղ է եղել։

Երբ սկսեցի հաճախ արշավել, մոտս նպատակ էր դարձել բարձրանալ այս գագաթը: Հետաքրքիր էր՝ ինչպիսին է տեսարանը վերևից, որտեղ նախնիներս են ապրել: ArmGeo-ի հետ կարողացա անել դա։

Ես՝ ArmGeo-ում

Առաջին արշավս ArmGeo-ի հետ շատ պատահական ստացվեց, մինչ այդ ընկերներով փոքր արշավներ արել էինք, բայց մեծ խմբային արշավի առաջին անգամ գնացել եմ հենց ArmGeo-ի հետ։ Ստացվել էր այնպես, որ ընկերներիցս մեկի հետ էինք մասնակցում արշավին։

Բայց կեսից մոռացա ընկերոջս մասին, որովհետև Գեղամա լեռներն անչափ սիրուն էր: Աժդահակն առաջին խմբային արշավս էր 2016 թ.-ին, դրան գումարվել էին հետնապահի՝ Հրաչուհու հորդորները, որ, չնայած սպորտային լինելուս, Աժդահակը հեշտ չի լինելու բարձրանալ, որը ևս մի խթան էր՝ ինձ Աժդահակի գագաթ հասցնելու։

Արշավականները․․․

Արշավականները հասարակ մարդիկ են, ովքեր ուզում են մոտ լինել բնությանը, ծանոթանալ իրենց նման հասարակների հետ, պատրաստ են հողի վրա հաց ուտել, ունեն ներքին մարտահրավերներ ու խիզախություն դրանց հետ առճակատվելու, ուզում են մոտ լինել բնությանը։

Եթե լեռները, արշավները քոնն են, բնությունը չի թողնի հեռանաս, կարևորը ճանապարհը սկսես այնպիսի մարդկանց հետ, որոնք առաջին քայլերդ կհամեմեն հետաքրքրությամբ ու դու կսիրես ոչ միայն լեռները, այլև մարդկանց:
Սերգեյ Պետրոսյան

Մեր ակումբի անդամները

Դալար Չահարմահալի

Գևորգ Մովսիսյան

Աստղիկ Բաբալարյան

Թագուհի Մանուկյան

Նարե Մանուկյան

Լիլիթ Տոնոյան

Մարիամ Ղազարյան

Արթուր Զարբաբյան

Մերի Անտոնյան

Վերելքը միանշանակ նման չէր նախորդ ոչ մի վերելքի, քանի որ ամփոփում էր մեր վերջին տարիների աշխատանքը։ Այն արդյունքը, որը կարելի է ամփոփել ընդամենը մեկ նախադասությամբ՝ 10-ամյա աշխատանք, 10-ամյա ընկերություն, 10-ամյա փորձ ու վստահություն խմբի յուրաքանչյուր անդամի հանդեպ։

«7 հրաբուխ» նախագիծ

25 մասնակից Դեմավենդի գագաթին

Ու այս վերելքի պատմությունը սկսում ենք իրանցի ուղեկցորդների այն համոզմունքով, որ 25 մասնակցից մի մասը չի հասնելու գագաթ։ Իհարկե, նման համոզմունքը չէր կարող չընկճել, սակայն դրա մասին մի փոքր ավելի ուշ։ Քանի որ ամենակարևորն այն էր, որ 3 օր անց, մեր խումբը տեղացիներին ցույց տվեց այլ արդյունք՝ նրանք ականատես եղան բոլոր 25 մասնակցի հաջող վերելքին։

Հետաքրքիր է արշավականներից Հրաչ Արա-Իվանյանի արձագանքը, ով միանշանակ վստահ էր, որ տեղացի ուղեկցորդները սխալվում են, քանի որ շատ լավ ճանաչում էր խմբի յուրաքանչյուր մասնակցի ու նրա հնարավորությունները․ «․․․ կար վստահություն չկիսելու տեղացի ուղեկցորդի կարծիքը, և սա ոչ թե հաջող իրագործվածի վերաբերյալ հետհայացք անդրադարձ է, այլ դեռ այն ժամանակ ունեցած վստահություն, որի հիմքում եղել է երկար ճանապարհը, որով անցնելուց մշտապես կատարելագործվելով, փորձառություն կուտակելով հասել էինք Հայաստանից դուրս՝ 25 հոգով բարձրլեռնային վերելք կատարելու սահմանին»։

Դեմավենդ

Չնայած վերելքը հեշտ չէր լինելու, բայց նույն միտքն արտահայտեց նաև արշավական Աստղիկ Թորոսյանը․ «Տեղացի ուղեկցորդի ասածն ինձ մոտ ուղղակի թեթև ժպիտ առաջացրեց։ Դա ինքնավստահությամբ չէր պայմանավորված, և ոչ էլ լեռն ու այդ բարձրությունը թերագնահատելուց էր, պարզապես լեռնագնաց ընկերներիս հետ անցած ճանապարհը հուշում էր հակառակը»։

Իսկ ահա Լենա Զաքարյանի դեպքում, տեղացիների նման արձագանքը նպաստեց, որպեսզի ավելի ինքնավստահ և մոտիվացված լինի․ «Ես այն մասնակիցներից էի, ում հանդեպ տեղացի ուղեկցորդը թերահավատ էր, բայց նրա խոսքերն ինձ միայն ավելի մոտիվացրին»։ 

Դեմավենդի վերելքին նախորդող օրերը

Դեմավենդի վերելքից 2 շաբաթ առաջ խմբի անդամներից շատերը կանգնել էին նաև Հայկական լեռնաշխարհի երկրորդ ամենաբարձր լեռան՝ Սաբալանի (4811 մ) գագաթին։

Սաբալան․ մի վերելքի պատմություն

Այն ուներ նաև ակլիմատիզացիոն նշանակություն, սակայն, բացի այդ, մասնակիցներից շատերը Դեմավենդի վերելքին նախապատրաստվել էին տարիների պարբերական արշավներով, մարզումներով։ Անի Հակոբյանը շատ լուրջ էր մոտեցել վերելքին․ «…չնայած նրան, որ պարբերաբար արշավում էի, զուգահեռ սկսել էի նաև ավելի շատ մարզվել, վազել, նույնիսկ բուժզննում էի անցել, որ վստահ լինեմ՝ ամեն ինչ կարգին է։ Մի տեսակ անկանխատեսելի վախեր էին մեջս առաջանում վերելքի մասին մտածելիս»։

Դեմավենդ

Իսկ ահա Լիլիթ Տոնոյանի համար 5000+ վերելքները պետք է սկիզբ դրվեին հենց Դեմավենդով, ինչն, իհարկե, որոշակի անորոշություն էր առաջացնում․ «… ես չգիտեի, թե ինձ ինչ էր սպասվում, օրգանիզմս ինչպես էր արձագանքելու այդ բարձրությանը։ Երբեմն մտածում էի, որ միայն Արագածը բարձրանալով գուցե չափից շատ ինքնավստահություն և ուժերի գերագնահատում էր իմ կողմից Դեմավենդը բարձրանալու որոշումը։ Բայց նույն պահին էլ նման մտքերը վանվում էին` իրենց տեղը զիջելով այն մտքին, որ ես հաստատ կարող եմ»։

Հայկական լեռնաշխարհի ամենաբարձր գագաթները

Խմբում կային մասնակիցներ, որոնք արդեն հասցրել էին բարձրանալ Հայկական լեռնաշխարհի բարձր գագաթները, իսկ Դեմավենդն արդեն ենթադրում էր նոր ու ավելի բարձր լեռների սկիզբ։ Իսկ ինչպես ասացին Անի Հոկոբյանն ու Լենա Զաքարյանը, Դեմավենդը՝ «ինքս ինձ փորձելու» և «ամեն գնով գագաթ հասնելու» մասին էր։ 

Վերելք Արարատ 2024

Արշավական Աստղիկ Թորոսյանն այն մասնակիցներից էր, ով բարձրացել էր Հայկական լեռնաշխարհի 4 բարձր գագաթները, իսկ ավելի բարձր լեռների ու պլանների մասին ասաց․ «Ընդհանրապես լեռնագնացությունն աստիճանի նման է, ամեն հաջորդ աստիճանին կանգնելուց հասկանում ես, որ կարող ես ու կցանկանաս շարունակել բարձրանալը, ինչպես նաև դրա հակառակը, գուցե որոշես չշարունակել ու հետ իջնել կամ մնալ քեզ հասանելի հարկում»։ 

5000+ վերելքների փորձ ուներ նաև մասնակիցներից Գառնիկ Պողոսյանը, ում համար Դեմավենդը հերթական, բայց գեղեցիկ ու հզոր մի վերելք պիտի լիներ․ «Գրավիչ էր սարի բարձրությունը, Ասիայի ամենաբարձր գործող հրաբուխ լինելը, պակաս գրավիչ չէր նաև Թեհրանը տեսնելն ու պարսկական մշակույթի հետ ծանոթանալը»։

Դեմավենդի օրը` հուլիսի 4

Դեմավենդի վերելքի օրերը համընկել էին տեղական ազգային տոնի և Դեմավենդ լեռան օրվա հետ, ինչով պայմանավորված լեռը բավականին ծանրաբեռնված էր, բայց միևնույն ժամանակ շատ գեղեցիկ։ «Այն, ինչ տեսանք Դեմավենդում աննկարագրելի էր, առանց չափազանցության հազարավոր լեռնագնացների հանդիպեցինք, որոնց բացարձակ մեծամասնությունը տեղացիներ էին: Սա վկայում է այն մասին, որ Իրանում շատ են լեռնագնացությամբ զբաղվողները, ունեն ավանդույթներ»,– կիսվեց Հրաչ Արա-Իվանյանը։

Դեմավենդ

Հրաչ Արա-Իվանյանի պես տպավորված էր նաև Գառնիկ Պողոսյանը, նրան հատկապես զարմացրել էր լեռնագնացների մեծ մասի տարիքը․ «Երբևէ չէի տեսել նման քանակի վրաններ մի ճամբարում, այդքան լեռնագնաց՝ սարում։ Հաճելիորեն զարմացած էի, որ այդքան մարդ տոնը սարերում էր նշում, հետաքրքիր էր, որ մեծ մասը միջին ու մեծ տարիքի լեռնագնացներ էին, երիտասարդներ քիչ էին հանդիպում»։

Վերելք Դեմավենդ 2024

Իսկ Լենա Զաքարյանին Դեմավենդի մյուս լեռնագնացներն ու հատկապես կլիմայավարժեցման օրը հիշեցրել էին Սաբալանի վերելքը․ «Կլիմայավարժեցման օրը տեսա գագաթից իջնող արշավականների, որոնք զոմբիների նման էին քայլում՝ կիսաքնած ու անհավասար։ Միանգամից հիշեցի ինձ Սաբալանի վերելքի ժամանակ՝ մի կողմից չէի կարողանում բացել աչքերս, բայց մյուս կողմից էլ ինձ այնքան ներդաշնակ ու խաղաղ էի զգում։ Տպավորություն էր, որ տիեզերական զգացողություններ եմ ապրում»։

Վերելքի ամենագեղեցիկ պահը

Վերելքի մասնակիցների փորձառության և տարիների ընկերության ամենավառ դրսևորումը մասնակիցների պատասխաններն էին այն հարցին, թե որն էր վերելքի ամենագեղեցիկ ու հիշարժան պահը։ Ինչպես նշեց Անի Հոկաբյանը․ «25 արշավական ընկերներ հասան գագաթ», իսկ Գառնիկ Պողոսյանն էլ հավելեց․ «Երբ խմբի վերջին մարդը կանգնեց սարի գագաթին»։ 

Դեմավենդ

Նման արդյունքն անշուշտ խոսում էր նրա մասին, որ յուրաքանչյուր մասնակից լրջորեն էր մոտեցել թե՛ Դեմավենդ լեռան վերելքին, թե՛ որպես մեկ միասնական խումբ լինելու գաղափարին։ Սակայն խումբը չէր կարող լինել այդքան միասնական ու համախմբված, եթե խմբում չլինեին անհատականություններ։ Եվ խոսելով գեղեցիկ ու հիշարժան պահերի մասին Լիլիթ Տոնոյանը նշեց․ «Արդեն գագաթին ինձ շնորհավորում էին ավելի փորձառուները, շնորհավորում էին, որ 5000+ սարերի սկիզբը Դեմավենդով է սկսվել ինձ մոտ։ Բոլորս իրար գրկած, հուզված շնորհավորում էինք։ Ես շա՜տ երկար ժամանակ արտասվում էի ու պատճառը ոչ միայն գագաթ հասնելն էր, այլ նաև իմ մոտիվացիան»։

Դեմավենդ․ տպավորիչ ու վտանգավոր

Կարելի է ասել, որ Դեմավենդ լեռան գեղեցկությունն ու դժվարությունն ուներ մեկ անուն՝ ծծմբային փոշի ու արտանետումներ։ Մասնակիցներից յուրաքանչյուրը յուրովի, բայց միաժամանակ նույն հիացմունքով էր պատմում ծծմբի մասին։ Չնայած որ շատերի մոտ այն գլխացավերի և մի շարք այլ խնդիրների պատճառ էր դարձել։

Դեմավենդ

«Արտանետվող ծծմբի գույներն ուղղակի աննկարագրելի սիրուն էին՝ իրենց դեղնականաչավուն երանգներով։ Բայց միայն արդեն հոտից չէի ուզում ավելի առաջանալ։ Հատկապես որ հետո էլ հասկացանք, որ այն չի մաքրվելու մեր հագուստի վրայից», – պատմեց Լենա Զաքարյանը։

Աստղիկ Թորոսյանի համար վերելքի ամենադժվարին պահը հենց գագաթին էր, երբ խեղդվում էր ծծմբից․ «Մոտ 15 րոպե չէր ստացվում կարգավորել շնչառությունս, որը լարվածություն էր առաջացնում, ինչն էլ խառնվել էր գագաթին հասնելու ոգևորվածությանս հետ ու անդադար լացում էի։ Իսկ ընթացքում բոլոր ընկերներս ինձ գրկում ու շնորհավորում էին, փորձում էին ոգևորել, օգնել ու դա ստացվեց իրենց մոտ, այդ պահի համար արժեր մի հատ էլ բարձրանալ»։

Դեմավենդ

Բայց անկախ պատճառած դժվարություններին ու տհաճությանը, ծծմբային արտանետումները նաև շատ տպավորիչ էին, ու այդ մասին հատկապես գեղեցիկ էր Հրաչ Արա-Իվանյանի նկարագրությունը․ «Գագաթնամերձ արահետը շատ տպավորիչ էր, կարծես այլ մոլորակ լիներ, ծծմբային արտանետումները շրջակայքին բավականին միստիկ տեսք էին տվել, և եթե ավելացնենք նաև հոտը և ծխացող հատվածները, շատ հետաքրքիր ու արտասովոր վիճակ էր»։

Նոր վերելք ու նոր մարտահրավեր

Արշավական Լիլիթ Տոնոյանն ի սկզբանե էլ նշել էր, որ Դեմավենդ լեռան վերելքն իր համար նորանոր մարտահրավերների ու սեփական ուժերի բացահայտում էր լինելու, որը լինելու էր մի նոր մեծ փորձ իր լեռնային կյանքում․ «Վերելքից առաջ քանիցս ինձ հարցրել եմ, թե ինչ եմ ես անում այդտեղ։ Պատասխանը մեկն էր` իմ կամքն էր փորձության ենթարկվում։ «Անհնարին ոչինչ չկա» արտահայտությունն էր ապացուցվում։ Եվ ոչ մի վայրկյան չեմ զղջացել»։ 

Անի Հակոբյանը նույնպես շատ մարտական էր տրամադրված, և չնայած տեղացի ուղեկցորդների թևաթափ անելու մտքերին, ծծմբային անտանելի հոտին ու այլ դժվարություններին, նա դեռ Դեմավենդի ստորոտին կանգնած գիտեր, որ հասնելու է գագաթ։ 

Դեմավենդ

Հրաչ Արա-Իվանյանի խոսքերը, թերևս, ամենալավն են բնութագրում Դեմավենդի վերելքը․ «Այս վերելքն անցյալ տարիների ամփոփումն էր, ավելի բարձր ու ավելի բարդ վերելքներից ու մեծ ծրագրերից առաջ ստուգարք ու ինքնաքննություն էր: Սա խմբային վերելքի վառ օրինակ էր: Սա վերելք էր, որը սկսեցինք մեկ ուսապարկով, վերադարձանք հավելյալ 2-3 ուսապարկ փորձառություն կուտակած»։

Պատմել Դեմավենդ լեռան վերելքի մասին կարելի է շատ երկար, քանի որ յուրաքանչյուր մասնակից այն վերապրել է յուրովի՝ որպես ArmGeo-ի միասնական խումբ կերտելով ևս մի վերելքի պատմություն։ Բայց Դեմավենդի վերելքն ուզում ենք ամփոփել Աստղիկ Թորոսյանի խոսքերով․ «Քեզ շրջապատող մարդկանց վստահելն ուժեղացնում է։ Իսկ եթե գիտես, որ նրանք ոչ միայն ուժեղ են ֆիզիկապես, այլն նաև հոգեպես, այն «թևեր» է տալիս: Փաստորեն լավ ընկերներն էներգետիկ են)»:

Սույն հոդվածի հեղինակային իրավունքը պատկանում է armgeo.am կայքին։ Հոդվածի բովանդակությունը կարող է մեջբերվել, օգտագործվել այլ կայքերում, միայն ակտիվ հղում պարունակելով դեպի սկզբնաղբյուրը:

Մեր առաջիկա վերելքները

Վերելք Գայլի ականջներ

Վերելք Կալասար

Վերելք Արմաղան լեռ

Վերելք Կալասար և Հերմոնի վանք

Երեք բազեների արահետ

Արշավ դեպի Խոսրովի արգելոցի ջրվեժներ

Արշավ Ծաղկաշատից Սանահին

Լոռվա գյուղերով․ Բգավոր, Սեդվի

Վերելք Արագած / Հարավային գագաթ

Սաբալան

Խումբն առաջին անգամ էր լինում Իրանում, ինչը բնականաբար նույնպես նպաստեց, որպեսզի մասնակիցների ստացած տպավորություններն առավել ազդեցիկ լինեն: Ինչպես յուրաքանչյուր վերելք և ճամփորդություն, Սաբալանի դեպքում ևս, մասնակիցների մի մասի համար այն նոր արկածների որոնում էր, մյուսների համար՝ նպատակ, իսկ Հրաչ Արա-Իվանյանի համար շատ երկար սպասված վերելք, որը ցանկանում էր օր առաջ իրագործել. «Սաբալան բարձրանալու ցանկությունն արդեն քանի տարի հանգիստ չէր տալիս՝ պայմանավորված հենց այն փաստով, որ Հայկական լեռնաշխարհի բարձրությամբ 2-րդ լեռն է: Իսկ 2020 թ -ի Covid-ի պատճառով հետաձգվելուց հետո ես էլ ավելի անհամբեր էի դարձել»:

Իրան. այլ աշխարհ, այլ իրականություն

Հատկապես դեպի Չաուխ իրականացրած ճամփորդությունից հետո, անհամեմատելի և չափազանց նոր ու այլ էր Իրանը, որը մեր խմբին դիմավորեց իր հզոր լեռներով և բազմաթիվ գույներով: Եվ որպես իրական արշավականներ, որոնք հնարավորություն էին ստացել բացահայատել մի նոր աշխարհ՝ խմբի 16 մասնակցիները կհիշեն Իրանում անցկացրած օրերը դեռ երկար տարիներ:

Սաբալան

Իսկ Իրանն իրապես այլ աշխարհ էր՝ սեփական կանոններով և գրված ու չգրված օրենքներով: Բայց ինչպես նշեց Հրաչը. «Եթե ավելի հաճախ լինենք հարևան բարեկամ երկրում, մեր պատկերացումներն ավելի ամբողջական կլինեն ու կարծում եմ նույնիսկ հարմարվելու հարց չի առաջանա, պարզապես պետք է ճանաչել, ընդունել և հարգել այդ մշակույթը: Իսկ օրենքներին և հասարակարգին դեռ գնալուց առաջ էինք ծանոթացել»:

Սաբալանը՝ «սիրուն ու հզոր»

Անդրադառնալով հենց Սաբալան լեռան վերելքին, պետք է ասել, որ մասնակիցների մեծ մասի համար այն պետք է լիներ ոչ միայն նոր հաղթական վերելք, այլ նաև առավել որոշակի դարձներ Դեմավենդի հետ կապված նպատակները: Բայց ամեն ինչի մասին հերթականությամբ: Սաբալանի վերելքին մասնակիցները պատրաստված էին տարիների արշավային փորձով: Սակայն անխուսափելի է նաև սպասելիքների և իրականության մշտական բախումը, իսկ արշավական կյանքում իրականությունը միշտ գերազանցում է սպասելիքները. «Լուսաբացին, երբ ճանապարհից տեսանք Լեռը, անմիջապես զգացվեց, թե ինչ սիրունի հետ գործ ունենք: Իսկ ընթացքն էլ ցույց տվեց, որ ոչ միայն սիրունն է, այլ նաև հզոր է»:

Սաբալան

Մեր խումբը՝ բաղկացած 16 մասնակցիներից, առաջին իսկ օրն ուղևորվել էր դեպի ճամբար (3700 մ), և կլիմայավարժեցումից հետո՝ գիշերը ժ. 4:00-ին շարունակել վերելքը դեպի գագաթ՝ դեպի 4811 մ:

Նոր վերելք, նոր համագործակցություն

Միանշանակ պետք է ասել, որ վերելքը բարեհաջող և առավել հեշտ անցավ նաև ի շնորհիվ «Սիփան» միության անդամների, որոնց տարիների լեռնային փորձը մեծապես օգնեց խմբին, անշուշտ, առաջին հերթին տալով մեծ վստահություն. «Սիփան միության ընկերները ոչ միայն հմուտ լեռնագնացներ են, այլև կենսուրախ մարդիկ, հատկապես ավագները՝ երիտասարդ ոգով, պատրաստ նոր բարձունքների: Առհասարակ շատ հաճելի էր այն փաստը, որ օտար երկրում համատեղ վերելքի ես մասնակցում տեղի հայ լեռնագնացների հետ»:

Սաբալան

Չնայած բոլոր մասնակիցներին, այդ թվում նաև Հրաչին, հրապուրել էին Ուրմիա լճի մայրամուտը, Թավրիզի շուկայի վարդաբույրը, սակայն նրա համար անհամեմատելի և անփոխարինելի էր խառնարանային լճին հասնելու պահը. «Սաբալանի արևածագն ինչ խոսք, արբեցնող էր ու շլացուցիչ, բայց ոչինչ չի համեմատվի այն պահի հետ, երբ գագաթնամերձ արահետով շարքով քայլելով հասանք խառնարանային լճին: Գագաթից դեպի Հայկական լեռնաշխարհի ամենաբարձրադիր լիճը բացվող տեսարանն առինքնող էր, ու րոպեներ անց ամբողջ մարմնավ զգացի ջրի սառնությունը»:

Սաբալան / Ուրմիա լիճ

Ինչպես նշեցինք, 2022թ. լրանում էր մեր գործունեության 10 ամյակը, ինչի շնորհիվ տարին հագեցած էր նորանոր վերելքներով ու նպատակներով: Եվ Սաբալան լեռան գագաթին կանգնել՝ առաջին հերթին նշանակում էր, որ հաջորդ անգամ Իրան այցելելիս կանգնելու ենք Դեմավենդի գագաթին. «Սաբալանը լավ նախապատրաստություն եղավ Դեմավենդի վերելքից առաջ ոչ միայն լեռնագնացության առումով, այլ սկսած սահմանային անցակետից մինչև Սիփան միության լեռնագնաց ընկերներ, որոնց նորից հանդիպելու ցանկություն ու սպասում կար»:

Սաբալան

Բայց Սաբալանի վերեքը միայն լեռնագնացության, նպատակների իրագործման կամ նորանոր այլ վերելքների պատմություն չէր, այլ կենսակերպ. «… այս ամենը գաղափարակից մարդկանց, արշավական հոգիների, լեռնագնաց ընկերների հետ ու բնականաբար ArmGeo-ի ուղեկցությամբ՝ արդեն 10 տարի…», նշեց արշավական Հրաչ Արա-Իվանյանը:

Սույն հոդվածի հեղինակային իրավունքը պատկանում է armgeo.am կայքին։ Հոդվածի բովանդակությունը կարող է մեջբերվել, օգտագործվել այլ կայքերում, միայն ակտիվ հղում պարունակելով դեպի սկզբնաղբյուրը:

Բլոգ Հայաստանի մասին

Մասիսի բարձրությունը՝ 5165 թե՞  5137

Արարատ լեռ

Հայաստանի լեռները որպես մարդիկ

Կիլիմանջարո. Աֆրիկայի «կտուրին»

Mediamax-ի հարցազրույցը Տիգրան Վարագի հետ

Հայկական լեռնաշխարհի «7 գագաթ» նախագիծ

Տիրինկատար և «Վիշապների հովիտ»

5165-ի սրտում ծնված երազանքի ճանապարհը

Հայաստանի 5 ամենագեղեցիկ գարնանային ուղղությունները

Անկախ նրանից արշավները տեղի են ունենում Հայաստանում, թե դրա սահմաններից դուրս, իրենց շուրջ համախմբում են գաղափարակից մարդկանց, արշավականների և պարզապաես ընկերների: Չաուխը նույնպես բացառություն չէր: Մասնակիցներից յուրաքանչյուրը փնտրում էր արկածներ, ակտիվ հանգիստ, տպավորություններ, այդ ամենն ամրապնդելով կյանքի հիշողություններով։

Չաուխի մասին՝ Սվանեթից

Մասնակիցների հետ զրուցելուց հետո հասկացանք, որ անհնար կլինի պատմել Չաուխի ճամփորդությունից և չանդրադառնալ Սվանեթի՝ անցած տարվա ճանապարհորդությանը: Այն բոլոր մասնակիցները, որոնք եղել էին Սվանեթում, Չաուխ մեկնելու գլխավոր պատճառներից մեկը համարում էին հենց Սվանեթից ստացած տպավորությունները, որոնք մինչ օրս հիշում են շատ պարզ և մեծ ոգևորությամբ:  

Չաուխի ճամփորդությունը

Այդ մասին իր զգացողություններով կիսվեց արշավական, Արարատի վերելքի ժամանակ ձևավորված Hey You-ի անդամներից Մերի Անտոնյանը: Սվանեթից ստացած նրա տպավորություններն անբացատրելի շատ էին, բայց փորձել ենք ներկայացնել միայն մի փոքր հատված: Ահա թե ինչը Մերիին տարավ Չաուխ՝ կովկասյան հզոր լեռների և խիտ բնության նոր բացահայտումներով. «…անհամեմատելի է Սվանեթը: Ստիպում է մարդուն վերջնական կտրվել կյանքից՝ ասես լինելով 8-րդ մայրցամաքը: Վայրի բնություն, հին քաղաքակրթության հետքեր, ճարտապետություն, մեկը մեկից հզոր լեռներ, բա ուտելիքնե՜րը»:

Բիրթվիսի կիրճ

Վստահաբար կարելի է ասել, որ Բիրթվիսի կիրճի արշավն առաջին իսկ օրը դարձել է Վրաստանի ճամփորդության հիշարժան պահերից մեկը: Նույնիսկ միայն Բիրթվիսի կիրճի նկարները նայելիս արդեն տպավորվում ես, հասկանում, թե որքան խորհրդավոր ու գեղեցիկ է ամեն ինչ, բայց մասնակիցներից շատերը վստահաբար պնդեցին, որ կիրճն առավել գրավիչ է, քան իրականում: Վարդ Գրիգորյանը նույնիսկ ասաց, որ այն ինչ-որ առումով Հայաստանն էր հիշեցնում. «…հատվածաբար Տավուշն էր հիշեցնում՝ Մթնաձորի կիրճը»: 

Խոսել ճանապարհորդություններից, նոր բացահայտումներից և մոռանալ քեզ ընկերակցող մարդկանց անհնար է, ինչի մասին նշեց Արմինե Մարուքյանը: Նա պատմեց Բիրթվիսի կիրճից մի փոքրիկ դրվագ, որի շնորհիվ ևս մեկ անգամ համոզվել էր, որ շրջապատված է իր նման մարդկանցով. «Անցնում էինք ամենածառաշատ մասերով, երբ սովորական մի թռչուն սուր ձայնով երգում էր, իսկ մենք լուռ կանգնած և մեծագույն հիացմունքով լսում էինք: Մի կողմից ծիծաղելի էր՝ մեծ մարդիկ ենք, բայց ասես առաջին անգամ էինք թռչնի ձայն լսում»:

Չաուխի ճամփորդությունը

Իսկ Վարդուհի Եսայանի Բիրթվիսի կիրճի նկարագրությունն արժանի է առանձնահատուկ ուշադրության. «…միշտ էլ հաճելի է բազկաթոռին նստած, կարմիր խալաթով ու մի բաժակ թեյով հետևել անձրևի ընթացքին, բայց մենք արդեն կիրճում էինք ու պատրաստ սպասում էինք Բիրթվիսի հրաշքին, որը դարձավ կյանքիս ամենասիրուն հեքիաթը։ Անձրևից հետո արևի շողերն էլ ավելի ուժեղ գունային ընդգծվածություն էին հաղորդել հսկա ծառերի կանաչին ու նեղլիկ կիրճին, որի ճանապարհը տեղ-տեղ այնքան էր նեղանում, թվում էր՝ կարող է մնաս ժայռերի արանքում»:

Ու երբ թվում է, թե այլևս ոչինչ չի կարող ամբողջացնել Բիրթվիսի կիրճի նկարագրությունը, առաջարկում ենք բաց չթողնել նաև Մարիամ Ղազարյանի խոսքերը, որոնք փոքրիկ, բայց շատ կարևոր դետալի նման ամբողջացնում են պատկերը. «Կիրճը խորհրդավոր էր, առավել գեղեցիկ, քան նկարները կարող են փոխանցել: Աշխարհից կտրված էր թվում և կարծում եմ՝ եթե անիրական կերպարների հանդիպեինք կիրճում, այդքան էլ չէինք զարմանա»: 

Զակագորի ամրոց

Հատկապես լքված վայրեր այցելելիս սկսում ենք մտածել պատմության, մարդկանց, անցած իրադարձությունների, կյանքի մասին: Զակագորի ամրոցում նման մտքեր է ունեցել նաև Արմինեն. «…մտածում էի այդ ամենը կառուցած մարդկանց մասին և փորձում հասկանալ, թե ինչն է մարդկանց ստիպում գնալ սարերի մեջ, ցուրտ ու դժվար պայմաններում բնակվել»:

Չաուխի ճամփորդությունը / Զակագորի ամրոց

Զակագորի ամրոցից և լքված բնակավայրից ստացած տպավորությունները մի փոքր հակասական էին: Ինչպես նշեց Գևորգ Մովսիսյանը. «Լքված բնակավայրեր այդքան էլ չեմ սիրում, չնայած բնությունը շատ գեղեցիկ էր»: Գուցե չտպավորվելու պատճառը նաև հարազատության պակասն էր. «…որն ունենում եմ Հայաստանում մեր հին բնակատեղիներն այցելելիս, – հավելեց Վարդը:

Զակագորի ամրոցից տպավորված էր հատկապես Աստղիկ Թորոսյանը, որն ինչ-որ չափով արդեն ծանոթ էր վրացական ամրոցաշինական արվեստին. «Տրուսոյի հովտում աչքերս ու զգայարաններս ջերմացնող առավելությունը հենց հովիտը շրջապատող ձյունածածկ սարերի ու անկյունային փոքրիկ գյուղի վերևում գտնվող՝ արտահայտված աշտարակներով ամրոցի համադրությունն էր։ Կարծես լավագույն տեղում, լավագույն տեսարաններով, լավագույն դիզայիներների կողմից կառուցված «ամառանոց» լիներ»: 

Կազբեկի հետ հանդիպումը

Չաուխի ծրագրի շրջանակներում նախատեսված էր նաև հնարավորինս մոտենալ Կազբեկին: Եվ մասնակիցների տպավորությունները լսելուց հետո հասկացանք, որ այդ օրն ու արշավը մի քանիսի համար եղել են բեկումնային և ճակատագրական՝ ավելի մոտեցնելով նրանց երազանքին:

Նրանց շարքերում էին Հովհաննես Նազարյանն ու Վարդ Գրիգորյանը, որոնք կիսվեցին Կազբեկի հետ կապված իրենց նպատակներով և Հովհաննեսը պատմեց. «Կազբեկի մոտ լինելն ինձ համար ամենատպավորիչ պահն էր, քանի որ նրա մոտ վերադառնալու ժամանակն ավելի է մոտենում՝ վերջին 5 տարին սպասում եմ Կազբեկի գագաթին կանգնելու մասին»: Իսկ Վարդն էլ ավելացրեց. «Լեռն ինձ չվախեցրեց իր հզորությամբ, ընդհակառակը ավելի մեծացրեց այդ բարձրությունը հաղթահարելու ցանկությունս»:

Չաուխի ճամփորդությունը / Կազբեկ

Ի տարբերություն Հովհաննեսի և Վարդի, մասնակիցների մեծ մասը չէին էլ պատկերացրել, որ կարող են այդչափ տպավորվել Կազբեկով. «Իմ պլաներում չէր մտնում այդքան սիրել Կազբեկը, բայց Կազբեկը տեսա տարբեր կողմերից, հնարավորինս հեռվից ու մոտիկից, ուժեղ էր, շքեղ էր։ Կազբեկը դարձավ այն քիչ 5000+ լեռներից մեկը, որը նախատեսում եմ բարձրանալ»,- պատմեց Մերին: 

«Աչքերս պաչեմ»

Կազբեկը Գևորգ Մովսիսյանին նույնպես անտարբեր չթողեց. «Կազբեկը տեսնելիս միանգամից ցանկություն առաջացավ այն հաղթահարելու»: Բայց Գևորգը նաև նշեց, որ անշուշտ մի օր կցանկանար Չաուխի գագաթին լինել, չէ որ յուրաքանչյուր արշավական ձգտում է հնարավորինս շատ լեռներ հաղթահարել: 

Վարդուհի Եսայանը Կազբեկից ստացած տպավորությունն արտահայտել էր երկու բառով, որոնք արշավի ընթացքում պիտի դառնային թևավոր խոսքեր. «…երբ մտանք Ստեփանծմինդա ու Կազբեկի գագաթից շատ փոքր հատված երևաց՝ քարացել էի: Այդքան վախենալու սիրուն ու վախենալու հզոր: Անդադար կրկնում էի «պաչեմ աչքերս», որը հետո պետք է դառնար քառօրյա արշավի թևավոր խոսքերից մեկը»:

Իր հզորությամբ ու անհասանելիությամբ Կազբեկն Արմինեին ստիպեց զգալ մարդու փոքրությունը.«…հասկանում ես՝ ինչքան  ժամանակավոր ես դու, ինչքան անկարևոր են քո ամենօրյա հոգսերն ու ինչ լավ կլիներ այդ գիտակցումը քեզ հետ քաղաք տանեիր»: Կազբեկն անշուշտ հիշարժան էր, ֆանտաստիկ, բայց նաև հիասքանչ ու գեղեցիկ, ինչպես նկարագրեց Մարիամ Ղազարյանը. «Լեռը անմատչելի էր թվում ու անդադար կարող էիր նայել՝ ամեն նոր ամպի հետ լեռը լրիվ նոր տեսք էր ստանում ու առավել տպավորիչ դառնում»:

Չաուխ. բարի հսկան

Ճամփորդության մասնակիցներին Կազբեկն ու Չաուխը բաժանեցին երկու խմբի: Չնայած Արմինեն չէր  էլ մտածել, թե ինչպիսի սպասումներ ունի Չաուխից, նրա համար լեռը դարձավ ամենատպավորիչ պահը: Իսկ Չաուխ լեռան նրա նկարագրությունը երևի թե լավագույններից է. «Հեռվից սարը մեծ ու անմատչելի էր թվում, ինչքան մոտենում էինք, բարիանում էր։ Արշավի ժամանակ վայելեցինք բնությունը, հյուրանոցի սագերին երես տվինք ու անընդհատ մտածում էի, որ կյանքը հիասքանչ է»: 

Խոսելով Չաուխից ստացած տպավորության մասին և համեմատելով Կազբեկի հետ, Մարիամ Ղազարյանը նշեց. «Չաուխը՝ իր ժայռերով ու ձյունածածկ լանջերով, մոտակա լիճը՝ Չաուխի արտացոլանքով, ինչպես նաև Չաուխ լեռան տեսարանով սրճարանն ավելին էին, քան կարող էի պատկերացնել»:

Չաուխի ճամփորդությունը

Ինչպես Աստղիկ Թորոսյանն ասաց, Չաուխ նրան տարավ «Գարուն, անտառ, ձյունոտ սարեր տեսնելու ու քաղաքային անցուդարձից կտրվելու ակնկալիքները»:  Հանգստություն փնտրելու մասին խոսեց նաև Հովհաննեսը. «Մեծամաշտաբ լեռան ստորոտում գտնվելը շատ դրական էներգիայի և հանգստության աղբյուր էր՝ այն, ինչ պետք էր»:

Իսկ ահա Վարդուհի Եսայանի խոսքերի հետ գրեթե բոլորը կհամաձայնեն. «Կարծում եմ, բոլորիս մոտ ամենավառ հիշողությունը մնացել է ճանապարհին տեղակայված սրճարանից, որի տարածքում գունավոր ու փափուկ աթոռներ ու փայտից սեղաններ էին դրված, շուրջն էլ սագեր ու բադեր էին պտտվում՝ սնունդ հյուրասիրվելու սպասումով։ Այնպիսի տպավորություն էր, կարծես դուրս էինք եկել պասիվ հանգստի ու հայտնվել լեռնային դրախտում` երկրի վրա»:

Աստղիկ Թորոսյանի խոսքերով Չաուխի ճամփորդությունն «անհնարին իդեալական» էր, չնայած որ առանձնահատուկ տրամադրվածություն չի ունեցել. «…այդպես որ պլանավորեիր չէր ստացվի, որ երազեիր Չաուխ լեռան տեսարանով լճի ափին քնել, հետո նույն տեսարանով՝ ճոճի մեջ, հանգստանայիր զով ու արևոտ եղանակին՝ չէր լինի: Իսկ մենք այդ ամենը մի ամբողջ օր վայելել ենք։ Անուշ լինի))»:

«Օջախում»

Չաուխի մասին դեռ երկար կարելի էր պատմել, բայց ամփոփենք ճանապարհորդությունն «Օջախ»-ի պատմությամբ, որի մասին նշեցին Մարիամ Ղազարյանն ու Վարդուհի Եսայանը: Վարդուհին պատմեց. «Այդպես ենք անվանել Հրաչուհու ավտոմեքենան և մեքենայի 5 անդամներին։ Դժվարանցանելի, երբեմն ձանձրալի ու երկար ճանապարները հենց «Օջախ»-ի շնորհիվ են ավելի հեշտ ու պարտադիր լիքը հումորներով անցել»: 

Չաուխի ճամփորդությունն արդեն հիշողություն է, ևս մի ընկերության, նպատակների ու տարբեր կյանքերի միաձուլման պատմություն: 

Ճամփորդության պատվին Մերին հումորային սթիքերներ էր պատրաստել՝ ներառելով այդ հինգ օրերի ընթացքում տեղի ունեցած իրադարձություններից հատվածներ և այդ ընթացքում թևավոր դարձած արտահայտություններ։

Սույն հոդվածի հեղինակային իրավունքը պատկանում է armgeo.am կայքին։ Հոդվածի բովանդակությունը կարող է մեջբերվել, օգտագործվել այլ կայքերում, միայն ակտիվ հղում պարունակելով դեպի սկզբնաղբյուրը:

Բլոգ Հայաստանի մասին

Մասիսի բարձրությունը՝ 5165 թե՞  5137

Արարատ լեռ

Հայաստանի լեռները որպես մարդիկ

Կիլիմանջարո. Աֆրիկայի «կտուրին»

Mediamax-ի հարցազրույցը Տիգրան Վարագի հետ

Հայկական լեռնաշխարհի «7 գագաթ» նախագիծ

Տիրինկատար և «Վիշապների հովիտ»

5165-ի սրտում ծնված երազանքի ճանապարհը

Հայաստանի 5 ամենագեղեցիկ գարնանային ուղղությունները

Hey You-ն մարդիկ են

Hey You-ն առաջին հերթին մարդիկ են՝ Ռուբեն Զաքոյան, Մերի Անտոնյան, Անի Հակոբյան և Լուսինե Գույումջյան: Չնայած տարբեր մասնագիտացումներին և բնավորությանը՝ նրանց միավորել են  ArmGeo-ի արշավները: Արարատի վերելքին նախապատրաստվելիս նրանց ծանոթությունն ամրապնդվեց և վերափոխվեց ամուր ընկերության:

Եվ այդ ամենի շնորհիվ ձևավորվեց Hey You-ն. «Hey You-ն ծնվեց 2021թ. օգոստոսին, Արագածի լանջերին, երբ չորս ոգեշնչված արշավականներ՝ Հրաչ Արա-Իվանյանի հմուտ ղեկավարությամբ, գնացել էին Արարատի վերելքից մի քանի օր առաջ իրականացվող գիշերակացով կլիմայավարժեցմանը»,- պատմեց Ռուբենը, իսկ Անին հավելեց. «Երեկոյան քայլելիս Մերին միացրեց և սկսեց երգել Pink Floyd-ի Hey You երգը, որը, ինչպես պարզվեց, բոլորիս համար շատ հոգեհարազատ և սիրված էր»:

Ու հենց այդ երգով էլ սկիզբ դրվեց նոր պատմության ու ընկերության, որը որոշեցին հենց այդպես էլ կոչել՝ Hey You: Անին պատմեց, որ Արարատում այն ավելին էր, քան պարզապես ընկերության անուն. «Արարատի վերելքի ընթացքում այնպես էր ստացվել, որ մենք միասին չէինք քայլում և հասկանալու համար՝ ամեն ինչ կարգին է, պարզապես բարձր գոռում էինք «Hey You», և եթե հետ պատասխան էինք լսում՝ ուրեմն գիտեինք, որ ամեն ինչ կարգին է, և շարժվում էինք առաջ»:

Արարատի վերելքը

Նման ընկերության ստեղծման համար միայն երաժշտական ճաշակը հաստատ բավական չէր, այնպիսի ընկերության, որի մասին գիտեն շատ արշավականներ՝ ArmGeo-ի շրջանակներում և դրանից դուրս: Անիի կարծիքով Արարատում նրանք հնարավորություն ունեցան նորովի բացահայտել միմյանց. «Մինչ Արարատի վերելքը, բավականաչափ ժամանակ չէինք տրամադրել իրար ավելի խորը ճանաչելու համար, իսկ Արարատը տվեց մեզ այդ հնարավորությունը»:

Իսկ Ռուբենը վստահ է, որ Hey You-ն ձևավորվել է Արարատում անցկացրած օրերին ու դժվարին պահերին միմյանց կողքին լինելու շնորհիվ. «Ամբողջ ուղևորության ընթացքում իրար քաջալերում էինք, ինչի շնորհիվ բավականին բարդ իրավիճակներ այդ պահին չենք էլ նկատել, միայն հետո ենք զգացել և հասկացել: Իսկ Արարատի վերելքը կապված էր տարատեսակ ֆիզիկական և հոգեբանական դժվարությունների հետ»:   

Արարատը՝ խորհրդանիշ, նոր սկիզբ ու նպատակ

Որպես իրական ընկերներ և առաջին հերթին՝ արշավականներ, Hey You-ի բոլոր անդամների համար Արարատ բարձրանալու պատճառներից ընդհանուրն այն մարդիկ էին, որոնց տարիներ շարունակ ճանաչել և վստահել են իրենց արշավների առաջնորդությունը: Բացի այդ, Մերիի համար, ով կարելի է ասել, Hey You-ի անվան և գաղափարի անուղղակի հեղինակն է, Արարատն ավելի շատ եղել է խորհրդանշական վերելք. «Արարատը լեռնագնացության հետ չեմ ասոցացրել: Լինում են չէ՞ կյանքում պահեր, երբ ինչ-որ խենթ բան ես ուզում անել, բայց չգիտես ինչ: Գուցե հենց այդ մղումներն ինձ տարան Արարատ»:

Եվ եթե Արարատում Մերին արկածներ էր փնտրում, Անիի համար Արարատ բարձրանալն ուրիշ նպատակ ուներ. «Ինձ համար առաջնային պատճառը 5000+ վերելքների սկիզբը հենց Արարատից սկսելն էր»: Իսկ ահա Ռուբենի համար Արարատը «ևս մի նոր գագաթ, արկածներ, նոր հույզեր և տպավորություններ էր, դե մի քիչ էլ՝ սնապարծություն»,- ասաց Ռուբենը։

Անընդհատ լսում էի՝ «Ռուբ բան չմնաց»

Կարծում ենք, յուրաքանչյուրիս համար միշտ հետաքրքիր է, թե ինչ են զգում Արարատվածները՝ մարդիկ, ովքեր բարձրացել են Արարատը: Hey You-ին նույնպես խնդրեցինք կիսվել իրենց զգացողություններով և Ռուբենը պատմեց. «Բուն վերելքի ժամանակ աշխատում էր միայն ողջ մնալու բնազդը, գլխումս ոչ մի միտք չկար, միայն ճանապարհն էր և Տիգրան Գասպարյանի անդադար հնչող ձայնը՝ «Ռուբ բան չմնաց, դու կարող ես» (Տիկ ջան, դու գիտես, որ առանց քեզ Արարատի նվաճումը չէր լինի)։ Իսկ այ գագաթին ամբողջ կուտակվածը դուրս պրծավ՝ կամ հույզերից էր, կամ ուղղակի թթվածնի պակասից, բայց չէի կարողանում շնչել, հավատս չէր գալիս, որ ես հասա»։

Չնայած Անիի համար գագաթ հասնելն առանց արցունքների չի եղել, բայց ընթացքը եղել է ավելի անորոշ. «Երբեմն չէի պատկերացնում, դեպի ուր եմ քայլում ու չէի էլ մտածում, թե ինչպիսի էմոցիաներ կարող են առաջանալ գագաթին»: Իսկ Մերիին հուզել էին խմբի մյուս անդամների ապրումները. «Իրականում, գագաթին տարբեր էմոցիաներ ես ունենում, բայց քեզ համար կարևորները կարողանում ես տարանջատել միայն ժամանակի ընթացքում»:

Ռեջեբի սպանությունը

Չնայած Արարատի վերելքի հետ կապված Hey You-ի հետաքրքիր պատմությունները շատ են, բայց նրանք առանձնացրին «Go Down»-ի և Nuttela-ի պատմությունները: Ռուբենը պատմեց. «Համարյա հասել էի սառցադաշտին, հոգնած էի, երեք գիշեր չքնած, հեռվում մշուշոտ երևում էր գագաթը: Ու այդ պահին կողքովս սրընթաց մի ստվեր է անցնում ու կանգնում իմ դիմաց: 

Անին էր, աչքերն արցունքոտ հարցրեց՝ «Ռուբե՛ն, դանակ ունե՞ս»: Ոնց որ երազ լիներ, բան չէի հասկանում։ Հարցնում եմ, թե ի՞նչ է եղել, ի՞նչ դանակ, ինչի՞ համար, ու ստանում շոկային պատասխան՝ «Էդ Ռեջեբին (մեր քուրդ ուղղեկցորդի մասին էր խոսքը) պիտի սպանեմ»: Այդ պահին ավելի շփոթվեցի, չէի հասկանում, թե ինչ է կատարվում հարցնում եմ՝ «հո քեզ չի նեղացրե՞լ»: Ու Անին. «Հա, ինձ ասեց՝ Անի՛, go down, ինձ ասեց իջի ներքև»։ Հետո հասկացա ամեն ինչ ու պարզվեց, որ մի պահ Անին վատ է զգացել, իսկ մեր հոգատար ուղեկցորդն առաջարկել էր ներքև իջնել։ Ռեջեբն ուղղակի չգիտեր, թե ում հետ գործ ունի)))»:

Մյուս պատմությամբ կիսվեց Անին. «Նախաճաշի ժամանակ մեզ միացել էր մի գերամանացի երիտասարդ, երբ խմբի անդմաներից մեկը խնդրեց Nuttela-ն փոխանցել, հենց այդ պահին երիտասարդի դեմքի արտահայտությունը վերածվեց զարմանքի ու հարցրեց՝ «Do you know what’s Nutella?»: Փորձեք պատկերացնել մեր արձագանքը))))»:

Կյանքը 5165-ից հետո

Hey You-ի համար Արարատի վերելքը նոր փորձ էր, տպավորություններ, հմտություններ, և ինչպես ասաց Անին. «Այն սովորեցրեց պատրաստ լինել անկանխատեսելիին՝ գիտակցելով, որ ամեն ինչ մեր ձեռքերում է»:

Իսկ Մերին սկսել է առավել հաճախ նկատել Արարատը. «Առահասարակ այն բոլոր լեռները, որոնք բարձրանում ես, միշտ էլ սկսում ես այլ հայացքով նայել: Արարատն ինձ տվեց 9 օր, որոնք նման չէին իմ կյանքի մնացած օրերին՝ իմ մեջ ավելի ամրացնելով այն միտքը, որ դրական մտածելը կարևոր է կյանքում և ամենուր»։

Hey You-ի ապագա պլանները

Խոսելով ապագա պլանների մասին Ռուբենը նշեց. «Մենք նախատեսում ենք համատեղ մի քանի արշավ Հայաստանից դուրս, ցավոք տեղական արշավներին միշտ չի ստացվում միասին մասնակցել, բայց հնարավորության դեպքում բաց չենք թողնում իրար հանդիպել սարերում»։ 

Այն մարդկանց, ովքեր որոշել են գնալ Արարատ, Hey you-ն խորհուրդ է տալիս ընտրել այնպիսի մարդկանց, ում հետ ճանապարհ անցնելը ձեզ համար կլինի առավել հարմարավետ և տպավորիչ, քանի որ շատ կարևոր է, թե ում հետ ես առաջին անգամ հասնում գագաթ:

Սույն հոդվածի հեղինակային իրավունքը պատկանում է armgeo.am կայքին։ Հոդվածի բովանդակությունը կարող է մեջբերվել, օգտագործվել այլ կայքերում, միայն ակտիվ հղում պարունակելով դեպի սկզբնաղբյուրը:

Արշավային պատմություններ

Առաջին քայլից մինչև աշխարհի երթուղիներ

Սասունը Կարինե Բաբայանի աչքերով

Կազբեկի թիմային վերելքը

Վարդուհի Մարտիրոսյան

Սերգեյ Պետրոսյան

Դեմավենդ. տարվա վերելքը

Սաբալան. մի վերելքի պատմություն

Չաուխ. ճամփորդություն Կովկասյան լեռներում

Hey You. Մի վերելքի պատմություն

Էդուարդ Խաչատրյան

Համալսարանում 1-ին կուրս էի, ընկերներիս թեթև ձեռքով հայտնվել էի Սկաուտական շարժման շարքերում, ու առաջին արշավս հենց իրենց հետ էր․ Գյումրիից Մարմարաշենի ջրվեժ էինք գնում (ինքս գյումրեցի եմ)։ Արշավը բարդ չէր, բայց ուրախությանս չափ չկար՝ ոնց որ մինչ այդ նայածս ամերիկյան ֆիլմերից մեկում հայտնված լինեի։ Իսկ սկաուտությունը հետագայում շատ կարևոր դեր էր ունենալու բնությանը ու սարերին հավերժ սիրահարվելու գործում։ Շարժման հետ վաղուց կապ չունեմ, բայց մինչ օրս հպարտությամբ պահում եմ սկաուտական համազգեստս։

Էդուարդ Խաչատրյան

«Ամեն ինչ նման է սար բարձրանալուն․․․»

Ինձ համար արշավն առօրյա, շատ հաճախ անհետաքրքիր գործերից կտրվելու, ինքդ քո հետ կամ սարեցիներիդ հետ մնալու հնարավորություն է․ շանս է քայլելիս մեդիտացիա անելու, էներգիա ու մուսա հավաքելու։ Իսկ արշավականները մարդիկ են, ովքեր սիրում են սարերն ու բնությունն անկախ ամեն ինչից, ու որոնք ունակ են ներդաշնակ լինել մեզ շրջապատող աշխարհի հետ։

Էդուարդ Խաչատրյան

Լեռներն առաջին հերթին տալիս են ուժերիդ հավատալու հնարավորություն։ Երբ զուգահեռներ ես տանում, կյանքում ամեն ինչ նմանվում է սար բարձրանալուն։ Պետք է հավատաս քեզ, կողքիններիդ, ու արդյունքը շատ տպավորիչ կարող է լինել՝ գագաթից բացվող տեսարանի պես։

Մեր ակումբի անդամներից երևի շատերի լեռնային ուղղությունների ֆավորիտներում է Ծակքարի լիճը: Ես ևս բացառություն չեմ։ Մինչև հիմա փշաքաղվում եմ տեսարանները հիշելիս։

Ինչպես հայտնվեցի ArmGeo-ում

Առաջիկայում պլանավորում եմ բարձրանալ Էլբրուսը, տեսնենք՝ ոնց կստացվի։ Դեռ երազանքի մակարդակում Ֆուձիյաման է, Կիլիմանջարոն ու մինչև Խան-Տենգրիի բազային ճամբար 7 օրանոց աշավը։

Էդուարդ Խաչատրյան

ArmGeo-ի հետ առաջին արշավս եղել է Բարդողը (Կողբասարը)։ Համալսարանից հետո բանակ, կարիերա, ու երևի 5-6 տարի աշավի չէի գնացել։ Գործուղման պիտի մեկնեի, բայց չեղարկել էին ու կատաղած նստած էի։ Կոլեգաներիցս մեկը եկավ ու ուսապարկս ուզեց, որ Արևմտյան Հայաստան աշավի գնա։ Առանց մտածելու ասեցի՝ «չեմ տա, ես էլ եմ գալիս»։ Զանգեցինք, գրանցվեցի ու հայտնվեցի ArmGeo-ում։ Մինչև հիմա զարմանում եմ՝ ինչպես համաձայնվեցին ինձ վերցնել էդ բարդ արշավին։

Էդուարդ Խաչատրյան

Կարծում եմ՝ միշտ պետք է քեզ հնարավորություն տաս նոր բան փորձելու։ Ուրեմն ուղղակի արա դա։ Ու հնարավորության դեպքում ունեցիր լավ կոշիկներ ու մի մոռացիր արևապաշտպան քսուքը՝ անկախ տարվա եղանակից։

Ուզո՞ւմ ես դառնալ ակումբի անդամներից մեկը: Միացի՛ր մեր արշավներին:

Ծանոթացեք մեր ակումբի մյուս անդամների հետ.

Դալար Չահարմահալի

Գևորգ Մովսիսյան

Աստղիկ Բաբալարյան

Թագուհի Մանուկյան

Նարե Մանուկյան

Լիլիթ Տոնոյան

Մարիամ Ղազարյան

Արթուր Զարբաբյան

Մերի Անտոնյան