Վայոցսար լեռ

Վայոցսար լեռը՝ 2581 մ, գտնվում է Վայոց ձորի մարզում՝ Հերհեր գյուղից հյուսիս-արևմուտք: Լայնանիստ լեռնային դաշտի վրա այն բարձրանում է կոնաձև: Ունի հատած կոնի տեսք. Մոտ 125 մ խորությամբ խառնարան:

Վայոցսար

Վայոցսար

Վայոցսարի վերջին ժայթքումը

Ըստ պատմական տվյալների Վայոցսարի վերջին ժայթքումը եղել է 735 թվականին: Հրաբխի հետ նաև հզոր, ավերիչ երկրաշարժ է եղել:

Թանձր խավարը քառասուն օր պատեց ամբողջ գավառը, սաստիկ երկրաշարժ ու դղրդյուն եղավ: Ահեղ տատանումներով ցնցվում էր գետինը՝ խորքերից մինչև մակերեսը, ու այստեղ ծովի ալիքների նման փլչում էր: Լեռները տապալվում էին, քարաժայռերը՝ հիմքից խախտվում, տներն ու ապարանքները դառնում էին բնակիչների գերեզմանները: Աղբյուրները խափանվում էին, գետերը՝ կորչում: Բոլոր տեղերը անսահման երերում էին: Անդունդներից և օդի միջից լսվում էին մարդկային լեզվի ձայներ «Վայ ձոր, վայ ձոր:»

Ապա քառասուն օր հետո դադարեց Աստծու բարկությունը:

 «Վայոց Ձոր» անունը

Այս հանգամանքից ահա երկիրը կոչվեց Վայոց ձոր, ասում է Օրբելյանը: Հենց այս հրաբուխն է իբր ծածկել Մոզ քաղաքը: Օրբելյան եպիսկոպոսի այս ստուգաբանությունը աչ այլ ինչ է , եթե ոչ մի սլացող ուղեղի անհիմն ծնունդ: Պատկառելի եպիսկոպոսը, իբրև պատմագիր, չի կարողացել նկատի ունենալ այն ստույգ հանգամանքը, որ Մոզի թշվառությունից առաջ ևս Վայոց ձոր անունը կար և հիշվում է մեր մյուս պատմաբանների աշխատությունների մեջ: Մտաբերենք Մովսես Խորենացուն, որ 841 տարով Օրբելյանից և 242 տարով սոսկալի անցքից առաջ էր, նա ևս հիշում է Վայոց ձորի անունը: Եղիշե վարդապետը, որ նույնպես առաջ էր այդ անցքից, նույնպես հիշատակում է Վայոց ձոր անունը:

Սակայն երկրաբանական տվյալներն խոսում են այն բանի մասին, որ ներկայիս Հայաստանի Հանրապետության տարածքում հրաբուխներ գործել են հազարամյակներ առաջ:

Վայոցսար

Վայոցսար

Վայոցսարը՝ «գործող հրաբուխ»

Հայկական լեռնաշխարհում կա երկու հրաբուխ, որոնք համարվում են գործող: Խոսքը Նեմրութի և Թոնդրակի մասին է: Ընդհանրապես կա մի այսպիսի օրինաչափություն, հրաբուխը համարվում է գործող եթե պատմության մեջ հիշատակվում է, այսինքն մարդը տեսել է նրա գործելը: Այս օրինաչափությանը հետևելով և հիմնվելով պատմական աղբյուրների վրա փաստորեն կարող ենք ասել, որ Վայոցսարն էլ գործող հրաբուխ է: Սակայն հարց է ծագում որքանով են այդ տվյալները հավաստի: Երկրաբաններն այլ բան են պնդում: Հայաստանի Հանրապետության տարածքում միգուցե ամենաերիտասարդ հրաբուխը Վայոցսարն է, բայց նրա վերջին ժայթքումն եղել է մոտ 40 000 տարի առաջ:

Հերհեր գյուղ

Վայոցսարը Ջալալյանի գրքի մեջ հիշատակվում է նաև Գագաթածակ անունով: Թուրքերի ու թաթարների ներխուժումով Հայաստան, ինչպես շատ աշխարհագրական անուններ այնպես էլ Վայոցսարը սկսվեց շրջանառվել օտար՝ Դալիկ թափա անվամբ, որ նշանակում է գիժ սար: Հերհեր գյուղի բնակիչներն մինչ օրս հավատում են, որ սարի գագաթին եթե քար բարձրացնես անձրև կգա:

Գյուղի ծագումը

Հերհերը շատ հարուստ է պատմական և բնական հուշարձաններով: Այստեղ է գտնվում Սիոնի վանքը, Կապույտ բերդը: Գյուղից վերև՝ Քարավազ և Հերհեր գետերի վրա գտնվում են գեղեցիկ ջրվեժներ:

Հերհեր գյուղի անվան ծագումն էլ կապվում է 8-րդ դարի երկրաշարժի հետ: Սկզբում անունը եղել է Երեր (երերալ, շարժվել բառից), այնուհետև հնչյունափոխվելով դարձել է Հերհեր:

Հերհերում նաև մի հետաքրքիր երևույթ կա: Գյուղի տակով անցնում է ճեղքվածք, որից սառը օդ է փչում: Մի քանի տուն կա, որոնց տակով է անցնում այդ ճեղքը: Գյուղացիներն այդ ճեղքի վրա կառուցել են մառաններ և ամռան ամիսներին երկրի ընդերքից փչող սառը օդն օգտագործում են, որպես բնական սառնարան:

Վայոցսար

Վայոցսար

Վայոցսար լեռը լեռնագնացության տեսակետից դժվարամատչելի չէ: Այն պետք է բարձրանալ արևելյան կողմից:

Արշավներ և լեռնագնացություն Հայաստանում

Տասանորդի լեռներ
Տաթևի Մեծ Անապատ
Մակաղաքար լեռ / Հայաստանի լեռները
Կոտուց լեռ
Կուսանաց լեռ / Արցախի լեռներ
Դրախտիսար լեռ / Արշավներ Հայաստանում
Վերելք Սիփան լեռ
Տապալոց լեռ / Արշավներ Հայաստանում
Քարհատ լեռ / Վահագնի լեռներ
Гора Сарцапат / Горы Армении
Արշավներ Հայաստանում
Նժույգ լեռ, Արջուտի թամքոց
Քարկատար լեռ
Բաղացսար / Մեղրու լեռներ
Ծարասար, Հայաստանի լեռները
Արտավանի լիճը
Վարդենիս լեռ
Բովաքար լեռ
Աչքասար
Բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ
Պուտաքար, կարկտասար, Արեգունու լեռներ
Քաջքար լեռ / Հայկական լեռնաշխարհ
Արջասար
Մարիամ լեռ
Թուխմանուկ լեռ
Լուսահովիտ
Թռչկան
Ապակեքար (Աբեղաքար) լեռ
Դժոխքի ձոր
Կամար լեռ
Շիշ լեռ
Մեծ Մայմեխ
Կապանու լեռ
Ծովագյուղից գոշ
Եղջերվասար
Արտավազ լեռ
Թորթումի ջրվեժ
Ծովակ Հյուսիսո
Կազբեկ
Կիրանցի կիրճ
Թեժ լեռ
Ցուլասար
Շրեշտ լեռան լանջերով
Ուրասար / Բազումի լեռներ
Ազոխի քարանձավ
Թռչնադիտարկում
Աշոտ Երկաթի բերդ
Տեսիլքի քարանձավ
Սվանեթ / Վրաստան
Քասաղի կիրճ
Այրիքար
Աղջկա բերդ / Տավուշ
Zipline Armenia
Նեմրութ, Սարակն
Սպիտակասար
Էլբրուս
Թրասար, Ուխտասար
Մեղրու լեռնանցք
Վարդաբլուր / Գայլի ականջներ
Վերելք Վուլկան լեռ
Մեծ Քիրս
Դժոխքի ձոր
Վերելք Մասիս լեռ
Դիզափայտ
Խնձորեսկի ճոճվող կամուրջը
Կոշիկ անապատ
Գնիշիկի կիրճ
Կալասար
Հին Խոտ
Կարմրակողի լեռներ
Մեծ Իշխանասար
Քասաղի կիրճ
Դեբեդի կիրճ
Խուստուփ լեռ
Քարաշեն
Սատանի կամուրջ
Թռչկան
Միափոր լեռ
Հորսի լիճ
Արագած
Գութանասար
Ուխտասար - Ծղուկ
Ալ լճեր
Գռավի կիրճ
Դիտվան / Դիտավանք / Դիտիր Վանը Վայոց ձորի սարերից
Գեղարոտի ջրվեժ
Քարավազի ջրվեժներ
Լաստիվեր
Արամազդ լեռ
Արջերի քարանձավ
Սմբատաբերդ

Մեկնաբանություններ