Քասաղի կիրճը բնապատմական բնության հուշարձան է Հայաստանի Հանրապետությունում: Բնության հուշարձանը գտնվում է Արագածոտնի մարզում։ Այն գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Բնապահպանության նախարարության բնության պետական հուշարձանների ցանկում, ներառվել է 2008 թվականի օգոստոսի 14-ին ընդունված «Հայաստանի Հանրապետության բնության հուշարձանների ցանկը հաստատելու մասին» ՀՀ Կառավարության որոշման համաձայն:

Քասաղի կիրճ. ընդհանուր բնութագիր

Կիրճն ունի 100 մ խորություն:  Վերին հատվածի չոր բնապատկերը ներքևում արագորեն փոխակերպվում է անտառաշերտի, ինչը էկոհամակարգի բազմազանության վկայությունն է: Այս տեղանքը հատկապես գրավում է գետնիվեր արշավի սիրահարներին:
Դեպի կիրճ տանող ճանապահին երևում են Աշտարակի բաղնիքները (18-19 դդ.)` գմբեթանման ծածկով շինություններ, որոնք  ժամանակին ակտիվորեն գործել են` օգտագործելով  ձորի  տաք հանքային աղբյուրները:

Քասաղի կիրճը Սաղմոսավանքի տարածքից / լուսանկարը՝ Վիքիպեդիայից

Քասաղ գետի վրայով անցնում է միջնադարյան կամուրջը (1661 թ.): Այդ սև ու սպիտակ քարերի համադրությամբ կառույցը ժամանակին ապահովում էր Արարատյան դաշտի և  Հայաստանի հյուսիսային շրջանների միջև ողջ  հաղորդակցությունը:  Առանձնանում է իր եռաթռիչք հորիվածքով: Կամուրջը գտնվում է ռազմավարական տեսանկյունից կարևոր տեղանքում, ինչի մասին է վկայում վերևից բացվող տեսարանը: Շրջակայքում երևում են  բարձրաբերձ անառիկ ժայռեր, իսկ վերևում պահպանվել են  ուրարտական ամրոցի քարե մնացորդները: Ունենալով իշխող դիրք շրջակայքի նկատմամբ` ուրարտական ամրոցը  հազարամյակներ շարունակ բարձրունքից հսկել է շրջակա տարածքը:
Ամրոցից ներքև երևում է ոչ այնքան ուշագրավ, սակայն կարևոր մի շինություն` Ք.ա. 7-րդ  դարում  կառուցված ուրարտական ջրանցքը, որը ավելի քան 2600 տարի լեռնային սառնորակ ջուրը հասցնում էր Աշտարակի հողատարածքներ: Ջրանցքը ուրարտացիների ինժեներական մտքի նվաճումներից է:  Ոմանք այն համարում են  Շամիրամի ջրանցքի մի հատվածը` կառուցված առասպելական Շամիրամի կողմից, որով սնուցում էր Վանը շրջապատող հողատարածքները: Չի բացառվում, որ  այստեղ ժամանակին եղել են ավելի վաղ շրջանում կառուցված ոռոգման  ջրանցքներ, ընտանի ցորենի արտեր և այլ մշակովի  տարածքներ, որոնք յուրացվել են  ուրարտացիներից 5000 (կամ ավելի) տարիներ առաջ: Ներկայիս կառույցը, սակայն, վերագրվում է ուրարտական ժամանակաշրջանին, իսկ ժամանակակից ջրանցքը նույն ճանապարհով է անցնում:
Անմիջապես կամրջի հարևանությամբ  է գտնվում Աշտարակի ջրաղացի միջնադարյան, երկար, ցածր քարե կառույցը, որը վերանորոգվել է և կարճ ժամանակ բացօթյա ազգագրական, գյուղի գլխավոր շինությունն է եղել: Թեև ջրաղացն այժմ չի գործում, սակայն շարունակում է  հատուկ  շունչ  հաղորդել այս  տարածքներին:  Ջրաղացից գեղատեսիլ տեսարան է բացվում դեպի գետը և կիրճը:

Սուրբ Սարգիս եկեղեցի

Սբ. Սարգիս եկեղեցի / լուսանկարը՝ wikiwand.com կայքից

Վերևում` ժայռի հակառակ կողմում, գտնվում է փոքրիկ, բայց տպավորիչ Սբ. Սարգիս եկեղեցին (19 դ.), որը շատ  զբոսաշրջիկներ հաճախ  սխալմամբ  շփոթում են Կարմրավորի հետ: Եկեղեցին շատ փոքր է, ասես մատուռ է հիշեցնում: Կառուցված է նույն ոճով, ինչ Կարմրավորը` առանց հարդարանքի և պարզ ձևերով: Արտաքին պատերը կերտված են կարմիր տուֆից: Սբ. Սարգիսը տեղացիների սիրելի աղոթատեղին է: Այն նաև  ծառայում է որպես  մատաղատեղի: Եկեղեցուն մոտ գտնվող անմշակ քարից  պատը հարդարված  է  կենդանիների  և տարածքում հայտաբերված  ժայռապատկերների  պատկերներով:
Եկեղեցին գտնվում է ձորի եզրին, որտեղից գեղեցիկ տեսարան է բացվում դեպի երեք եկեղեցիները՝ Կարմրավորը, Սպիտատկավորը և Ծիրանավորը: Այս երեք եկեղեցիների առաջացման մասին հին ավանդություն գոյություն ունի. աշտարակում ապրող երեք քույրեր սիրահարվում են Սարգիս անունով մի երիտասարդի: Ավագ երկու քույրերը որոշում են իրենց զոհաբերել՝ կրտսերին երջանկություն պարգևելու համար և ծիրանագույն ու կարմիր զգեստ հագնելով իրենց նետում են անդնախոր ձորը: Այս լուրն իմանալով, իրենց փոքր քույրը սպիտակ զգեստ հագնելով, իրեն ևս ձորն է նետում, իսկ Սարգիսը այս դառը վշտից դառնում է ճգնավոր: Հետագայում ձորի եզրին երեք եկեղեցիներ են հայտնվում՝ Կարմրավորը, Ծիրանավորը և Սպիտակավորը:

Սաղմոսավանք

Սաղմոսավանքը միջնադարյան Հայաստանի նշանավոր մշակութային ու հոգևոր կենտրոններից է։ Նրա գեղակերտ ու երկնասլաց վանական համալիրը համանուն գյուղի արեւելյան մասում է, Քասախ գետի կիրճի աջ եզրին, 1620 մ բարձրության սարավույթ տեղանքում։ Քասախի կիրճը այստեղ ունի ամենամեծ խորությունը՝ 180 մ։
Ըստ ավանդության, Սաղմոսավանքը հիմնադրել է Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչը, երբ թողել է Ամենայն Հայոց Հայրապետական աթոռը։ Նա ճգնել է Արագած լեռան լանջերին եւ ձմռան ցրտաշունչ եղանակին իջել Քասախի կիրճը։ Եվ այստեղ կառուցել է երկու անապատ, մեկը՝ կիրճում, որ անվանվել է Լուսավորչի անապատ, մյուսը կիրճի եզրին, եւ քանի որ վերջինում մշտապես պարապում էին սաղմոսերգությամբ, այն կոչվեց Սաղմոսաց անապատ։ Սաղմոսը հոգեւոր երգ է, քնարական բանաստեղծություն։

Սաղմոսավանքը պատմական աղբյուրներում, սակայն, հիշատակվում է սկսած 12-րդ դարի վերջին քառորդից, երբ Քասախի կիրճում, գետի ձախ ափին, վերոհիշյալ անապատում, Հովհաննես Մունջ վարդապետը, վերակառուցելով շինությունը, այն դարձրել է գրչության կենտրոն։ Այդ վիմափոր անապատում Մարկոս եւ Մխիթար եղբայրները 1185-88թթ. ընդօրինակել են «Ճառընտիր», իսկ 1194-95թթ. Կյուրեղ Երուսաղեմացու «Կոչումն ընծայութեան» ձեռագիրը, որի բնագիր օրինակը բերվել էր Անիի Մայր տաճարից։

Սաղմոսավանքի ընդհանուր տեսքը / լուսանկարը՝ Վիքիպեդիայից

Սաղմոսավանքի անապատը գտնվում է վանքից հարավ եւ բաղկացած է ժայռափոր երկհարկ կառուցվածքներից։ Սաղմոսավանքի գլխավոր եկեղեցին՝ Սբ Սիոնը (Կաթողիկե) կառուցվել է 1215թ. Արագածոտնի իշխանաց իշխան Վաչե Վաչուտյանի եւ իր կնոջ Մամախաթունի միջոցներով ու հովանավորությամբ։ Եկեղեցին գմբեթավոր է, արտաքինից ուղղանկյուն հատակագծով, ներսից խաչաձեւ, անկյուններում կրկնահարկ խորաններով։ Սրբատաշ տուֆից կառուցված տաճարը լուսավորում են թմբուկի ու ճակատների 16 մեծ ու փոքր պատուհանները։

Սաղմոսավանք համալիրի գավիթը, որը արեւելքից կից է գլխավոր եկեղեցուն, նույնպես կառուցել է Վաչե իշխանը։ Այն ուղղանկյուն-քառանկյունի հատակագծով ու թաղակապ կենտրոնական երդիկով շինություն է։ 1235թ. Վաչե իշխանի որդի Քուրդ իշխանը Սբ Սիոն եկեղեցու հարավային մասում կառուցում է Սբ Աստվածածին փոքրիկ եկեղեցին, իսկ 1255թ. իր կնոջ՝ Խորիշահի հետ միասին գրատունը՝ որը հուշարձանախմբին կից է հարավից։ Գրատունը դեռեւս 10-րդ դարում հայ ճարտարապետների մշակած խաչաձեւ կամարներով, անսյուն ծածկով աշխարհիկ շինության ինքնատիպ օրինակ է։ Գրատունն ունեցել է հարուստ մատենադարան։ 13-րդ դարի վերջին այստեղ պահվել է մոտ 120 ձեռագիր, որի ցանկը 1912թ. կիրճի քարանձավներից մեկում հայտնաբերել է Խաչիկ վարդապետ Դադյանը։
13-րդ դարը Սաղմոսավանքի ամենաբեղուն ժամանակաշրջանն է։ Այդ է պատճառը, որ պատմիչ Կիրակոս Գանձակեցին վանքը դասել է հայկական ամենանշանավոր ութ մենաստանների շարքում։ 1267թ. Սաղմոսավանք է եկել հանրահայտ Վարդան Արեւելցին, 1278թ. այստեղ գործել է Տիրատուր կրոնավորը, 1309թ.՝ Թադեւոս քահանան, իսկ 1311թ. վանքի առաջնորդն է Հակոբ րաբունապետը։ Ամենանշանավոր գործիչը Գրիգոր վարդապետ Ականատեսն էր, որը մասնակցել է վանքի շինությանը, ջուր անցկացրել Աշտարակ եւ այլն։ Վանքի հնագույն, նկարազարդ կոնդակում նշված է, որ Սաղմոսավանքում է եղել այդ սուրբ վարդապետի գերեզմանը։ 15-րդ դարը նշանավորվում է վանքի բուռն մշակութային գործունեությամբ, երբ այստեղ է գալիս Հակոբ Սաղմոսավանքցին, որը 20 տարի ուսանել էր Հովհաննես Որոտնեցուն։ 1413թ. Սաղմոսավանքում գործել են Մկրտիչ Եղեգեցին, 1436թ.՝ Կարապետ Գրիչը, 1496թ.՝ Հովհաննես աբեղան եւ ուրիշներ։

17-րդ դարում վանքում գործել է անապատական (ճգնավորական) կյանքի հիմնադիր Սարգիս Արենեցին, որի մասին ընդարձակ տեղեկություններ է հաղորդում Առաքել Դավրիժեցին։ Սարգսի վանահայրության ժամանակ Սաղմոսավանք է այցելում ժամանակագիր Գրիգոր Դարանաղցին։ Իսկ 1637թ. Հովհաննավանքից այստեղ է գալիս Հովհաննես եպիսկոպոս Կարբեցին։ Նա դարաշրջանի խոշոր հոգեւոր գործիչներից էր։ Հետագայում տեղի առաջնորդ է դառնում Հովհաննեսի եղբորորդին՝ Գաբրիել վարդապետը, որի օրոք վանքը ծաղկուն եւ բարգավաճ էր։ Նա 1669թ. նորոգում է գրատունը։ 18-րդ դարի սկզբում վանքի առաջնորդը Հովասափ վարդապետ Կարբեցին էր, իսկ 1736-42թթ.՝ Ավետիք վարդապետը։
Սաղմոսավանքը անշքանում է 18-րդ դարի երկրորդ կեսից եւ կիսավեր վիճակով հասնում մեր ժամանակները։ 1890թ. այստեղ նորոգումներ է կատարել Խրիմյան Հայրիկը։ Այժմ վանքը լիովին վերանորոգված է։ Գյուղի ներկայիս բնակիչները այստեղ են գաղթել 1830 թվականին՝ Կարսից։ Ներկայումս գյուղն ունի շուրջ 300 բնակիչ։

Հովհաննավանք

Քասաղ գետի կիրճի աջ եզրին, բարձր ու գեղատեսիլ վայրում վեր է խոյանում Հովհաննավանքը: Վանքը նվիրված է Հովհաննես Մկրտչին: Պատմականորեն վանքը մտնում է Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Արագածոտն գավառի մեջ:
Կառուցվել է 4-13-րդ դարերում։ Ավանդությունը, սակայն, դրա հիմնադրումը վերագրում է Գրիգոր Լուսավորչին (3-4-րդ դարեր։ Սկզբում ոմն վանահոր՝ Սյուղի անունով կոչվել է Սյուղի կամ Սովի վանք, իսկ ժողովուրդը կոչել է Հաննավանք։ Առաքել Դավրիժեցու (17-րդ դար) վկայությամբ՝ Հովհաննավանք է կոչվել վանքի առաջնորդ Հովհաննի անունով, որին Ղազար Փարպեցին իր փոխարեն կարգել էր վանքի առաջնորդ։

Հովհաննավանքը Քասաղի կիրճի ափին / լուսանկարը ՝ Վիքիպեդիայից

Վանքի հնագույն կառույցը 5-րդ դարի գործ է, այն միանավ բազիլիկ է, որի փայտե ծածկ 6-րդ դարում փոխարինվել է քարե թաղածածկ տանիքով։ Այս եկեղեցին պահպանվել էր կիսավեր վիճակում։ Գլխավոր տաճարը կառուցվել է 1216-1221 թվականներին իշխան Վաչե Վաչուտյանի հրամանով, գավիթը ավելացրել է Վաչեի որդին՝ Քուրդը՝ 1250 թվականին։ 6-րդ դարից արդեն Հովհաննավանք հիշատակվում է իբրև դպրատունը և այլ շինություններ։ Շուրջը կան գերեզմաններ։ Հովհաննավանք տարբեր ժամանակներում ունեցել է ընդարձակ վարելահողեր, այգիներ, արոտավայրեր, ձիթհանք, ջրաղացներ ու գյուղեր։ Շինությունների պատերին կան 13-18-րդ դարերի հայերեն բազմաթիվ վիմագիր արձանագրություններ, որոնք վերաբերվում են վանքի կառուցումներին, վերանորոգումներին և նվիրատվություններին։

Հովհաննավանքը հայ գրչության նշանավոր կենտրոն է եղել, ունեցել հարուստ մատենադարան։ Այստեղ գրված ձեռագրերից մի քանիսը պահպանվել են։ 17-րդ դարում այստեղ ապրել ու ստեղծագործել է պատմիչ Զաքարիա սարգավագ Քանաքեռցին, որը և գրել Է Հովհաննավանքի պատմությունը։ Հովհաննավանքը գործունեությունը դադարել է 19-րդ դարի սկզբներից:

Կարդացեք նաև

Բնապատմական հուշարձաններ

Կենսաբանական հուշարձաններ

Ջրաբանական հուշարձաններ

Արագած՝ ՀՀ ամենաբարձր լեռը

Արագածը լեռնազանգված է Հայաստանի Հանրապետության արևմուտքում՝ Արարատյան ու Շիրակի դաշտերի, Ախուրյան և Քասաղ գետերի միջև: Այն Հայկական լեռնաշխարհի չորրորդ (Մասիսից, Սաբալանից, Ջիլոյից հետո) և ՀՀ ամենաբարձր լեռն է: Գագաթն ունի 4 սուր կատարներ, որոնցից ամենաբարձրը Հյուսիսայինն է` 4090,1 մ: Արևմտյանը` 3995,3 մ, Արևելյանը` 3908,2 մ, իսկ Հարավայինը` 3887,8 մ:

Արագածի անվանումը, ըստ ավանդության, ծագել է Արա աստծո անունից ու Արագած բառը վերծանվում է այսպես` Արա + գահ = Արայի գահ: Արագածի անվան ծագումը կապում են նաև Հայկի որդի Արամանյակի հետ:

Արագածի լանջերին պահպանվել են հին մշակույթի, ոռոգման հնագույն ցանցի հետքեր, ակունքներին կանգնեցված և ջրի պաշտամունքը խորհրդանշող «վիշապ» կոչվող ձկնակերպ կոթողներ, միջնադարյան ճարտարապետության ուշագրավ կառույցներ (Ամբերդ, Բյուրական և այլն):

Արագածը հայ ժողովրդի ամենասիրված լեռներից է

Բնությունն այստեղ արտասովոր գեղեցիկ է: Լեռնազանգվածը հարուստ է խոտհարքներով և ալպյան փարթամ մարգագետիններով, որտեղ տարածված են անուշահոտ ծաղիկներ (մանուշակ, վայրի շուշան, կակաչ, զանգակածաղիկ և այլն): Պատմիչները վկայում են, որ հնում Արագածը ծածկված է եղել փարթամ անտառներով, որտեղ ապրել են վայրի կենդանիներ: Մաքուր ու զովաշունչ օդը, առվակները, մարգագետիններն ու բազմերանգ ծաղիկներն ամռան ամիսներին իրենց գիրկն են կանչում զբոսաշրջիկներին ու հովեկներին, ալպինիզմի սիրահարներին: Իրենց ստեղծագործություններում Արագածը գովերգել են հայ պատմիչները, նկարիչները, բանաստեղծները, երաժիշտները (Ղ. Ալիշան, Կոմիտաս, Հ. Թումանյան, Ե. Չարենց, Մ. Սարյան, Ավ. Իսահակյան և այլն):

Շարունակությունը կարդալու համար անցեք հետևյալ հղումով՝ Արագած լեռ 

Զանգապան

1. Զգեստի մաս, որը ծածկում է սրունքները` ծնկներից մինչև կոճերը, փողք:
2. Մետաղյա կամ կաշվե զրահ սրունքները պաշտպանելու համար, սռնապան
3. Կաշվե կամ բրդյա հագուստ ոտքերի համար` ծնկներից մինչև կոճեր

Եթե ակտիվ հանգստի սիրահար եք, որոշել եք զբաղվել լեռնագնացությամբ և արշավներով, ուրեմն ձեր ուսապարկի անհրաժեշտ պարագաների ցանկում պարտադիր պետք է լինեն արշավային զանգապաններ:

Արշավային զանգապաններ

Արշավային զանգապանները հատուկ, անջրաթափանց կտորից պատրաստված կիսագուլպաներ են, որոնք ամրանում են սրունքին՝ ուղղահայաց ճարմանդով: Զանգապանի վերևի հատվածում` ծնկի մասում, կա էլաստիկ գոտի, որի օգնությամբ ձգվում կամ թուլացնում են այն, որպեսզի վերևից ոչինչ չլցվի ներս, իսկ ներքևի հատվածում կա կեռիկ, որն ամրանում է կոշիկին: Զանգապանի ներքևի հատվածում լինում է մետաղյա կամ ամուր կտորից ճարմանդ, որն անց է կացվում կոշիկի տակով, այդպիսով բացառելով քայլքի ընթացքում զանգապանի՝ վերև բարձրանալու հնարավորությունը:

Զանգապանները տարբերվում են կոշկագուլպաներից նրանով, որ չեն ծածկում կոշիկն ամբողջությամբ, այլ միայն ոտքի կոճից մինչև ծունկն ընկած հատվածը:

Ինչպես ընտրել արշավային զանգապան

Ընտրելիս պետք է ուշադրություն դարձնել․

• Ճտքի բարձրությանը
• Օգտագործվող նյութերին
• Նշանակությանը
• Չափսին
• Ամրացման ձևին

Բացի թրեքինգների և ալպինիզմի համար նախատեսված զանգապաններից, լինում են նաև թրեյլրանինգի և այլ վազքային սպորտաձևերի համար նախատեսված զանգապաններ: Վերջիններս ավելի կարճ են, թեթև և ոչ այնքան դիմացկուն: Սրանք հիմնականում նախատեսված են կոշիկը քարերի ներթափանցումից և ցեխոտվելուց պաշտպանելու համար:

Արշավների և ալպինիզմի համար օգտագործվում են երկարաճիտ, ամուր կտորներից (ուժեղացված նեյլոն, կորդուրա) զանգապաններ, որոնք ունենում են մեմբրանե շերտ, ջրամերժ նյութով պատված ամուր շղթա և, շատ հաճախ, մետաղական ճարմանդ՝ զանգապանը կոշիկին տակի հատվածից ամրացնելու համար:

Արշավային զանգապաններ

Կան նաև ամառային թեթև զանգապաններ՝ կարճատև քայլարշավների համար: Դրանք պատրաստվում են բարակ միաշերտ նեյլոնից, որպեսզի դրանցում շոգ չլինի:  Ցավոք, արտադրողներն այսպիսի զանգապանները թիրախավորում են որպես «բյուջետային» և հաճախ խնայում են որակի հաշվին: Այնպես որ ուշադիր եղեք, որպեսզի ընտրեք որակյալ մոդել: 

Զանգապանները կարող են լինել ոտքը պինդ գրկող կամ ավելի լայն և ազատ: Ցանկալի է վերցնել պինդ գրկողը, որպեսզի ցանկացած կոշիկի և շալվարի հետ այն ամուր նստի ոտքին և չսահի ներքև: Թեև լայն մոդելով ավելի քիչ կշոգեք ամռանը, բայց ավել վատ կպաշտպանվեք թրջվելուց և ցեխոտվելուց։

Ընտրե՛ք այնպիսի մոդել, որի շղթան լինի դիմացի հատվածից: Այդպես ավելի հեշտ կլինի այն հանել և հագնել լեռնային պայմաններում:

Արշավային զանգապանների խնամքը

Խուսափեք զանգապանները լվացքի մեքենայով լվանալուց: Լվաքցի փոշուց և պտույտից կտորը փչանում է և կորցնում իր պաշտպանիչ հատկությունները: Լվացած զանգապանը մի փռեք դրսում սառնամանիքին:

Եվ վերջում մի քանի խորհուրդ զանգապանները ճիշտ օգտագործելու համար․

• Չարժի հագնել զանգապաններն անմիջապես վերելքից առաջ: Շատ հաճախ երթուղու սկզբնամասը կարող է այնպիսին լինել, որ զանգապանի կարիք չլինի և դուք ավելորդ տեղը շոգեցնեք ձեր ոտքերը:
• Եթե դուք ալպինիստական կատվիկներ եք հագել, ապա զանգապանի տակի պարանը պետք է անցնի կատվիկի ու կոշիկի արանքով՝ ոչ կատվիկի վրայով:
• Եթե կարճատև ձնոտ հատված անցնելիս զանգապաններից մեկն անսպասելի պոկվել է, ապա կարող եք երկար գուլպան քաշել ներքև, շրջել և հագցնել կոշիկի վրա: Ինչ-որ ժամանակ այն կպահի, բայց շուտով կսկսի թրջվել: Այնպես որ սա ժամանակավոր միջոց է, մինչև դուք կհասնեք ավելի ապահով հատվածի և կկարողանաք նորոգել զանգապանը:
• Զանգապան գնելու գնացեք այն կոշիկով, որով պատրաստվում եք արշավել: Զանգապանն ու կոշիկը պետք է ամուր կպնեն իրար, ոչ մի կողմից բաց տեղ պետք է չմնա, նույնիսկ փոքրիկ բացը կարող է անհարմարություններ պատճառել արշավի ընթացքում: 
• Արշավի ժամանակ զանգապանի ազատ ծայրերը թաքցրեք, որպեսզի բաց չմնան, ընթացքում դրանք սառցակալում են:

Սույն հոդվածի հեղինակային իրավունքը պատկանում է armgeo.am կայքին։ Հոդվածի բովանդակությունը կարող է մեջբերվել, օգտագործվել այլ կայքերում, միայն ակտիվ հղում պարունակելով դեպի սկզբնաղբյուրը:

Արշավային գույք և հանդերձանք

Արարատի վերելքին անհրաժեշտ պարագաների ցանկ

Մեկօրյա արշավին անհրաժեշտ պարագաների ցանկ

Ինչպես պատրաստվել գիշերակացով արշավներին

Տեխնիկական վերելքին անհրաժեշտ պարագաների ցանկ

Ջրաման, թե՞ պլաստիկ շիշ

Ինչպես ընտրել արշավային գլխարկ