Անձևացյաց լեռներ

Բարձրությունը` 3550 մ

Առնոս լեռը գտնվում է Հայկական Տավրոսի արևելյան հատվածում՝ Անձևացյաց լեռներում։ Խեթական աղբյուրներում հիշատակվում է Առնուշա ձևով։ Ըստ ավանդության՝ համաշխարհային ջրհեղեղի ժամանակ Նոյի տապանը լողացել է մինչև Առնոս լեռ և վերջինս էլ իր անունը իբր ստացել է Նոյի «Առ Նոյս» արտահայտությունից։ 

Հայկական լեռնաշխարհ

Մասնագիտություն (ինչո՞վ ես զբաղվում)

Հայաստանի ամերիկյան համալսարանի քաղաքագիտության և միջազգային հարաբերությունների մագիստրոս եմ` հանրային կառավարման և զարգացման գիտությունների մասնագիտացմամբ:

Ի՞նչը ստիպեց քեզ առաջին անգամ մասնակցել արշավի, ի՞նչ էիր զգում առաջին անգամ քո “հարմարավետության գոտուց” դուրս գալուց

Դեռ փոքր տարիքից հայրս ինձ, քրոջս ու եղբորս իր հետ տանում էր «լավ տեղ». էդպես էր ասում, երբ հարցնում էինք՝ բա ուր ենք գնում: Փորձում էր իր «ջրերը գցել», կամ միգուցե մեզ մեր «հարմարավետության գոտուց» դուրս հանել: Բայց դե հարմարավետությունը դժվար է փոխարինել անհարմարություն պատճառող սառը քամու, կոշիկների մեջ ձյուն լցվելու, դեպի չերևացող գագաթ տանող տանջահար ու երկար ճանապարհի, «կլինի՞ արդեն իջնենք» ձայնարկությունների հետ: Armenian Geographic-ի մասին լսել էի դեռևս 2016թ.-ին ընկերներիցս, ովքեր արդեն 1-2 տարի արշավում էին: Մտածում էի՝ մի օր ես էլ կգնամ իրենց հետ, ախր շատ սիրուն են նկարները: «Մի օրը» բնականաբար էդքան էլ շուտ չեկավ՝ հաշվի առնելով, որ մեծամասնությունը անծանոթ էին, ես էլ դե շփվող չեմ, մտածում էի` գնամ անծանոթների հետ ինչ անեմ, համ էլ իրենք ոնց որ պրոֆեսիոնալ են, նենց թույն արշավական հագուստ ունեն:

2017թ.-ի մարտ. հենց էն նույն ընկերներիցս մեկի ծնունդն էր, ով Armgeo-ի արշավականներից էր, մենք էլ մի 20 հոգով նստած մտածում էինք, թե ծնունդին ինչ անակնկալ անենք: Թարսի պես իր ծնունդի օրը արշավ կար, ինքն էլ գնալու էր, դե հիմա ի՞նչ արած, մենաք էլ կգնանք, լավ է գոնե էն հեշտ արշավներից էր: Գնացինք Տավուշ՝ Աղջկա բերդ, որի անունը հետո չէի էլ հիշելու, որովհետև դե ծնունդ էի գնում, ոչ թե արշավ: Հենց էս տրամաբանությամբ էլ հետո պետք է չհիշեի, որ առաջին արշավն Armgeo-ի հետ Աղջկա բերդն է եղել: 2018թ.-ի մարտ. չեմ էլ հիշում ոնց ստացվեց, որ որոշեցի էլի փորձել: Մեծ Քիրս էին բարձրանալու: «Դե արդեն գարուն է, կանաչել է, մարգագետնոտ ճանապարհ կլինի էլի, չեմ դժվարանա». էս մտքերով էլ գնացել էի ու չէի էլ մտածել, որ վերելքից առաջ ամբողջ գիշեր կարող էր ձյուն գալ ու իմ մարգագետնոտ ճանապարհը հարամ անել: Դե հիմա խայտառակ չեմ լինի, պիտի բարձրանամ: Այ սա իսկական «հարմարավետության գոտուց» դուրս գալ էր: Արդեն գիտեք՝ ջինս, ձմռանը քաղաքում զբոսնելու վերարկու ու հաստ «բատինկաներ» ու դե չմոռանանք՝ «ինչու՞ եկա, ինչի՞ համար ես գրանցվեցի, ախր շատ պետքս էր, բա որ հիմա սայթաքեմ, գլորվեմ, թու՜ թեզիս կեսը մնաց»: Ձմեռային Քիրսը անիրական հեքիաթ էր, որի մասին հետո պետք է հպարտությամբ խոսեի ու ասեի, որ սա իմ առաջին իսկական արշավն է եղել, ու ես իրենցից մեկն եմ եղել, որ մինչև ծունկ հասնող ձյան միջով, մի գծով հասել եմ գագաթ:

Ինչո՞ւ ես լեռներ բարձրանում. ի՞նչ են տալիս քեզ լեռները

Լեռները սեր են, էներգիայի աղբյուր, աչքերդ պսպղալու չափ ոգևորություն, քաղաքում չհանդիպող հանգստություն, խաղաղվելու ճանապարհ, կարգապահություն, խմբի հետ մի մարդու պես շարժվելու, գծից դուրս չգալու սովորություն, անվերջ զարգացող կամքի ուժ, հպարտության մի մեծ չափաբաժին, անհաղթահարելին հաղթահարելի դարձնող իրականություն, հին ու նորը համեմատելու, ավելիին հասնելու հակում… անմոռանալի հեքիաթային տեսարաններ ու անսահման սիրունություն: Խելագարվել կարելի է:

Ո՞ւնես սիրելի մեջբերում լեռների մասին

Ռեժիմով՝ երկու օրը մեկ, ասում եմ՝ ո՜նց եմ կարոտել սարերս: Թե՞ սա հաշիվ չի :)

Ո՞ւնես ավելի բարդ ու բարձր լեռներ նվաճելու ցանկություն

Այո’, կան լեռներ, որ գիտեմ՝ բարձրանալու եմ, չգիտեմ՝ երբ, բայց որ գագաթը նվաճելու եմ, դա միանշանակ է:

Ո՞րն է քո ամենահիշարժան արշավը և ինչո՞վ է այն հիշարժան

Կարծում եմ՝ ցանկացած լեռնագնացի էս հարցը բավական երկար մտորումների մեջ է գցում։ Հարց տվողն էլ հավանաբար սպասում է, որ մի տարբերակ պետք է առանձնացնես. չէ՞ որ նույնատիպ լեռներ են: Բայց արի ու տես, որ մեկը մեկից տարբերվող, մեկը մեկից չքնաղ վերելքներիդ մեջ սկսում ես խառնվել ու մտաբերել էնպիսինը, որ մյուսը հանկարծ «չնեղանա»: Ամենահավես, ամենատարբերվող, անմոռանալի պահերը անկասկած գիշերակացով արշավների ժամանակ են լինում. Սիփանի վիդեոները վկա :) Ուզում եմ առանձնացնել Ծովասարը։ Իրականում ես չպետք է հայտնվեի Ծովասարում, որովհետև պլանավորել էի Վարագ և Արտոս բարձրանալ: Մի սիրուն առավոտ տեղեկանում եմ, որ Վարագ ու Արտոս չի լինելու, դրա փոխարեն կա այլ ծրագիր` դեռ վաղուց պլանավորված, խմբի արշավականներին գրանցած, ոգևորությունը մեջները պահած, երգերն անգիր արած, գրություններին ու պատումներին ծանոթացած, «Ռանչպարների կանչը» վերընթերցած:

Ես էլի «անծանոթի» (արդեն չակերտավոր) կարգավիճակով հայտնվեցի էտ խմբում ու քանի որ որոշել էի` ինչ էլ լինի Արևմտյան Հայաստան պետք է գնամ, առանց երկմտելու համաձայնեցի: Դե երգերը չեմ սովորել, Ծովասարի հետ առանձնապես մեծ երազանքներ չեմ կապել, ոգևորությունս էլ՝ դե նորմալ: Ավելի քան 2000 կմ ճանապարհ անցնելուց հետո պիտի հասկանայի, որ դա լեռնագնացի մեկ այլ արկածային ճանապարհորդություն չէր, որ իրականությունը շատ ավելի լավն էր լինելու, քան կարող էի պատկերացնել, որ ակամայից արշավական ընկերոջդ երազանքը դառնալու էր քոնը, որ քո ոգևորությումբ վարակվելու էր մեկ ուրիշը: Ավելի քան 2000 կմ ճանապարհ անցնելուց հետո պիտի հասկանայի, որ 7-օրյա ճամփորդությունը այլևս մնալու էր էմոցիոնալ դաշտում` ճամփորդության մասին առանձնապես շատ բան չխոսելով, բայց շունչը կտրվելու չափ ջերմացնող ու գագաթը նվաճածի չափ երջանկացնող:

Ի՞նչ խորհրդով կօգնես այն մարդկանց, ովքեր երկար ժամանակ ուզում են սկսել արշավել, բայց այդպես էլ չեն համարձակվում

Որ մարդիկ ասում են` ուղղակի սկսիր, գիտեն էլի ինչ են ասում :) Փորձելուց հետո առնվազն կհասկանաս` սիրում ես, ուզում ես շարունակել, թե ոչ: Ճանապարհի կեսից մտածելու ես, թե ինչիդ էր պետք հարմարավետ բազկաթոռը ցեխոտ արահետի, մեծ-մեծ քարերի, ոտքիդ տակ հոսող ավազակույտի, մատները կտրելու աստիճան սառը գետը ոտաբոբիկ անցնելու կամ էլ մաշկդ սևացնող արևի հետ փոխարինելը: Հոգնելու ես, նվնվալու ես, ետնապահի նյարդերի հետ ես խաղալու (պրոֆեսիոնալ հանդուրժող է :)), հասնելու ես գագաթ ու հաղթելու ես ինքդ քեզ: Շարունակությունն էլ արդեն ժամանակը ցույց կտա: Ի դեպ, արշավական ընկերներն էլ ինչ-որ պահի դառնալու են ընկերներդ արշավներից դուրս, ում ոչ միայն ասելու ես «կլինի՞ արդեն իջնենք», այլև իրենց հետ կիսելու ես ապագա պլաններդ։

Ինչո՞վ ես լրացնում լեռների կարոտը պանդեմիայի օրերին

Նկարներն ու վիդեոներն եմ նայում:

Ազատ տեղաշարժը սահմանափակող օրենքի չեղարկումից հետո ո՞ւր ես առաջինը գնալու

Կարևոր չէ` ուր, կարևոր է` ում հետ :)

 

Ուզո՞ւմ ես դառնալ ակումբի անդամներից մեկը: Միացի՛ր մեր արշավներին:

Ծանոթացեք մեր ակումբի մյուս անդամների հետ.

Արարադ լեռ (Ջուդի)

Կորդվաց լեռներ

Բարձրությունը՝ 2114 մ

Կոորդինատները՝ 37.375869, 42.451725

Ջուդի, Նիբուր, Կորդվաց և այլ անուններով հիշատակվող Արարադ լեռը Նոյյան Տապանի ավանդազրույցը կրող 2 տապանակիր լեռներից մեկն է։ Հայկական լեռնաշխարհի շատ լեռներ որևէ կերպ կապված են համաշխարհային ջրհեղեղի լեգենդի հետ, սակայն նրանցից երկուսն են համարվում տապանակիր լեռներ, որոնց վրա ըստ ավանդազրույցի հանգրվանել է Նոյն իր տապանով։ 

Արարադա լեռները գտնվում են Հայկական Տավրոս լեռնահամակարգի հարավ-արևելքում՝ Կորդվաց լեռներում։ 

Ի լերինս Արարատայ

Հայարեն առաջին աստվածաշունչը հունարենից թարգմանել է Սահակ Պարթևը 5-րդ դարում, որտեղ գրված է «Եւ նստաւ տապանն յեօթներորդում ամսեանն ի քսան եւ յեօթն ամսոյն ի լերինս Արարատայ»։ Ըստ որոշ մասնագետների «Ի լերինս Արարատայ» խոսքը պետք է հասկանալ որպես «Ի լերինս Հայոց» իմաստով, այսինքն տապանը կանգ է առել Արարատի լեռներում՝ Հայկական լեռնաշխարհում։ 

Փավստոս Բուզանդն իր «Պատմություն հայոց» աշխատության մեջ հիշատակում է Սարարադ լեռը։ Բուզանդն այն մատնանշում է Կորդուքում և անվանում ոչ թե Արարադ այլ Սարարադ։ Քանի որ հին հայկական գրատեսակներում տառերը գրվում էին իրար կպած «Ի լերինս Արարատայ»-ը գրվել է ԻԼԵՐԻՆՍԱՐԱՐԱԴԱՅ և հետագայում տրոհվել որպես «Ի լերին Սարարադայ»։ Բուզանդը գրում է թե ինչպես է Մծբինի եպիսկոպոս Հակոբը ճանապարհ ընկնում դեպի Արարատյան թագավորության հարավային սահմաններում գտնվող Սարարադ լեռը, որը գտնվում էր Կորդվաց գավառում։ Նա աղաչում է Աստծուն, որպեսզի թույլ տա նրան տեսնել Նոյան տապանը, որը ջրհեղեղից հետո հանգրվանել է այս լեռան գագաթին։ Հակոբն իր ուղեկիցների հետ սկսում է բարձրանալ Արարադյան լեռների անջրդի, քարքարոտ լանջերով։ Երբ նրանք ծարավում են Հակոբը ծնկի է գալիս և աղոթում աստծուն։ Այդ տեղում աղբյուր է բխում և հագեցնում ուխտավորների ծարավը։ Այդ աղբյուրը կոչվեց Հակոբի աղբյուր։ Երբ հոգնած Հակոբը քուն է մտնում նրան է այցելում հրեշտակն ու ասում «Տերը քո աղաչանքներն ընդունեց և խնդրանքդ կատարեց. այդ, ինչ որ գլխիդ տակ դրված է, տապանի փայտերից է։ Էլ կրկին չձգտես տեսնել, որովհետև տերը այսպես կամեցավ»։ 

Արարադից Արարատ

Հետագայում տապանակիր լեռան ավանդազրույցը տեղափոխվեց դեպի Մեծ Մասիս։ Նախքան աստվածաշնչյան պատումները Հայկական լեռնաշխարհի ամենաբարձր գագաթը հիշատակվում է Ազատն Մասիս անունով։ Սակայն կար այն համոզմունքը, որ տապանը կանգ է առել լեռնաշխարհի ամենաբարձր գագաթին։ Բացի դա կան մի քանի աշխարհագրական անունների համընկնումներ, որոնք վերջնականապես տապանակիր լեռան տիտղոսը շնորհեցին Մեծ Մասիսին։ Այդ իսկ պատճառով տապանի փնտրտուքները ծավալվել են հիմնականում Մասիսի վրա, որն հետագայում ավելի շատ սկսվեց հիշատակվել Արարատ անվամբ, իսկ Ջուդի-Արարադը հետզհետե մնաց ստվերում։ Սուրբ գրքում հիշատակված Արարատյան լեռներն ու Միջագետքի սրբազան ասքերի տապանակիր լեռները գտնվում են իրարից մոտ 300 կմ հեռավորության վրա։

Քրիստոնեական Մասիսն ու իսլամական Ջուդին

Առաջավոր Ասիայի ժողովուրդները (ասորիներ, հրեաներ, արաբներ, քրդեր) տապանակիր լեռ էին համարում Տավրոսի լեռների հարավում գտնվող Կորդվաց Արարադը և ոչ Արարատյան Մասիսը։  Հետագայում, երբ քրիստոնեության և իսլամի շնորհիվ տիրապետող դարձավ միայն Նոյան տապանի առասպելը, քրիստոնեական աշխարհում տապանակիր լեռը դարձավ Մասիսը, իսկ իսլամական աշխարհում Ջուդի լեռը։ Այս իրավիճակը պահպանվում է մինչ օրս։ 

Լեռներն իրարից տարբերելու համար Արարատյան դաշտում վեր խոյացող Արարատ լեռն անվանում էին Ազատն Մասիսն կամ Արարատյան լեռ, իսկ մյուսը Կորդվաց Արարադ։

Արարադ կամ Ջուդի լեռանը նվիրված ավանդազրույց

Արարադ կամ Ջուդի լեռանը նվիրված հինավուրց զրույցներից մեկը պատմում է, որ ժամանակին այդ տեղերում ապրելիս է եղել մի քաջ հովիվ: Օրերից մի օր այլևս չհանդուրժելով այդտեղ իր իշխանությունը տարածած ավազակախմբի կեղեքումներին` հովիվը կռվի է ելնում ելուզակների դեմ և բոլորին հաղթում: Թագավորն իմանալով խիզախ հովվի մասին` նրան գանձ ու հարստություն է առաջարկում, նույնիսկ իր աղջկան է փորձում կնության տալ: Հովիվը մերժում է այդ ամենը և թագավորից միայն խնդրում է եզան կաշվի չափ տարածք տրամադրել իրեն` ազատ ու անկախ ապրելու համար: Թագավորը համաձայնում է` այլևս չկասկածելով, որ իր առջև խելապակասի մեկն է կանգնած: Հովիվը վերցնելով եզան կաշին` կտրտում է, վերածում է բարակ քուղի կծիկի, և ապա կաշեքուղը փաթաթում Արարադ լեռան շուրջը: Թագավորն, երբ այդ մասին իմանում է, ապշում է հովիվի հնարամտության վրա: Իսկ հովիվը լեռան վրա բերդ է կառուցում և ազատ ու անկախ ապրում մինչև մահ: 

Պատրաստեց Տիգրան Վարագը

Սույն հոդվածի հեղինակային իրավունքը պատկանում է armgeo.am կայքին։ Հոդվածի բովանդակությունը կարող է մեջբերվել, օգտագործվել այլ կայքերում, միայն ակտիվ հղում պարունակելով դեպի սկզբնաղբյուրը:

Հայկական լեռնաշխարհ

Գավազան լեռ

Բարձրությունը՝ 857 մ

Կոորդինատները՝ 41.088056, 45.184444

Գավազան կամ Գավարզին բրգաձև ժայռոտ լեռը հազվագյուտ բնության հուշարձան է։ Լեռն ունի հրաբխային ծագում։ Այն կտրուկ վեր է խոյանում շրջակա հարթավայրից։ Գագաթնամերձ հատվածը հարթ է։ Ժայռի բարձունքում էր գտնվում համանուն բերդը։ Դեռ պահպանվում են բերդի մնացորդները, ջրհորի և զանազան կառուցվածքների հետքերը։

Տեղացիներն այն համարում են աշխարհի կենտրոնը։ Լեռան վրա կան մի քանի քարանձավներ, որոնք ավանդության համաձայն հանդիսանում են հնագույն մարդու կացարան։ Լանջերին կան հին բնակավայրերի հետքեր։ Լեռը ծառայել է որպես փարոս։ Վտանգի դեպքում գագաթին կրակ է վառվել։ 

Սույն հոդվածի հեղինակային իրավունքը պատկանում է armgeo.am կայքին։ Հոդվածի բովանդակությունը կարող է մեջբերվել, օգտագործվել այլ կայքերում, միայն ակտիվ հղում պարունակելով դեպի սկզբնաղբյուրը:

Հայկական լեռնաշխարհ

 

 

«Զորավոր է այն ազգը, որն ունի զորավոր ընտանիքներ: Ազգերի զորությունը ընտանիքների մեջ է»: 

Հատված Գևորգ Մարզպետունի պատմավեպից

Մինչ նահապետական ընտանիքի մասին խոսելը եկեք հասկանանք, թե ինչ ասել է նահապետական ընտանիք: Հայերի նահապետը և օրինակելի կերպարը Հայկ Նահապետն էր, ով իր մեջ ամփոփում էր հայկական ընտանիքի նահապետի հավաքական կերպարը: Նա էր, որ շրջապատված էր իր որդիներով, դուստրերով և որդիների որդիներով: Հայկը նահապետին հատուկ սեր էր տածում իր նախնիների նկատմանբ՝ պահպանելով նրանց ավանդած արժեքները: Նրա ազգատոհմը շարունակվում էր մեկ այր և մեկ կին սկզբունքով, և ամուր էր պահպանվում սերունդների միջև կապը:

Նահապետական ընտանիքներում սերունդները հետևում էին իրենց նահապետների սահմանած օրենքներին, որոնք էլ պարտավոր էին փոխանցել դրանք իրենց սերունդներին:

Նահապետական ընտանիքն իր մեջ ընդգրկում էր մոտավորապես 4-5 սերունդ: Այն ընդգրկում էր մեկ հոր զավակների մի քանի սերունդ՝ իրենց կանանցով, որոնք բոլորն ապրում էին մեկ հարկի տակ:

Գերդաստանի նահապետը

Գերդաստանի գլուխը կամ նահապետը ընտանիքի ավագ տղամարդն էր: Եվ հենց նա էր, որ տնօրինում էր ոչ միայն ընտանիքի ունեցվածքը, այլ նաև ընտանիքի անդամների ճակատագրերը: Նահապետի իրավունքներն անսահմանափակ էին: Նահապետը որոշ տեղերում կոչվում էր նաև տանուտեր:

Գերդաստանի բոլոր անդամները պարտավոր էին իրենց բոլոր արարքների համար հաշիվ տալ նահապետին, սակայն ինքը՝ նահապետը, հաշվետու չէր ոչ ոքի առաջ: Իսկ գերդաստանի խնդիրները և հարցերը լուծելու համար նահապետը խորհրդակցում էր այլ տարեց տղամարդկանց հետ: Ճաշելիս նահապետը միշտ նստում էր սեղանի գլխին, և առանց նահապետի ոչ ոք իրավունք չուներ սեղանի շուրջ նստել:

Երբ նահապետական ընտանիքում տարաձայնություններ կամ առանձնացման հարց էր առաջանում, տան նահապետը հավաքում էր տղամարդկանց և ասում. «Ջուրը, որ նեխում է, պետք է բաց թողնես, ով որ պետք է բաժանվի՝ թող բաժանվի»: Սակայն բաժանվողներն ու առանձնացողները նույնպես հեռու չէին գնում և հաճախ հաստատվում էին նույն թաղում կամ գյուղում:

Երբ նահապետը մահանում էր, նրա պարտականություններն ու իրավունքները ստանձնում էր ավագ որդին՝ այդպիսով դառնալով գերդաստանի նոր նահապետը:

Դերաբաժանումը նահապետական ընտանիքներում

Նահապետական ընտանիքներում գործում էր աշխատանքի սեռատարիքային բաժանում: Նահապետական շրջանում տան կուտակված  գումարն ու ունեցվածքը պահպանվում էր նահապետի կնոջ մոտ, նրա ձեռքում էր գտնվում նաև տան մառանի բանալիները:

Ընտանիքի յուրաքանչյուր տղամարդ ուներ իրեն վստահված աշխատանքը: Տնտեսության հիմնական ճյուղերը` երկրագործությունն ու անասնապահությունը, վարում էին տղամարդիկ, իսկ կանանց պարտավորությունների մեջ մտնում էին տնային տնտեսության վարումը, գյուղատնտեսական հումքի մշակումը, տեսակավորումը, պահեստավորումը. այստեղից էլ` «Տղամարդը դրսի պատ է, կինը` ներսի» ասացվածքը:

Իսկ տան ներքին աշխատանքները նահապետի կինը բաժանում էր իր հարսների միջև: Հաց թխելն ու ճաշ եփելը վստահվում էր ավագ հարսներին: Սակայն բոլորն էլ պետք է մասնակցեին թել մանելու և գործելու աշխատանքներին: Երեխաները նույնպես ունեին իրենց համար նախատեսված աշխատանքը, որը նրանց պատրաստում էր հետագա կյանքին:

Ճաշը նահապետական ընտանիքներում մի մեծ ծիսակարգ էր: Նախ ճաշի էին նստում տղամարդիկ, իսկ այնուհետև կանայք երեխաների հետ:

Կինը նահապետական ընտանիքներում

Նահապետից հետո ընտանիքում երկրորդ մարդը, նահապետի օգնականն ու ընտանիքում նրա բարձր հեղինակությունը պահողն իր կինն էր: Կնոջ կարևորագույն պարտականությունը տան կրակն անշեջ պահելն էր: Կնոջ մահն անգամ շատ հաճախ համեմատվում էր օջախի կրակը մարելու հետ:

Ըստ Խրիմյան Հայրիկի՝ տան շենությունը կախված էր կնոջից և հաճախ տունն ու կինը նույնացվում էին: «Տուն ունի՞ս» կամ «տուն առե՞լ իս» արտահայտությունները կապված էին կին ունենալու հետ:

Կնոջ գլխավոր դերը մայրությունն էր և երեխաների դաստիարակությունը: Հղի կինը և մայրը բոլոր ժամանակաշրջաններում եղել են պաշտամունքի առարկա: Նահապետի կնոջ պարտքն էր հարսներին և թոռներին սովորեցնել ինչպես իրենց գերդաստանի ավանդույթներն ու պատմությունը, այնպես էլ ազգային մշակույթը, ծեսերը և ավանդույթները: Եվ այսպիսով, կինն ընտանիքում համարվում էր նաև էթնիկ ինքնագիտակցության սերմանողն ու տարածողը: Թեև նահապետի կնոջ իշխանությունը տարածվում էր հիմնականում իգական սեռի ներկայացուցիչների և երեխաների վրա, սակայն նա հարգված էր ընտանիքի բոլոր անդամների կողմից: Հենց նա էր հանդիսանում նահապետի խորհրդականն ու տան անդորրը հսկողը:

Հնում հայ թագուհիներն ու իշխանուհիներն իրավունք ունեին առանց իրենց ամուսինների իմացության հրամաններ արձակել, բռնել կամ բաց թողնել գերիներին, ճաշկերույթներ կազմակերպել և մասնակցել արքունական ժողովներին:

Ամուսնությունները գերդաստանների միջև

Երիտասարդների միջև ամուսնությունները որոշում էին գերդաստանի անդամները, և շատ ժամանկ ամուսնությունները ոչ այլ ինչ էին, քան գերդաստանների միջև կնքվող համաձայնություններ: Երկու գերդաստանները որոշում էին ամուսնացնել իրենց զավակներին մի քանի պատճառով՝ հարմար էր, հարուստ էր, գլխագինը մեծ էր կամ օժիտն էր լավը: Շատ հաճախ երիտասարդները միմյանց հանդիպում էին միայն ամուսնության օրը: Ընտանիքի ավագ կանայք, տղայի մոր հետ միասին գնում էին աղջկատեսի: Եթե աղջկա ծնողները նույնպես համաձայն էին, նրանք թույլ էին տալիս իրենց աղջկան զննել: Աղջկան ստուգելու համար նրան թել ու ասեղ էին տալիս, որպեսզի թելեր: Սրա միջոցով նրանք ստուգում էին աղջկա տեսողությունը: Իսկ լսողությունը ստուգելու համար շատ ցածր ձայնով հարց էին տալիս:

Աղջկան հավանելուց հետո տղայի մայրը համբուրում էր աղջկա այտը և մի ոսկե դրամ դնում աղջկա ափի մեջ: իսկ եթե չէին հավանում, ապա առանց հյուրասիրվելու հեռանում էին աղջկա տանից:

Շատ տարածված էր նաև օրորոցային նշանդրեքները կամ, այսպես կոչված, օրօրոցախազը: Նորածին աղջկա օրորոցի վրա տղայի ծնողները խազ էին անում, որը նշան էր հանդիսանում, որ աղջիկը ապագայում պետք է ամուսնանար իրենց տղայի հետ: Այսպիսի նշանադրությունները պայմանավորված էին գերդաստանների միջև բարեկամություն հաստատելու ձգտումով:

Սակայն չէին խրախուսվում ամուսնությունները գյուղաբնակների և քաղաքաբնակների միջև: Գյուղի աղջիկը կարող էր քաղաք հարս գալ միայն եթե շատ գեղեցիկ էր կամ շատ հարուստ:

Տոհմածառ

Տոհմածառը սերունդների համար հանդիսացել է իրենց գերդաստանի պատմության վկայությունը: Տոհմածառում նշվում էին գերդաստանի միայն արական սեռի ներկայացուցիչների անունները: Քանի որ արու զավակներն էին, որ շարունակում էին տոհմածառի ճյուղերը: Աղջիկները համարվում էին ուրիշի տան ճրագը և օջախը շենացնողը:

Եվ նոր ամուսնացած տղամարդու նպատակն ու պարտականությունը հենց իր տոհմածառի ճյուղերն ավելացնելն էր: Ըստ սասունցիների՝ տղան համարվում է չար կամեցողի աչքի փուշը, իսկ աղջիկը համարվում էր դրսի ծառի պտուղը:

Նահապետական ընտանիքների այսպիսի տեսակները գոյատևեցին մինչև 20-րդ դարի 30-ական թվականները: Այսպիսի ընտանիքների որոշ մնացուկներ պահպանվել էին հայկական գյուղերում, սակայն տնտեսության զարգացումը, դրամական միավորի առաջացումը և պանդխտությունը հանգեցրին նահապետական ընտանիքների վերացմանը:

Սակայն նահապետական ընտանիքներում գործող մի շարք ավանդույթներ այսօր էլ պահպանվել են հայկական ընտանիքներում:

Սույն հոդվածի հեղինակային իրավունքը պատկանում է armgeo.am կայքին։ Հոդվածի բովանդակությունը կարող է մեջբերվել, օգտագործվել այլ կայքերում, միայն ակտիվ հղում պարունակելով դեպի սկզբնաղբյուրը:

Բլոգ Հայաստանի մասին