Ջուրը կյանք է: Եթե առանց սնունդ մարդ կարող է մեկ ամիս ապրել, ապա առանց ջրի հազիվ թե գոյատևենք երեք օր: Դա դեռ երբ գտնվում եք քաղաքային պայմաններում: Իսկ լեռներում՝ քայլարշավների ժամանակ, ջրազրկումը կարող է շատ ավելի արագ զարգանալ և ծանր հետևանքներ ունենալ: Ջրազրկման մասին բազմիցս արդեն խոսել ենք, քանի որ այն իր ազդեցությունն ունենում է գրեթե բոլոր խնդիրներում․ կլինի հիպոթերմիա, լեռնային հիվանդություն, թե արևահարում: Եթե մեկ օրանոց քայլարշավների ժամանակ մենք անհրաժեշտ ջրի պաշարը կարող ենք վերցնել մեզ հետ, ապա մի քանի օրանոց երթուղիների վրա պետք է մտածենք, թե ինչպես ենք գտնելու ջրի աղբյուրներ լեռներում: Հիմնականում խնդիրը կայանում է գիշերակացի վայր ընտրության մեջ: Քանի որ երեկոյան ճաշ պատրաստելու, սպասքը լվանալու, լվացվելու և հաջորդ օրվա քայլքի համար ջրի պաշարները լրացնելու համար մեծ քանակությամբ ջուր է անհրաժեշտ: Կա ջուր գտնելու երկու հիմնական տարբերակ, որոնք խելամիտ են և գործածական: Այսինքն գոյատևման ֆիլմերում ցուցադրվող փղի կղանքից կամ ծառի կեղևից ջուր քամելու էկզոտիկ մեթոդները չենք դիտարկում:
Ինչպե՞ս գտնել ջրի աղբյուրներ լեռներում
Եվ այսպես, դուք կարող եք․
- գտնել ջրի բնական աղբյուր՝ լիճ, գետակ, լեռնային աղբյուր
- ձյուն և սառույց հալեցնել, դրանց առկայության դեպքում
Ծայրահեղ դեպքերում դուք կարող եք նաև անջրաթափանց կտորը պարզելով հավաքել անձրևաջուրն ու առավոտյան ցողը, սակայն եկեք խոստովանենք՝ սա նույնպես պրակտիկ մեթոդ չէ, և իրականում Հայաստանում նման մեթոդի կարիքն էլ չկա:
Ջրի աղբյուրներ լեռներում
Առաջին երկու տարբերակները մեզ ամբողջ կյանքի համար պետք է հիմնականում բավարարեն: Սակայն կա ևս մեկ կարևոր կետ՝ ջուրը ֆիլտրելը: Դրա մասին նույնպես կխոսենք:
Հայաստանում ջրագրական ցանցը շատ խիտ է՝ լեռնային ռելիեֆի շնորհիվ: Իսկ լեռնային արագ հոսք ունեցող գետակներում նաև համեմատաբար մաքուր: Այդ իսկ պատճառով երթուղիների վրա միշտ հանդիպում են գետեր, մեծ ու փոքր լճակներ և ձյունադաշտեր: Բարձր լեռնային գետակների և ձյունադաշտերից հոսող առվակների ջուրը պիտանի է խմելու համար: Սակայն նրա հանքայնացումը շատ քիչ է և ջրազրկումից խոսափելու համար արժի ավելացնել իզոտոնիկներ, կամ գոնե մի փոքր կերակրի աղ, շաքար և կիտրոնաթթու: Նույնն, ի միջի այլոց, վերաբերում է ձյուն ու սառույց հալեցնելուն: Մի փոքր ավելի զգույշ է պետք մոտենալ լճերին, հատկապես եթե դա փոքր, հոսք չունեցող ծանծաղ լիճ է, օրինակ՝ Նազելի (Բադի) լիճը, Գոշի լիճը և այլն: Այս կետը հիշեք, վերջում անպայման կանդրադառնանք ջրի ֆիլտրացման հարցին, իսկ հիմա ներկայացնենք Արագածի և Գեղամա լեռների երթուղիները՝ հայտնի ջրի աղբուրներով, որտեղից կարելի է ջրի պաշարները լրացնել:
Արագած լեռ
Կա երկու հայտնի երթուղի՝ ստանդարտ Քարի լճից սկսվողը և Գեղարոտի կիրճով՝ Արագած գյուղից սկսվողը: Եթե գիշերակացով արշավը սկսում եք Գեղարոտի կիրճից, ապա ջրի պաշարը լրացնելու համար հենց գետի ջուրն էլ կարող եք օգտագործել, իհարկե, միայն ֆիլտրելուց հետո: Կիրճով շարունակելով դեպի վեր պետք է փնտրել ձյունադաշտեր, որտեղ հնարավոր կլինի հալեցնել ձյունն ու վերածել ջրի, բայց պետք է հաշվի առնել, որ ամառվա ամիսներին ձյունադաշտերն ամբողջությամբ վերանում են, կամ շատ կեղտոտ են լինում: Այնպես որ դա լավագույն տարբերակը չէ, բայց եթե դուք հայտվել եք այնպիսի իրավիճակում, երբ ունեք գոյատևման խնդիր, ապա ձյունադաշտերը և Հյուսիսային գագաթի տակ գտնվող լճերը կարող են ձեր կյանքը փրկել:
Ջրի աղբյուրներ լեռներում
Քարի լճից դեպի հարավ-արևմտյան թամբ և խառնարան երկու ընդունված կետ կա գիշերակացի՝ մեկը հենց թամբի վրա, մյուսը խառնարանի մեջ: Խառնարանում ձյունադաշտերից հոսող առվակներ կան, որոնք միանում են մեկ մեծ առվակի և հոսելով ներքև՝ կազմում Գեղարոտ գետը: Խառնարանի առվակի ջուրը կարելի է խմել (40.50872° N, 44.19115° E): Սակայն այս ջուրը ևս պետք է հանքայնացնել և ուշադիր լինել դեղնասպիտակավուն հողային հատվածներին: Այդտեղից ավելի լավ է ջուր չխմել, քանի որ այդ դեղին հետքերն իրենց մեջ ծծումբ են պարունակում, որը չափազանց թունավոր է: Եթե որոշել եք գիշերել թամբի վրա, ապա այդտեղ դարձյալ ձյունադաշտ կա, որը հիմնականում ողջ ամռան ընթացքում պահպանվում է: Փոքր ինչ ներքև՝ դեպի Քարի լիճ, կան առվակներ, որոնք հոսում են քարերի տակով և տեղ-տեղ դուրս գալիս մակերևույթ՝ հոսելով քարերի վրա:
Արագածում կա մի շատ հարմար տեղ, որտեղ առվակը քարերի վրա փոքրիկ ջրվեժների է նմանվում և շատ նպատակահարմար է ջուր վերցնելու համար: (40.49885° N, 44.17096° E)
Քարի լիճ
Այս առվակը հատկապես հարմար է Արագածի Հյուսիսային կամ Արևմտյան գագաթներից վերադառնալիս, երբ բավականին ուժասպառ եք, ջրի պաշարները վերջացել են կամ շշի միջի ջուրն արդեն տաքացել և պլաստիկից տհաճ համ է ստացել: Արշավականներն այստեղ շատ են սիրում կանգնել լվացվել, մի լավ ջուր խմել, լրացնել պաշարները և շարունակել ճանապարհը: Քանի որ միջին խմբի հաշվարկով մինչև Քարի լիճ դեռ երկու – երեք ժամ լինում է քայլելու, և առավել հարմար տեղ ճանապարհին չկա, ապա ոչ մի դեպքում պետք չէ բաց թողնել այս աղբյուրը:
Քարի լճի ջրից խմելը մի փոքր վիճելի հարց է, մի պարզ պատճառով՝ խաշանոց: Բայց մի փոքր ներքև ճանապարհի ձախ հատվածի բացատում՝ փոքրիկ լճակի մոտ, ևս կա ջրի աղբյուր: (40.47247° N, 44.18675° E)
Գեղամա լեռներ
Եկեք դիտարկենք ընդունված «Սևաբերդ – Ակնա լիճ – Աժդահակ – Վանքի լիճ – Գողթ» երթուղին
Սևաբերդից սկսած՝ դեռ Սեղանասար չհասած, առաջին իսկ օբայի (եզդիների ճամբար) մոտ կա աղբյուր: Եզդիներն ասում են, որ այդ ջրից չեն խմում և գյուղից խմելու ջուր են բերում: Ամբողջ խմբով, այդ թվում երեխաներ, խմեցինք, որովհետև այլ տարբերակ չկար, պետք է այդտեղ գիշերեինք։ Զարմանալիորեն մեզ ոչինչ չպատահեց: Ջուրն, իհարկե, մի փոքր պղտոր է՝ արժի ֆիլտրել: Հաջորդ կետն անմիջապես Սեղանասարի արևմտյան լանջին գտնվող երկու լճակներն են: Լճակները շատ փոքր են և հոսք չունեն, բայց, ամեն դեպքում, պղտոր չեն: Դարձյալ, ֆիլտրելուց հետո, կարելի է խմել (40°16’19″N 44°52’45″E)։
Հաջորդն արդեն Ակնա լիճն է, որի ջուրը ևս կարող եք խմել։ Լճի արևելյան ափին, որտեղ տաղավար կա` Շուշան հրաբխի հարավարևելյան լանջի տակով, հոսում են առվակներ՝ մաքուր խմելու ջրով (40°16’55″N 44°55’42″E)։
Ակնա լիճն ու Գեղամա լեռները
Այստեղից մեր ճանապարհը շարունակվում է դեպի Աժդահակ լեռը: Վերելքից հետո իջնում ենք Աժդահակի հարավային ստորոտ: Այստեղ հարավային լանջերի ձյունադաշտերից առվակներ են հոսում, որոնք փոքր ինչ ներքև վերածվում են նեղլիկ, բայց բավականին ջրառատ առվակների: Սա շատ հարմար տեղ է գիշերակացի համար, քանի որ նախ ջրի աղբյուր ունենք, երկրորդ՝ այստեղից հիասքանչ տեսարան է բացվում դեպի Սպիտակասար, Նազելի և Վիշապասար լեռնագագաթները (40.21835° N, 44.96194° E)։
Հաջորդ ջրի կետը 7 աղբյուր կոչվող տեղանքն է: Այն գտնվում է դեպի Վանքի լիճ տանող կիրճում՝ Վիշապասարի ստորոտին: Այս տեղանքը բավականին թաց ու ճահճոտ է, սակայն կան մաքուր ջրով առվակներ և տեղի հովիվների կողմից պատրաստված աղբյուրներ՝ ջուր հավաքելու համար: Հարմար տեղ է գիշերելու համար։ Կան հարթ մեծ մակերեսներ վրանային ճամբարը տեղակայելու համար (40.17380° N, 44.93358° E)։
Հաջորդ ջրի աղբյուրն արդեն Վանքի լճի մատույցներում է: Լիճ չհասած կա փոքրիկ մետաղյա կամրջակ, որի տակով գետակ է հոսում: Կամրջակն անցնելուց հետո եթե թեքվեք աջ, մի փոքր քայլեք գետակի հունով, ապա ափի մոտ կտեսնեք խողովակ, որտեղից մաքուր խմելու ջուր է բխում: Այդտեղ սովորաբար հովիվներ են լինում, եթե նրանց հարցնեք՝ հստակ տեղը ցույց կտան (40.16179° N, 44.90414° E)։
Վիշապալիճ (Վանքի լիճ)
Վանքի լճից մինչև Գողթ գյուղը դեռ երկար ճանապարհ կա, և ևս մեկ գիշերակացի անհրաժեշտություն է լինում: Լճից ճանապարհը տանում է դեպի ներքև: Մոտ երկու կիլոմետր քայլելուց հետո հասնում ենք կանաչով ծածկված ձորակի: Այնտեղ վարար գետ է հոսում և ամեն տեղ ուրց ու դաղձ է աճում: Հենց ձորակում՝ ժայռերի տակ, հարմար տեղանք կա վրանների համար: Այստեղ կարող եք գիշերել, կամ պարզապես լրացնել ջրի պաշարները: (40.14254° N, 44.88344° E)
Այստեղից հետո երկար ճանապարհով պետք է իջնել մինչև Գողթ: Ճանապարհի համարյա վերջում՝ վերջին ոլորանների վրա, կա մեծ ուռենի՝ տակն աղբյուր և տաղավար: Սա էլ մեր երթուղու վերջին աղբյուրը:
Ջրի ֆիլտրում
Մենք իմացանք ջրի աղբյուրների տեղերը, հիմա հասկանանք, թե ինչպես ֆիլտրել ջուրը:
Ջրի աղտոտվածությունը կարող է լինել երեք տեսակի․
- մեխանիկական՝ պղտորված ջուր, խոշոր մասնիկների առկայություն, հող, ցեխ
- կենսաբանական՝ միկրոբներ, վիրուսներ և ինֆեկցիաներ
- քիմիական՝ տարբեր թունավոր նյութեր, ծանր մետաղներ
Ջրի աղբյուրներ լեռներում
Կա նաև ռադիոակտիվ աղտոտում, բայց մենք այն չենք դիտարկի, քանի որ մի փոքր այլ ոլորտից է, և Հայաստանի լեռներում այդ խնդիրը դժվար թե մեզ սպառնա: Եթե մեխանիկական աղտոտվածությունն անզեն աչքով կարելի է տեսնել, ապա կենսաբանականը՝ ոչ: Քիմիականն էլ՝ կախված թե ինչ բաղադրություն ունի ջուրը և արդյոք դրա մեջ լուծված նյութերը փոխել են ջրի գույնը կամ հոտը: Բարեբախտաբար բարձր լեռնային առվակներում և լճակներում մեզ հիմնականում անհանգստացնում է ջրի մեխանիկական աղտորումը և մասամբ՝ կենսաբանականը: Այս երկուսի հետ, համեմատաբար, հեշտ է պայքարել:
*Ջրի եռացում
Ջրի եռացումը արդյունավետ կերպով սպանում է միկրոբները, վիրուսները և օրգանական այլ աղտոտումները գրեթե ամբողջովին: Սա առավելությունն է, սակայն ջուրը եռացնելու համար մեծ քանակությամբ էներգիա և ժամանակ է հարկավոր, ինչի հնարավորությունն ինքնավար (ավտոնոմ) արշավների ժամանակ սահմանափակ է լինում: Սակայն ջրի եռացումը չի չեզոքացնում քիմիական և մեխանիկական աղտոտումը: Չնայած լեռնային լճերում և առվակներում քիմիական աղտոտման հավանականությունը շատ ցածր է, քանի որ այդպիսի վայրերում չկան քիմիական ֆաբրիկաներ և այլ մարդածին օբյեկտներ, որոնք կարող են աղտոտել ջուրը: Լեռներում ջրի աղտոտման հիմնական պատճառ կարող են դառնալ անասունները։ Ուշադիր եղեք, անասունները սիրում են պառկել և զովանալ փոքրիկ լճակներում, և նրանց արտաթորանքից ջուրը կարող է աղտոտվել:
*Քլոր
Քլորն արդյունավետ սպանում է միկրոբներն ու բակտերիաները: Եվ, ի տարբերություն, եռացման մեթոդին՝ խլում է հաշված րոպեներ և խնայում է «թանկարժեք» գազը: Կարող եք վերցնել քլորի հաբեր և քլոր պարունակող սպիտակեցնող միջոցներ: Ուշադիր եղեք, որ այն լինի առանց արոմատիզատորների և պարունակի միայն քլոր: Քլորը պետք է աստիճանաբար ավելացնել ջրին: Հենց ջրից թեթևակի քլորի հոտ զգացվի, նշանակում է բավարար է արդեն: Սպասեք մոտ 15 րոպե և վերջ, կարող եք խմել ջուրը: Ջուրը նման մշակում է անցնում ջրամատակարարման կայաններում՝ մինչև մեր ծորակներին հասնելը: Այսօր շուկայում հանդիպում են հատուկ քլորի և յոդի հիմքով հաբեր, որոնք նախատեսված են ջուրը ախտահանելու համար:
*Հատուկ ֆիլտր
Այս ցուցակում առանձին ցանկանում եմ առանձնացնել “Lifestraw” ջրի պորտատիվ ֆիլտրերը: Նմանատիպ ֆիլտրերը աշխատում են մեմբրանային շերտերի միջոցով: Մեմբրանի ծակոտկենությունը շատ փոքր է՝ 2 միկրոն տրամագծով, ինչը կանգնեցնում է ցանկացած մեխանիկական և կենսաբանական ախտոտվածություն:
Ջրի աղբյուրներ լեռներում / Lifestraw ֆիլտր
Այս ֆիլտրերը շատ փոքր են և թեթև, կարելի է պահել անգամ գրպանում՝ 22սմ երկարությամբ և 5 գրամ քաշով: Այս ֆիլտրերը ի սկզբանե ստեղծվել են Աֆրիկյան երկրների գյուղերի համար, որտեղ խմելու ջրի լուրջ խնդիր կա: Lifestraw ֆիլտրերը մաքրում են պղտոր ցեխաջուրը և դարձնում այն լիովին մաքուր ու թափանցիկ: Այժմ սրանք մեծ տարածում են գտել արշավականների, զբոսաշրջիկների, փրկակարների շրջանում: Հաշվի առնելով համեմատաբար ոչ բարձր գինը, անպայման արժէ նման բան ունենալ ուսապարկում:
*Պատրաստեք ինքներդ
Մեխանիկական աղտոտվածությունից մաքրող պարզագույն ֆիլտր կարելի է պատրաստել սեփական ձեռքերով: Դրա համար ձեզ պետք է բինտ, մանր խճաքար, ակտիվացրած ածուխ և բամբակ: Վերցնում ենք մեկ լիտրանոց պլաստիկ շիշ, կտրում ստորին հատվածը և հերթականությամբ այս նյութերը շարում մեջը: Սկզբից բամբակը՝ ամենաներքևում, հետո ածուխը, խճաքարը և վրայից բինտի մի քանի շերտ: Վերջ, պարզագույն ֆիլտր, որը կմաքրի ջուրը մեխանիկական աղտոտումից, իսկ ակիտվացրած ածուխը որոշ չափով կմաքրի վտանգավոր քիմիական տարրերից: Այսպիսի ֆիլտրերում պետք է հաճախակի փոխել բաղադրիչները, քանի որ իր միջով մեծ քանակությամբ կեղտ անցկացնելուց հետո ֆիլտրը խցանվում է և կորցնում իր մաքրող հատկությունները:
Ուշադիր եղե՛ք, մի մոռացեք բավարար քանակությամբ ջուր խմել և միշտ հետևեք ձեր ջրի պաշարներին:
Սույն հոդվածի հեղինակային իրավունքը պատկանում է armgeo.am կայքին։ Հոդվածի բովանդակությունը կարող է մեջբերվել, օգտագործվել այլ կայքերում, միայն ակտիվ հղում պարունակելով դեպի սկզբնաղբյուրը:
Օգտակար է իմանալ
Ինչպես լիցքավորել գաջեթներն արշավների ժամանակ
/in Գույք և հանդերձանք /by armeniangeographicԺամանակակից քաղաքային կյանքում մենք մի շարք էլեկտրական սարքավորումներ ենք օգտագործում: Եվ չնայած շատերը պնդում են, որ գնում են սարեր, որպեսզի կտրվեն քաղաքային կյանքից, հեռախոսներից և ինտերնետից, միևնույն է՝ մենք սարերում էլ մի շարք գաջեթների կարիք ենք ունենում: Օրինակ՝ սմարթֆոն, որը և՛ հեռախոս է, և՛ ֆոտոխցիկ, և՛ GPS նավիգացիոն համակարգ: Բացի այդ, մենք օգտագործում ենք նաև էքշն տեսախցիկներ, լապտերներ, GPS նավիգացիոն համակարգեր, ռադիոսարքեր, էլեկտրոնային գրքեր և այլն: Եվ եթե առանց ֆոտոխցիկի և էլեկտրոնային գրքի դուք հաստատ ողջ կմնաք սարերում, ապա հեռախոսն ու ռացիան պետք է միշտ հասանելի լինեն և չլիցքաթափվեն: Ձեր բջջային հեռախոսը պարզապես թիթիզություն չէ սարերում, այլ շատ կարևոր գործիք: Այնտեղ կան ձեր քարտեզները և ի վերջո, եթե ինչ-որ դեպք պատահի, հնարավոր է, որ հեռախոսն անհրաժեշտ լինի օգնություն կանչելու համար: Ընդհանուր առմամբ երբեք չգիտենք, թե ինչ է մեզ սպասվում, այդ իսկ պատճառով, անգամ մեկ օրանոց քայլարշավների ժամանակ, պետք է իմանալ, թե ինչպես իրականացնել գաջեթների վերալիցքավորումն արշավների ժամանակ:
Արտաքին մարտկոց կամ Powerbank
Դա ապահովելու ամենապարզ ձևը արտաքին մարտկոց՝ Powerbank ունենալն է: Դրանք լիցքավորում են բոլոր հիմնական սարքավորւոմները, որոնք ունեն USB մուտք: Powerbank ընտրելիս հիմնական ցուցանիշը, որին պետք է ուշադրություն դարձնել, մարտկոցի տարողունակությունն է, որը չափվում է միլիամպեր/ժամ՝ “Mah” ցուցանիշով: Բնականաբար որքան շատ, այնքան լավ: Սակայն քաշի և չափսերի մասին էլ պետք չէ մոռանալ: Որքան մարտկոցի տարողունակությունը շատ է, այնքան ծանր է լինելու powerbank-ը: Սովորաբար 10.000 միլիամպերը բավարար է 4000 միլիամպեր/ժամ մարտկոցով հեռախոսը երկու անգամ լիցքավորելու համար:
Գաջեթների վերալիցքավորումը արշավների ժամանակ
Հաշվի առեք նաև հոսանքի կորուստը, որը տեղի է ունենում powerbank-ի ապահովիչների և փոխարկիչների պատճառով: Բացի տարողությունը, ուշադրություն դարձրեք նաև դուրս եկող հոսանքի ուժին՝ դրանից է կախված, թե որքան արագ այն կլիցքավորի ձեր սարքը:
Ստանդարտ ցուցանիշ է համարվում 1 ամպեր/ժամ ուժով միակցիչը, սակայն պատահում է, որ մի քանի միակցիչ է լինում, որոնցից մեկը 2, 2.5 և անգամ 3 ամպեր/ժամ հոսանքով: Նաև հաշվի առեք, թե քանի սարք եք լիցքավորելու: Եթե դուք միայն սմարթֆոն պետք է լիցքավորեք, ապա մեկ USB միակցիչով Powerbank-ը բավարար է: Բայց եթե դուք մի քանի սարք ունեք, կամ ձեր ընկերոջ հեռախոսը նույնպես պետք է լիցքավորել, ապա ավելի լավ է ձեռք բերեք երկու կամ մի քանի միակցիչներով Powerbank: Եթե դուք ակտիվ հանգստի սիրահար եք և հաճախ եք բնության գրկում էքստրեմալ իրավիճակներում հայտնվում, ապա ձեր powerbank-ը ևս պետք է պատրաստ լինի էքստրեմալ պայմաններին: Ցանկալի է ընտրել մետաղյա թաղանթով, ջրադիմացկուն տարբերակ, որի միակցիչները ռետինե խցաններով պատշտպանված կլինեն ջրի և փոշու ներթափանցումից:
Գաջեթների վերալիցքավորումն արշավների ժամանակ
Եվս մեկ խորհուրդ powerbank-երի հետ կապված՝ ձեզ մոտ մի քանի powerbank պահեք: Ավելի լավ է ունենալ երկու 7000 միլիամպերանոց, քան մեկ մեծը, քանի որ դրանք կարող են վնասվել, փչանալ կամ ցրտից լիցքաթափվել: Նման դեպքերում միշտ լավ է ունենալ պահեստային տարբերակ:
Powerbank-երն ունեն մեկ թույլ կողմ՝ դրանք աշխատում են 3.7 վոլտ լարմամբ: Այսինքն մի շարք սարքեր ի զորու չեն լիցքավորվել առանց հատուկ փոխարկիչների: Իսկ դրանք կրկին քաշ և տեղ են զբաղեցնում ձեր ուսապարկում: Այդ պատճառով, օրինակ ֆոտոխցիկի, ռադիոսարքերի համար, ավելի լավ է պահեստային մարտկոցներ ձեռք բերել և միշտ լիցքավորված վիճակում պահել ուսապարկում: Իսկ լապտերների դեպքում ցանկալի է ձեռք բերել այնպիսիք, որոնք կրկին ունեն փոխվող մարտկոցներ՝ AA կամ AAA տեսակի: Դուք կարող եք այդ չափսի վերալիցքավորվող մարտկոցներ ձեռք բերել, որպեսզի ամեն անգամ գումար չվատնեք նորերը գնելու համար, բայց մի քանի մեկ անգամյա մարտկոցներ պարտադիր պահեք ուսապարկում, որպես պահեստային տարբերակ:
Արևային վահանակներ
Ինչ վերաբերում է արևային վահանակներին, ապա դրանց արդյունավետությունը մի փոքր վիճելի հարց է: Քանի որ կոմպակտ և թեթև վահանակները, որոնք նպատակահարմար են կրել ուսապարկում, միշտ չէ, որ բավարար հզորությամբ և կայուն հոսանք են ապահովում սարքերը լիցքավորելու համար: Դրանց հետ պետք է միջանկյալ մարտկոց ունենալ՝ powerbank, որն ունակ է լիցք վերցնել նման անկայուն հոսանքի աղբյուրից: Սմարթֆոնների և այլ գաջեթների մարտկոցներն առավել պարզունակ են և հնարավոր է թույլ հոսանքի դեպքում ընդհանրապես չլիցքավորվեն, կամ անեն դա շատ դանդաղ: Այս ողջ համակարգը կարող է մի ամբողջ կիլոգրամով ավելացնել ձեր ուապարկի քաշը: Այդ իսկ պատճառով պետք է լավ մտածել, արդյո՞ք դրա կարիքը կա, թե՞ ոչ: Եթե ձեր քայլարշավը չի տևելու մեկ շաբաթ կամ ավել, եթե այն լիովին ավտոնոմ չէ, ապա արևային վահանակ ունենալն անիմաստ է: Արևային վահանակները լինում են շատ տարբեր հզորությունների՝ 0.5-ից մինչև 75 վատ:
Արևային վահանակներ
Իրատեսական է ուսապարկում կրել առավելագույնը 20-25 վատ հզորություն ապահովող արևային վահանակ: Առավել հզորներն արդեն շատ ծանր կլինեն: Նմանատիպ վահանակներ կարող եք վերցնել երկարատև քեմփինգների ժամանակ, երբ ճամբարում տարբեր սարքեր կան, և դուք համեմատաբար պասիվ հանգստով եք զբաղված լինելու: Հաշվի առեք նաև այն, որ արևային վահանակի հզորությունն անմիջականորեն կախված է արևից: Այն պետք է ողջ մակերեսով ուղղված լինի դեպի արևը, իսկ առավելագույն հզորություն ապահովելու համար անհրաժեշտ է ուժեղ արև և անամպ երկինք լինի: Հզորությունը կախված է նաև աշխարհագրական դիրքից: Օրինակ Երևանում ավելի մեծ հզորություն կստացվի ապահովել, քան, օրինակ՝ Հելսինկիում:
Ինչպես խնայել լիցքը
Եվ վերջում մի քանի խորհուրդ ձեր գաջեթների լիցքն ավելի երկար պահելու համար:
Գաջեթների վերալիցքավորումն արշավների ժամանակ / լուսանկարը՝ outdoorsymama.com-ից
Այսքանն այն մասին, թե ինչպես պետք է իրականացնել գաջեթների վերալիցքավորումն արշավների ժամանակ: Թեև խորհրուդրների մեծ մասն ակնհայտ էին, բայց պետք էր չէ՞, որ որևէ մեկը դրանք մեկ նյութի մեջ հավաքագրեր:
Արշավեք ապահով!
Սույն հոդվածի հեղինակային իրավունքը պատկանում է armgeo.am կայքին։ Հոդվածի բովանդակությունը կարող է մեջբերվել, օգտագործվել այլ կայքերում, միայն ակտիվ հղում պարունակելով դեպի սկզբնաղբյուրը:
Օգտակար է իմանալ
Բժշկական հակացուցումներ արշավների ժամանակ
Աշնանային արշավներ / Ինչպես պատրաստվել
Ինչպես պատրաստվել ձմեռային արշավներին
Պաշտպանություն թունավոր օձերից
Ջրի աղբյուրները լեռներում
Լեռնային հիվանդություն
Կլիմայավարժեցումը լեռներում
Ինչպե՞ս գիշերել վրանում և չմրսել
Ինչպե՞ս իրերը ճիշտ դասավորել ուսապարկում
Ջրի աղբյուրները լեռներում
/in Գոյատևում /by armeniangeographicՋուրը կյանք է: Եթե առանց սնունդ մարդ կարող է մեկ ամիս ապրել, ապա առանց ջրի հազիվ թե գոյատևենք երեք օր: Դա դեռ երբ գտնվում եք քաղաքային պայմաններում: Իսկ լեռներում՝ քայլարշավների ժամանակ, ջրազրկումը կարող է շատ ավելի արագ զարգանալ և ծանր հետևանքներ ունենալ: Ջրազրկման մասին բազմիցս արդեն խոսել ենք, քանի որ այն իր ազդեցությունն ունենում է գրեթե բոլոր խնդիրներում․ կլինի հիպոթերմիա, լեռնային հիվանդություն, թե արևահարում: Եթե մեկ օրանոց քայլարշավների ժամանակ մենք անհրաժեշտ ջրի պաշարը կարող ենք վերցնել մեզ հետ, ապա մի քանի օրանոց երթուղիների վրա պետք է մտածենք, թե ինչպես ենք գտնելու ջրի աղբյուրներ լեռներում: Հիմնականում խնդիրը կայանում է գիշերակացի վայր ընտրության մեջ: Քանի որ երեկոյան ճաշ պատրաստելու, սպասքը լվանալու, լվացվելու և հաջորդ օրվա քայլքի համար ջրի պաշարները լրացնելու համար մեծ քանակությամբ ջուր է անհրաժեշտ: Կա ջուր գտնելու երկու հիմնական տարբերակ, որոնք խելամիտ են և գործածական: Այսինքն գոյատևման ֆիլմերում ցուցադրվող փղի կղանքից կամ ծառի կեղևից ջուր քամելու էկզոտիկ մեթոդները չենք դիտարկում:
Ինչպե՞ս գտնել ջրի աղբյուրներ լեռներում
Եվ այսպես, դուք կարող եք․
Ծայրահեղ դեպքերում դուք կարող եք նաև անջրաթափանց կտորը պարզելով հավաքել անձրևաջուրն ու առավոտյան ցողը, սակայն եկեք խոստովանենք՝ սա նույնպես պրակտիկ մեթոդ չէ, և իրականում Հայաստանում նման մեթոդի կարիքն էլ չկա:
Ջրի աղբյուրներ լեռներում
Առաջին երկու տարբերակները մեզ ամբողջ կյանքի համար պետք է հիմնականում բավարարեն: Սակայն կա ևս մեկ կարևոր կետ՝ ջուրը ֆիլտրելը: Դրա մասին նույնպես կխոսենք:
Հայաստանում ջրագրական ցանցը շատ խիտ է՝ լեռնային ռելիեֆի շնորհիվ: Իսկ լեռնային արագ հոսք ունեցող գետակներում նաև համեմատաբար մաքուր: Այդ իսկ պատճառով երթուղիների վրա միշտ հանդիպում են գետեր, մեծ ու փոքր լճակներ և ձյունադաշտեր: Բարձր լեռնային գետակների և ձյունադաշտերից հոսող առվակների ջուրը պիտանի է խմելու համար: Սակայն նրա հանքայնացումը շատ քիչ է և ջրազրկումից խոսափելու համար արժի ավելացնել իզոտոնիկներ, կամ գոնե մի փոքր կերակրի աղ, շաքար և կիտրոնաթթու: Նույնն, ի միջի այլոց, վերաբերում է ձյուն ու սառույց հալեցնելուն: Մի փոքր ավելի զգույշ է պետք մոտենալ լճերին, հատկապես եթե դա փոքր, հոսք չունեցող ծանծաղ լիճ է, օրինակ՝ Նազելի (Բադի) լիճը, Գոշի լիճը և այլն: Այս կետը հիշեք, վերջում անպայման կանդրադառնանք ջրի ֆիլտրացման հարցին, իսկ հիմա ներկայացնենք Արագածի և Գեղամա լեռների երթուղիները՝ հայտնի ջրի աղբուրներով, որտեղից կարելի է ջրի պաշարները լրացնել:
Արագած լեռ
Կա երկու հայտնի երթուղի՝ ստանդարտ Քարի լճից սկսվողը և Գեղարոտի կիրճով՝ Արագած գյուղից սկսվողը: Եթե գիշերակացով արշավը սկսում եք Գեղարոտի կիրճից, ապա ջրի պաշարը լրացնելու համար հենց գետի ջուրն էլ կարող եք օգտագործել, իհարկե, միայն ֆիլտրելուց հետո: Կիրճով շարունակելով դեպի վեր պետք է փնտրել ձյունադաշտեր, որտեղ հնարավոր կլինի հալեցնել ձյունն ու վերածել ջրի, բայց պետք է հաշվի առնել, որ ամառվա ամիսներին ձյունադաշտերն ամբողջությամբ վերանում են, կամ շատ կեղտոտ են լինում: Այնպես որ դա լավագույն տարբերակը չէ, բայց եթե դուք հայտվել եք այնպիսի իրավիճակում, երբ ունեք գոյատևման խնդիր, ապա ձյունադաշտերը և Հյուսիսային գագաթի տակ գտնվող լճերը կարող են ձեր կյանքը փրկել:
Ջրի աղբյուրներ լեռներում
Քարի լճից դեպի հարավ-արևմտյան թամբ և խառնարան երկու ընդունված կետ կա գիշերակացի՝ մեկը հենց թամբի վրա, մյուսը խառնարանի մեջ: Խառնարանում ձյունադաշտերից հոսող առվակներ կան, որոնք միանում են մեկ մեծ առվակի և հոսելով ներքև՝ կազմում Գեղարոտ գետը: Խառնարանի առվակի ջուրը կարելի է խմել (40.50872° N, 44.19115° E): Սակայն այս ջուրը ևս պետք է հանքայնացնել և ուշադիր լինել դեղնասպիտակավուն հողային հատվածներին: Այդտեղից ավելի լավ է ջուր չխմել, քանի որ այդ դեղին հետքերն իրենց մեջ ծծումբ են պարունակում, որը չափազանց թունավոր է: Եթե որոշել եք գիշերել թամբի վրա, ապա այդտեղ դարձյալ ձյունադաշտ կա, որը հիմնականում ողջ ամռան ընթացքում պահպանվում է: Փոքր ինչ ներքև՝ դեպի Քարի լիճ, կան առվակներ, որոնք հոսում են քարերի տակով և տեղ-տեղ դուրս գալիս մակերևույթ՝ հոսելով քարերի վրա:
Արագածում կա մի շատ հարմար տեղ, որտեղ առվակը քարերի վրա փոքրիկ ջրվեժների է նմանվում և շատ նպատակահարմար է ջուր վերցնելու համար: (40.49885° N, 44.17096° E)
Քարի լիճ
Այս առվակը հատկապես հարմար է Արագածի Հյուսիսային կամ Արևմտյան գագաթներից վերադառնալիս, երբ բավականին ուժասպառ եք, ջրի պաշարները վերջացել են կամ շշի միջի ջուրն արդեն տաքացել և պլաստիկից տհաճ համ է ստացել: Արշավականներն այստեղ շատ են սիրում կանգնել լվացվել, մի լավ ջուր խմել, լրացնել պաշարները և շարունակել ճանապարհը: Քանի որ միջին խմբի հաշվարկով մինչև Քարի լիճ դեռ երկու – երեք ժամ լինում է քայլելու, և առավել հարմար տեղ ճանապարհին չկա, ապա ոչ մի դեպքում պետք չէ բաց թողնել այս աղբյուրը:
Քարի լճի ջրից խմելը մի փոքր վիճելի հարց է, մի պարզ պատճառով՝ խաշանոց: Բայց մի փոքր ներքև ճանապարհի ձախ հատվածի բացատում՝ փոքրիկ լճակի մոտ, ևս կա ջրի աղբյուր: (40.47247° N, 44.18675° E)
Գեղամա լեռներ
Եկեք դիտարկենք ընդունված «Սևաբերդ – Ակնա լիճ – Աժդահակ – Վանքի լիճ – Գողթ» երթուղին
Սևաբերդից սկսած՝ դեռ Սեղանասար չհասած, առաջին իսկ օբայի (եզդիների ճամբար) մոտ կա աղբյուր: Եզդիներն ասում են, որ այդ ջրից չեն խմում և գյուղից խմելու ջուր են բերում: Ամբողջ խմբով, այդ թվում երեխաներ, խմեցինք, որովհետև այլ տարբերակ չկար, պետք է այդտեղ գիշերեինք։ Զարմանալիորեն մեզ ոչինչ չպատահեց: Ջուրն, իհարկե, մի փոքր պղտոր է՝ արժի ֆիլտրել: Հաջորդ կետն անմիջապես Սեղանասարի արևմտյան լանջին գտնվող երկու լճակներն են: Լճակները շատ փոքր են և հոսք չունեն, բայց, ամեն դեպքում, պղտոր չեն: Դարձյալ, ֆիլտրելուց հետո, կարելի է խմել (40°16’19″N 44°52’45″E)։
Հաջորդն արդեն Ակնա լիճն է, որի ջուրը ևս կարող եք խմել։ Լճի արևելյան ափին, որտեղ տաղավար կա` Շուշան հրաբխի հարավարևելյան լանջի տակով, հոսում են առվակներ՝ մաքուր խմելու ջրով (40°16’55″N 44°55’42″E)։
Ակնա լիճն ու Գեղամա լեռները
Այստեղից մեր ճանապարհը շարունակվում է դեպի Աժդահակ լեռը: Վերելքից հետո իջնում ենք Աժդահակի հարավային ստորոտ: Այստեղ հարավային լանջերի ձյունադաշտերից առվակներ են հոսում, որոնք փոքր ինչ ներքև վերածվում են նեղլիկ, բայց բավականին ջրառատ առվակների: Սա շատ հարմար տեղ է գիշերակացի համար, քանի որ նախ ջրի աղբյուր ունենք, երկրորդ՝ այստեղից հիասքանչ տեսարան է բացվում դեպի Սպիտակասար, Նազելի և Վիշապասար լեռնագագաթները (40.21835° N, 44.96194° E)։
Հաջորդ ջրի կետը 7 աղբյուր կոչվող տեղանքն է: Այն գտնվում է դեպի Վանքի լիճ տանող կիրճում՝ Վիշապասարի ստորոտին: Այս տեղանքը բավականին թաց ու ճահճոտ է, սակայն կան մաքուր ջրով առվակներ և տեղի հովիվների կողմից պատրաստված աղբյուրներ՝ ջուր հավաքելու համար: Հարմար տեղ է գիշերելու համար։ Կան հարթ մեծ մակերեսներ վրանային ճամբարը տեղակայելու համար (40.17380° N, 44.93358° E)։
Հաջորդ ջրի աղբյուրն արդեն Վանքի լճի մատույցներում է: Լիճ չհասած կա փոքրիկ մետաղյա կամրջակ, որի տակով գետակ է հոսում: Կամրջակն անցնելուց հետո եթե թեքվեք աջ, մի փոքր քայլեք գետակի հունով, ապա ափի մոտ կտեսնեք խողովակ, որտեղից մաքուր խմելու ջուր է բխում: Այդտեղ սովորաբար հովիվներ են լինում, եթե նրանց հարցնեք՝ հստակ տեղը ցույց կտան (40.16179° N, 44.90414° E)։
Վիշապալիճ (Վանքի լիճ)
Վանքի լճից մինչև Գողթ գյուղը դեռ երկար ճանապարհ կա, և ևս մեկ գիշերակացի անհրաժեշտություն է լինում: Լճից ճանապարհը տանում է դեպի ներքև: Մոտ երկու կիլոմետր քայլելուց հետո հասնում ենք կանաչով ծածկված ձորակի: Այնտեղ վարար գետ է հոսում և ամեն տեղ ուրց ու դաղձ է աճում: Հենց ձորակում՝ ժայռերի տակ, հարմար տեղանք կա վրանների համար: Այստեղ կարող եք գիշերել, կամ պարզապես լրացնել ջրի պաշարները: (40.14254° N, 44.88344° E)
Այստեղից հետո երկար ճանապարհով պետք է իջնել մինչև Գողթ: Ճանապարհի համարյա վերջում՝ վերջին ոլորանների վրա, կա մեծ ուռենի՝ տակն աղբյուր և տաղավար: Սա էլ մեր երթուղու վերջին աղբյուրը:
Ջրի ֆիլտրում
Մենք իմացանք ջրի աղբյուրների տեղերը, հիմա հասկանանք, թե ինչպես ֆիլտրել ջուրը:
Ջրի աղտոտվածությունը կարող է լինել երեք տեսակի․
Ջրի աղբյուրներ լեռներում
Կա նաև ռադիոակտիվ աղտոտում, բայց մենք այն չենք դիտարկի, քանի որ մի փոքր այլ ոլորտից է, և Հայաստանի լեռներում այդ խնդիրը դժվար թե մեզ սպառնա: Եթե մեխանիկական աղտոտվածությունն անզեն աչքով կարելի է տեսնել, ապա կենսաբանականը՝ ոչ: Քիմիականն էլ՝ կախված թե ինչ բաղադրություն ունի ջուրը և արդյոք դրա մեջ լուծված նյութերը փոխել են ջրի գույնը կամ հոտը: Բարեբախտաբար բարձր լեռնային առվակներում և լճակներում մեզ հիմնականում անհանգստացնում է ջրի մեխանիկական աղտորումը և մասամբ՝ կենսաբանականը: Այս երկուսի հետ, համեմատաբար, հեշտ է պայքարել:
*Ջրի եռացում
Ջրի եռացումը արդյունավետ կերպով սպանում է միկրոբները, վիրուսները և օրգանական այլ աղտոտումները գրեթե ամբողջովին: Սա առավելությունն է, սակայն ջուրը եռացնելու համար մեծ քանակությամբ էներգիա և ժամանակ է հարկավոր, ինչի հնարավորությունն ինքնավար (ավտոնոմ) արշավների ժամանակ սահմանափակ է լինում: Սակայն ջրի եռացումը չի չեզոքացնում քիմիական և մեխանիկական աղտոտումը: Չնայած լեռնային լճերում և առվակներում քիմիական աղտոտման հավանականությունը շատ ցածր է, քանի որ այդպիսի վայրերում չկան քիմիական ֆաբրիկաներ և այլ մարդածին օբյեկտներ, որոնք կարող են աղտոտել ջուրը: Լեռներում ջրի աղտոտման հիմնական պատճառ կարող են դառնալ անասունները։ Ուշադիր եղեք, անասունները սիրում են պառկել և զովանալ փոքրիկ լճակներում, և նրանց արտաթորանքից ջուրը կարող է աղտոտվել:
*Քլոր
Քլորն արդյունավետ սպանում է միկրոբներն ու բակտերիաները: Եվ, ի տարբերություն, եռացման մեթոդին՝ խլում է հաշված րոպեներ և խնայում է «թանկարժեք» գազը: Կարող եք վերցնել քլորի հաբեր և քլոր պարունակող սպիտակեցնող միջոցներ: Ուշադիր եղեք, որ այն լինի առանց արոմատիզատորների և պարունակի միայն քլոր: Քլորը պետք է աստիճանաբար ավելացնել ջրին: Հենց ջրից թեթևակի քլորի հոտ զգացվի, նշանակում է բավարար է արդեն: Սպասեք մոտ 15 րոպե և վերջ, կարող եք խմել ջուրը: Ջուրը նման մշակում է անցնում ջրամատակարարման կայաններում՝ մինչև մեր ծորակներին հասնելը: Այսօր շուկայում հանդիպում են հատուկ քլորի և յոդի հիմքով հաբեր, որոնք նախատեսված են ջուրը ախտահանելու համար:
*Հատուկ ֆիլտր
Այս ցուցակում առանձին ցանկանում եմ առանձնացնել “Lifestraw” ջրի պորտատիվ ֆիլտրերը: Նմանատիպ ֆիլտրերը աշխատում են մեմբրանային շերտերի միջոցով: Մեմբրանի ծակոտկենությունը շատ փոքր է՝ 2 միկրոն տրամագծով, ինչը կանգնեցնում է ցանկացած մեխանիկական և կենսաբանական ախտոտվածություն:
Ջրի աղբյուրներ լեռներում / Lifestraw ֆիլտր
Այս ֆիլտրերը շատ փոքր են և թեթև, կարելի է պահել անգամ գրպանում՝ 22սմ երկարությամբ և 5 գրամ քաշով: Այս ֆիլտրերը ի սկզբանե ստեղծվել են Աֆրիկյան երկրների գյուղերի համար, որտեղ խմելու ջրի լուրջ խնդիր կա: Lifestraw ֆիլտրերը մաքրում են պղտոր ցեխաջուրը և դարձնում այն լիովին մաքուր ու թափանցիկ: Այժմ սրանք մեծ տարածում են գտել արշավականների, զբոսաշրջիկների, փրկակարների շրջանում: Հաշվի առնելով համեմատաբար ոչ բարձր գինը, անպայման արժէ նման բան ունենալ ուսապարկում:
*Պատրաստեք ինքներդ
Մեխանիկական աղտոտվածությունից մաքրող պարզագույն ֆիլտր կարելի է պատրաստել սեփական ձեռքերով: Դրա համար ձեզ պետք է բինտ, մանր խճաքար, ակտիվացրած ածուխ և բամբակ: Վերցնում ենք մեկ լիտրանոց պլաստիկ շիշ, կտրում ստորին հատվածը և հերթականությամբ այս նյութերը շարում մեջը: Սկզբից բամբակը՝ ամենաներքևում, հետո ածուխը, խճաքարը և վրայից բինտի մի քանի շերտ: Վերջ, պարզագույն ֆիլտր, որը կմաքրի ջուրը մեխանիկական աղտոտումից, իսկ ակիտվացրած ածուխը որոշ չափով կմաքրի վտանգավոր քիմիական տարրերից: Այսպիսի ֆիլտրերում պետք է հաճախակի փոխել բաղադրիչները, քանի որ իր միջով մեծ քանակությամբ կեղտ անցկացնելուց հետո ֆիլտրը խցանվում է և կորցնում իր մաքրող հատկությունները:
Ուշադիր եղե՛ք, մի մոռացեք բավարար քանակությամբ ջուր խմել և միշտ հետևեք ձեր ջրի պաշարներին:
Սույն հոդվածի հեղինակային իրավունքը պատկանում է armgeo.am կայքին։ Հոդվածի բովանդակությունը կարող է մեջբերվել, օգտագործվել այլ կայքերում, միայն ակտիվ հղում պարունակելով դեպի սկզբնաղբյուրը:
Օգտակար է իմանալ
Բժշկական հակացուցումներ արշավների ժամանակ
Աշնանային արշավներ / Ինչպես պատրաստվել
Ինչպես պատրաստվել ձմեռային արշավներին
Պաշտպանություն թունավոր օձերից
Ջրի աղբյուրները լեռներում
Լեռնային հիվանդություն
Կլիմայավարժեցումը լեռներում
Ինչպե՞ս գիշերել վրանում և չմրսել
Ինչպե՞ս իրերը ճիշտ դասավորել ուսապարկում
Լեռնային հիվանդություն
/in Գոյատևում /by armeniangeographicԼեռնային հիվանդություն երևույթն ի հայտ է գալիս ցածր մթնոլորտային ճնշման և թթվածնային քաղցի պարագայում: Լեռնագնացները, դահուկորդները, կամ այն մարդիկ, ովքեր մասնագիտության բերումով կապված են լեռների հետ, քաջ ծանոթ են լեռնային հիվանդությանը: Աշխարհի բնակչության մեծամասնությունն ապրում է մինչև 1000 մետր բարձրությունների վրա, և նրանց օրգանիզմը վարժված չէ բարձր լեռնային պայմաններին: Լեռնային հիվանդությունն ունի մի քանի փուլ. այն սկսվում է գլխացավով, ընդհանուր թուլությամբ և դյուրագրգիռությամբ: Հատուկ սուր դեպքերում այն հանգեցնում է ուղեղի այտուցվածության:
Լեռնային հիվանդություն
Լեռնային հիվանդությունը կարող է ի հայտ գալ ոչ միայն բարձրության հետևանքով, այլ նաև բարձրության կտրուկ աճի հետևանքով: Սա նշանակում է, որ 300 մետրից 3000 մետր կտրուկ վերելքը կարող է ավելի լուրջ հետևանքներ ունենալ, քան 4000 մետրից 5500 մետր աստիճանաբար վերելքը: Այս ամենի լուծում է հանդիսանում կլիմայավարժեցումը, որի ընթացքում մարմինը վարժվում է բարձր լեռնային պայմաններին:
Լեռնային հիվանդության փուլերը
Լեռնային հիվանդությունն ունի մի քանի փուլ՝ կախված բարձրությունից, հասարակածից հեռավորությունից, կլիմայից, ինչպես նաև մարդու վիճակից (քաշ, ֆիզիկական վիճակ, բարձրության հանդեպ փորձառություն և այլն): Սովորաբար մարդն, ով ապրում է հարթավայրում, լեռնային հիվանդության նախանշանները զգում է անգամ 2000 մետր բարձրության վրա: Պատահում է, որ Մոսկվայից եկած զբոսաշրջիկները, նույնիսկ Սևանի շրջակայքում սրտխառնոց և գլխացավ են զգում (Սևանա լիճը գտնվում է 1900 մ բարձրության վրա): Ինչպես նաև կարևոր է, թե ինչ բարձրության վրա է գտնվում ձեր մշտական բնակության վայրը: Երևանի բնակիչների համար 3000 մետրը շատ մեծ բարձրություն չէ: Աշխարհում կան բնակավայրեր, որոնք գտնվում են 3000 մետր և ավելի բարձրության վրա: Այս մարդկանց օրգանիզմը տարբերվում է ինչպես Երևանում ապրող, այնպես էլ հարթավայրում ապրող մարդկանց օրգանիզմից:
Լեռնային հիվանդություն
Այն մարդկանց համար, ովքեր ապրում են հարթավայրում Հայստանում Արագած կամ Աժդահակ լեռ բարձրանալուց առաջ խորհուրդ է տրվում իրականացնել կլիմայավարժեցում: 3000 մետրն արդեն իսկ հանդիսանում է բարձրություն, որտեղ մարդը կարող է լեռնային հիվանդություն ունենալ: Հետևաբար, այն զբոսաշրջիկների համար, ովքեր նման բարձրություններին վարժված չեն, խորհուրդ է տվում գիշերակաց իրականացնել Ակնա լճի մոտ՝ Աժդահակ լեռան վերելքի ճամանակ, և Քարի լճի մոտ՝ Արագած լեռան վերելքից առաջ: Գիշերակացը նման բարձրության վրա կօգնի ձեր օրգանիզմին ազատվել բարձրության կտրուկ աճի սթրեսից և հանգիստ քնել: Իսկ մեկօրյա վերելքների դեպքում անհրաժեշտ է շուտ արթնանալ և մեքենայով երկար ճանապարհ անցնել՝ մինչև վերելքը: Եվ հավատացեք, որ այս ամենը բացասաբար է ազդում մարդու ինքնազգացողության վրա:
Լեռնային հիվանդության ախտանշանները
Եկեք քննարկենք լեռնային հիվանդության ախտանշաններն ու ազդեցություններն օրգանիզմի վրա, իսկ այնուհետև կխոսենք դրանց կանխարգելման և բուժման մասին:
Լեռնային հիվանդություն
Լեռնային հիվանդության կանխարգելում
Կարևոր է շատ ջուր խմել և քաղցրավենիք ուտել: Պետք է թույլ չտալ օրգանիզմին ջրազրկվել: Մեզը պետք է մաքուր լինի: Սովորաբար ախտանշաններն անհետանում են մեկ օրվա ընթացքում, եթե դուք չեք գերազանցում բարձրությունը: Ձեր վիճակի վրա բացասաբար կարող են ազդել ֆիզիկական թուլությունը, ջրազրկումը, էներգիայի պակասը, վնասվածքները և արյան կորուստը, խիստ ցուրտը, խրոնիկ հիվանդությունները՝ հատկապես թոքերի և սիրտ-անոթային համակարգի հիվանդությունները: Վերջինիս դեպքում ընդհանրապես խորհուրդ չի տրվում գնալ լեռներ: Եթե դուք ունեք նմանատիպ հիվանդություններ, ապա անպայման խորհրդակցեք բժշկի հետ լեռներ գնալուց առաջ:
Դժվար է ախտորոշել լեռնային հիվանդությունը, քանի որ ախտանիշներից շատերը նկատվում են այլ հիվանդությունների ժամանակ ևս: Մարդը կարող է պարզապես ուժասպառ լինել կամ ունենալ սննդային թունավորում: Ամեն դեպքում անհրաժեշտ է հետևել առողջությանը և հետևություններ անել՝ հիմնվելով ախտանշանների վրա:
Մինչև լեռնային հիվանդության կրիտիկական վիճակը, երբ սկսվում է ուղեղի այտուցվածություն, ամեն ինչ շատ պարզ է: Ձեզ պարզապես անհրաժեշտ է բարձրությունը նվազեցնել: Շատ լեռնագնացներ ասում են, որ Լենինի Պիկի կամ Էվերեստի գագաթին նրանց գիտակցությունն աղոտ էր, նրանք դժվարանում էին շնչել և խոսել: Բայց անմիջապես մի փոքր ներքև իջնելուց հետո այդ բոլոր նշաններն անհետացել են:
Լեռնային հիվանդություն
Հիշեք, որ ալկոհոլը և սուրճը, ինչպես նաև մրսածությունը, ջրազրկումը, անքնությունը, թուլությունը նպաստում են լեռնային հիվանդության զարգացմանը և ինքնազգացողության վատթարացմանը: Ինչպես նաև տարբեր մարդիկ տարբեր կերպ են տանում բարձրության տատանումները, կախված՝
Վերջին կետը հատկապես կարևոր է: Քանի որ առաջին վերելքն ավելի դժվար է, քան հաջորդներն, անգամ եթե հաջորդը երկու տարի հետո է լինում: Օրգանիզմը հիշում է բարձրությանը հարմարվելու ալգորիթմը և արդեն կլիմայավարժեցումն ավելի հեշտ է տրվում:
Լեռնային հիվանդությունից խուսափելու համար անհրաժեշտ է հետևյալը․
Ի՞նչ անել, երբ արդեն ունեք լեռնային հիվանդություն
Եթե ախտանիշները շատ ակնհայտ չեն, ապա հնարավոր է դադարեցնել վերելքը և մոտակա հարմար վայրում վրանային ճամբար պատրաստել: Եթե ախտանիշները վառ արտահայտված են, ապա պետք չէ շարունակել վերելքը։ Անհրաժեշտ է անմիջապես բարձրությունը նվազեցնել և հնարավորինս շատ իջնել լեռն ի վար: Սրանից հետո կարող եք նորից կրկնել վերելքը: Շատ դեպքերում լեռնային հիվանդությունը նահանջում է, քանի որ օրգանիզմը սկսում է կլիմայավարժեցվել: Բայց կարող են լինել նաև սուր պայմաններ, երբ տուժածի և ամբողջ խմբի կյանքը վտանգի տակ է: Նման պայմաններում խումբը ստիպված է լինում ժամանակացույցից հետ ընկնել: Նման դեպքեր տեղի են ունենում շատ բարձր լեռնային գոտիներում: 6000 մետրից բարձր վերելքների դեպքում, որպես կանոն թթվածնային քաղցը չի նահանջում, և մարդու համար դժվար՝ հաճախ նաև անհնարին է լինում հանգիստ վիճակ պահպանելը: Նման վերելքների համար անհրաժեշտ է մեկշաբաթյա կլիմայավարժեցման ծրագիր անցնել:
Լեռնային հիվանդություն
Հիմալայներում 8000 մետրանոց լեռան վերելքը համեմատաբար թեթև է ընթանում կլիմայի և աշխարհագրության շնորհիվ: Եթե այսպիսի լեռներ լինեին Կովկասում կամ բևեռներին մոտ, ապա դրանց վերելքը գրեթե անհնար կլիներ: 8000 մետրից հետո սկսվում է այսպես կոչված «մահվան գոտին»: Այստեղ «հասարակ մահկանացուն» չի գոյատևի առանց թթվածնային դիմակի: Մթնոլորտում թթվածնի կենտրոնացումը 55% է, կամ նույնն ինչ ինքնաթիռում: Նման բարձրության կլիմայավարժեցումը կարող է տևել ավելի քան մեկ ամիս: Դուք նման բարձրության վրա այդքան երկար չեք կարող մնալ, ժամանակը շատ սահմանափակ է: Ամեն դեպքում նման բարձրության վրա օրգանիզմն աստիճանաբար սկսում է մահանալ:
Խորհուրդներ լեռնային հիվանդության դեմ պայքարելու համար
Սուր լեռնային հիվանդության դեպքում անհրաժեշտ է օգնել դեղորայքով: Լեռնագնացների մոտ միշտ լինում է դեքսամետազոն: Բայց մենք դրա մասին չենք խոսի, քանի որ նման ծայրահեղ իրավիճակը մեր նպատակների մեջ չի մտնում, բացի այդ, համացանցը լի է նմանատիպ հոդվածներով: Մենք, որպես հասարակ մահկանացուներ, պետք է ընդամենը կանոնավոր կերպով կատարենք կարդիո մարզումներ, թթվածնային վարժություններ, ինչպես, օրինակ՝ պահելով շունչը կամ կրելով հատուկ դիմակներ, որոնք դժվարեցնում են շնչառությունը: Նման մարզումները բարելավում են հեմոգլոբինի մակարդակն արյան մեջ և բարձրացնում մազանոթների խտությունը, որը լավացնում է արյան շրջանառությունը՝ այսպիսով դարձնելով մեզ ավելի ճկուն բարձր լեռնային գոտիների և ցրտահարության հանդեպ:
Լեռնային հիվանդություն
Ունեցեք մի քանի տուփ Ռեհիդրոն կամ ասկորբիկ թթու ձեր առաջին օգնության դեղարկղիկում: Խմեք իզոտոնիկներ, քաղցր ըմպելիքներ՝ կամ պարզապես հետևեք, որպեսզի ձեր օրգանիզմն անցնի համապատասխան կլիմայավարժեցում: Սկսնակների համար կարող է մի փոքր բարդ լինել՝ քիչ փորձի պատճառով: Նրանցից շատերը շտապում են և չեն կարողանում հասկանալ այն ազդակները, որոնք մարմինը հասցնում է իրենց: Մյուսները, ովքեր ունեն ավելի գիտակից մոտեցում, կարող են շփոթել լեռնային հիվանդությունը թուլության հետ: Այնուամենայնիվ, սկսնակների համար ավելի լավ է դիմել լեռնային ուղեկցորդի օգնությանը: Շատ լեռնային պատահարներ տեղի են ունենում իրավիճակի և սեփական ուժերի կողմնակալ գնահատման պատճառով այնպիսի տուրիստական լեռներում, ինչպիսիք են, օրինակ՝ Կազբեկը կամ Էլբրուսը:
Մենք փորձեցինք համառոտ խոսել լեռնային հիվանդության մասին: Հաջորդը շատ կարոր թեմա է ՝ կիմայավարժեցումը, որն անմիջականորեն կապված է այս թեմայի հետ:
Սույն հոդվածի հեղինակային իրավունքը պատկանում է armgeo.am կայքին։ Հոդվածի բովանդակությունը կարող է մեջբերվել, օգտագործվել այլ կայքերում, միայն ակտիվ հղում պարունակելով դեպի սկզբնաղբյուրը:
Օգտակար է իմանալ
Բժշկական հակացուցումներ արշավների ժամանակ
Աշնանային արշավներ / Ինչպես պատրաստվել
Ինչպես պատրաստվել ձմեռային արշավներին
Պաշտպանություն թունավոր օձերից
Ջրի աղբյուրները լեռներում
Լեռնային հիվանդություն
Կլիմայավարժեցումը լեռներում
Ինչպե՞ս գիշերել վրանում և չմրսել
Ինչպե՞ս իրերը ճիշտ դասավորել ուսապարկում
Հայկական Խաչքար
/in Բլոգ /by armeniangeographicՀայոց գրեթե բոլոր հոգևոր կառույցները զարդարված են խաչքարերով: Բազմաթիվ եկեղեցիների պատերին կարելի է տեսնել փորագրված խաչի պատկերներ, որոնք իրենց հատուկ նշանակությունն ունեն: Փոքրիկ խաչերը պատկերվել են ի պատիվ հովանավորների և բարեգործների, ում ջանքերով կառուցվել կամ բարեկարգվել էր տվյալ եկեղեցին: Հայերն այնքան մեծ հարգանք և պաշտամունք էին ստեղծել խաչերի շուրջ, որ այս խորհրդանիշը քարտաշ վարպետներին ստիպեց ստեղծել արվեստի այս յուրահատուկ գլուխգործոցները, որոնք, իրենց բովանդակությանը համահունչ, կոչվեցին խաչքար:
Հայոց աշխարհում խաչքարեր կան գրեթե ամեն անկյունում: Խաչքարերը երբեք չեն կրկնվում: Խաչքարի գլխավոր նպատակն է կապ ստեղծել Աստծո հետ:
Խաչքարերի առաջացումը
Խաչը, որպես խորհրդանիշ, մեզանում առաջացել է դեռևս 4-րդ դարից սկսած: 4-7-րդ դարերում դրանք ունեցել են շատ պարզունակ պատկերներ: 7-րդ դարից հետո ի հայտ են գալիս թևավոր խաչքարերը, որոնցից շատ քչերն են այսօր պահպանվել: 8-րդ դարից հետո սկսում են հայտնվել արդեն ուղղանկյուն կանգուն խաչքարերի տեսակները: Իսկ արդեն 11-րդ դարից հետո ձևավորվում է, որպես ներկայիս հայտնի խաչքար հասկացությունը՝ իր մեջ կրելով բոլոր երկրաչափական և բուսական տարրերը: Հետագայում արդեն այն իր մեջ սկսում է կրել նաև պատկերային քանդակներ` ինչպիսիք են ,օրինակ՝ սրբերի պատկերները:
Թևավոր խաչքար
Խաչքարերի առաջացման վարկածներից մեկն էլ կապված է այն փաստի հետ, որ ժողովուրդը ցանկացել է քրիստոնեության մասին ավելի շատ լուռ վկայություններ ունենալ: Իսկ խաչերի տեղադրումը հանդիսացել է, որպես քրիստոնեության տարածման բավականին ազդեցիկ միջոց:
Խաչքար կանգնեցնելու շարժառիթները բազմաթիվ են: Կան խաչքարեր, որոնք կանգնեցվել են ինչ-որ հաղթանակների առիթով: Կան խաչքարեր, որոնք դրվել են ճանապարհների վրա: Կան նաև այսպես կոչված փրկիչ խաչքարեր:
Խաչքարերի պատկերագրությունը
Խաչքարերն ուղղանկյուն կոթողներ են, որոնք տեղադրվում են եկեղեցիների բակերում ՝ ի հիշատակություն քրիստոնեության ընդունման, ազգային տոների կամ նահատակների:
Խաչքարագործ վարպետն ինքն է ընտրում խաչքարի ոճն ու պատկերները: Խաչքարի հիմնական հումքը դեղնակարմրավուն տուֆն էր: Սկզբում փորագրվում էր խաչը, այնուհետև այն զարդարվում էր ազգային խորգրադանիշ հանդիսացող խաղողի և նռան պատկերներով:
Խաչքարի ստորին հատվածում շատ հաճախ փորագրվում է նաև հավերժության նշանը, որը նույնպես հեգևոր խորհրդանիշներից մեկն է: Այն խաչի հետ միասին խորհդրանշում է կյանքի շարունակականությունն ու ազգային պատկերացումները հավատի մասին: Խաչքարի ամենայուրահատուկ հորինվածքի տարրն իր անվերջությունն է:
Հայկական խաչքար
Խաչքարերի վրա գոյություն ունի 5 կարևոր և նվիրական կետ: Դրանցից չորսը համապատասխանում են խաչի թևերի ծայրերին, իսկ մեկը դրանց հատման կետն է: Հատման կետը միջնադարում կոչվել է նաև ակ, որը հանդիսացել է խաչի ամենակարևոր կետը: Վերևի կետը կոչվում է թագ, որը խորհրդանշում էր երկնքի արքայությունը: Ներքևի կետը խորհրդանշում էր դժոխքի կործանումը: Աջ կողմը կապված էր շնորհների բաշխման հետ, իսկ ձախ կողմի ծայրը՝ մեղքերի ներման:
Շատ կարևոր է նաև խաչքարերի տեղադրելու կարգը, որի ամենակարևոր դրվագը դրանց օծումն է: Նախ օծվում է խաչի ակը՝ կենտրոնը, այնուհետև թագը՝ այսինքն խաչքարի վերին մասը, այնուհետև աջ և ձախ կողմերը, իսկ վերջում արդեն ստորին հատվածը՝ բունը: Օծելության կարգը իրականացվում է հատուկ շարականներով:
Ամենափրկիչ խաչքարեր
Հայկական խաչքարագործության հազարամյա պատմության մեջ կերտվել են բազմաթիվ խաչքարեր: Սակայն այդ բազմաթիվ խաչքարերից միայն 4-ի վրա է պատկերված Քրիստոսը: Խաչքարերի վրա պատկերված է հիմնականում Քրիստոսի խաչելության և խաչից իջեցման տեսարանները: Այս խաչքարերն էլ հենց կոչվել են ամենափրկիչ: Եվ հարց է առաջանում, թե ինչու են այս խաչքարերը կոչվել ամենափրկիչ: Հնում հավատացյալները վստահ են եղել, որ այս խաչքարերն ի վիճակի են եղել բուժելու տարբեր հիվանդություններ, կամ փրկելու չարից, այդ պատճառով էլ այս տեսակի խաչքարերը ձեռք են բերել որոշակի իմաստավորում:
Ամենափրկիչ խաչքար / լուսանկարը Էթնոս ֆեյսբուքյան էջից
Հայաստանում հայտնի բոլոր ամենափրկիչ խաչքարերը ստեղծվել են 12 տարվա ընթացքում: Ամենահին ամենափրկիչ խաչքարը գտնվում է Հաղպատում և թվագրվում է 1273թ: Ըստ խաչքարի վրայի արձանագրության այն կանգնեցրել է համալիրի եպիսկոպոսը:
Մյուս երեք ամենափրկիչ խաչքարերից երկուսը գտնվոմ են Էջմիածնում: Դրանցից մեկը փորված է փայտի վրա և Էջմիածնի թանգարան է տեղափոխվել Հավուց Թառ վանական համալիրից: Մյուս՝ չորրորդ ամենափրկիչ խաչքարը, գտնվում է Դսեղ գյուղում:
Նորատուսի խաչքարեր
Նորատուս գյուղը գտնվում է Գեղարքունիքի մարզում՝ Գավառ քաղաքից 5 կմ հեռավորության վրա: Նորատուսը համարվում է Գեղարքունիքի մարզի ամենահին բնակավայրերից մեկը: Գյուղի գերեզմանատունը հայտնի է իր բազմաթիվ խաչքարերով: Այն այլ կերպ կոչվում է նաև Նորատուսի խաչքարադաշտ:
Այստեղ կանգնեցված է մոտ 1000 խաչքար: Որանցից ամենահինը 9-րդ դարի է, սակայն մեծամասնություն են կազմում 13-14-րդ դարերի խաչքարները:
Նորատուսի խաչքարադաշտ
Ըստ լեգենդի սելջուկ թուրքերի բանակն իր մեծաթիվ զորքով դուրս է գալիս Գեղամ արքայի զորքի դեմ: Հայերի զորքը փոքրաթիվ էր և թագավորը զորքին հրամայում է հագուստներ հագցնել խաչքարերին: Հեռվից նայելիս Սելջուկների զորքին թվում է, թե հայերը մեծաքանակ զորք ունեն և սկսում են խուճապի մատնվել և փախչել: Այդ ամենի շնորհիվ հայոց զորքը հաղթանակ է տանում:
Հին Ջուղայի խաչքարերը
Ջուղան Պատմական Հայաստանի հին և նշանավոր քաղաքներից էր, որը գտնվում էր Մեծ Հայքի Երնջակ գավառում՝ Արաքս գետի ձախ ափին: Ջուղան ունեցել է մոտ 3000 տուն և թվով 9 վանք և եկեղեցի: Այն հայտնի էր նաև իր գերեզմանատնով: Ճանապարհորդ Ալեքսանդր Ռոդեսը, ով 1648 թվականին այցելել էր Ջուղա, վկայում էր, որ այնտեղ հաշվվում էին ավելի քան 10 000 պահպանված խաչքար: Սակայն ըստ որոշ վկայությունների 20-րդ դարասկզբին գերեզմանոցում մնացել էին շուրջ 6000 խաչքարեր, իսկ արդեն դարավերջին դրանց թիվը հասել էր 3000-ի: Ամենավաղ շրջանի խաչքարերը թվագրվում են 9-10-րդ դարերին:
Ջուղայի խաչքարեր
Ջուղայի խաչքարերն իրենց արվեստով առանձնանում էին թե՛ նախորդ ժամանակաշրջանի, թե՛ համաժամանակյա հարևան տարածքների խաչքարերից: Նախ Ջուղայի խաչքարերի երկարությունը գերազանցում է լայնությանը երեքից չորս անգամ, երկորդ՝ սալերը դեպի հիմք չեն նեղանում և պատվանդան չունեն: Խաչքարերի քիվերին հաճախ պատկերված են Քրիստոսի, ավետարանիչների և Աստվածամոր պատկերներ: Իսկ քարի ստորին մասում հաճախ կարելի է հանդիպել հանգուցյալի պատկերաքանդակն ու որոշ արձանագրություններ:
Սակայն 1998-2005 թվականներին սկսեցին իրականացվել Ջուղայի խաչքարերի զանգվածային ոչնչացման միջոցառումներ: Իսկ արդեն 2005 թվականին Ադրբեջանի կառավարության կողմից իրականացվեց խաչքարերի կազմակերպված ոչնչացում, որի արդյունքում ավերվեցին և շինանյութի վերածվեցին վերջին 3000 կանգուն մնացած խաչքարերը:
Ջուղայի խաչքարերի վերջնական ավիրումից մեկ տարի անց, արդեն սկսեցին դրանց վերականգնման աշխատանքները: Ներկայումս Ջուղայի խաչքարերի բազմաթիվ նմանակներ են պատրաստվում և տեղադրվում եկեղեցիների բակերում և տարբեր պուրակներում: Ջուղայի խաչքարերի 20 նմանակներ կան տեղադրված նաև Գյումրիում:
Հայերը ժամանակի ընթացքում քանդակել և կանգնեցրել են մոտ 50 000 խաչքար, չնայած, որ այսօր դրանցից շատերը կանգուն կամ ամբողջական չեն: Թշնամիների հարձակումների, արհավիրքների և վայրագությունների հետևանքով դրանց մի մասը ոչնչացվել է, իսկ մնացյալ մասը շարունակում է մնալ վտանգված:
2010թ․-ին հայկական խաչքարի արվեստը, խորհուրդը և խաչքարագործությունը գրանցվել են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի մարդկության ոչ նյութական ժառանգության ցանկում:
Սույն հոդվածի հեղինակային իրավունքը պատկանում է armgeo.am կայքին։ Հոդվածի բովանդակությունը կարող է մեջբերվել, օգտագործվել այլ կայքերում, միայն ակտիվ հղում պարունակելով դեպի սկզբնաղբյուրը:
Բլոգ Հայաստանի մասին
Մասիսի բարձրությունը՝ 5165 թե՞ 5137
Արարատ լեռ
Հայաստանի լեռները որպես մարդիկ
Կիլիմանջարո. Աֆրիկայի «կտուրին»
Mediamax-ի հարցազրույցը Տիգրան Վարագի հետ
Հայկական լեռնաշխարհի «7 գագաթ» նախագիծ
Տիրինկատար և «Վիշապների հովիտ»
5165-ի սրտում ծնված երազանքի ճանապարհը
Հայաստանի 5 ամենագեղեցիկ գարնանային ուղղությունները
Հայկական ծիրան
/in Բլոգ /by armeniangeographicԱյն զբոսաշրջիկներն, ովքեր թեկուզ մեկ անգամ այցելել են Հայաստան և բախտ ունեցել ճաշակել հայկական ծիրանը, դժվար թե կարողանան մոռանալ կամ շփոթել դրա համն այլ տեղ աճող ծիրանների հետ: Սփյուռքում ապրող հայերի համար այն ասոցացվում է հայրենիքի կարոտի հետ: Ծիրանը համարվում է Հայաստանի ամենահայտնի խորհրդանիշներից մեկը՝ զիջելով միայն Արարատին և նռանը: Անգամ ծիրանի լատինական (prunus Armeniaca) անվանումն է հուշում, թե ինչքան հայկական է այս միրգը:
Հայկական ծիրանի պատմությունը
Ծիրանը Հայաստանում հայտնի է եղել դեռևս հնագույն ժամանակներից: Այն այստեղ աճեցվել է այնքան վաղուց, որ անգամ կարծիք կա, թե այն առաջացել է հենց Հայաստանում: Հնէաբանական պեղումների արդյունքում Գառնիում հայտնաբերվել են ծիրանի կորիզներ: Շատ գիտնականներ նաև պնդում են, որ Ալեքսանդր Մակեդոնացին ծիրանը Հայասատանից տարել է Հունաստան՝ ներկայացնելով այն Միջերկրածովյան տարածաշրջանին:
Սակայն այլ տեսություններ ժխտում են Հայաստանի՝ ծիրանի հայրենիք լինելու փաստը՝ որպես դրա ծագումնաբանական կենտրոններ նշելով Հնդկաստանն ու Չինաստանը: Չնայած ծագման հետ կապված բոլոր տարաձայնությունների, այն փաստը, որ ծիրանը, որն աճում է Հայաստանի տարծքում, միանգամայն տարբերվում է մյուս երկրներում աճող ծիրանի տեսակներից՝ անժխտելի փաստ է: Եվ դժվար կլինի գտնել իրական հայկական ծիրան, որն աճում է Հայաստանի սահմաններից դուրս:
Ըստ մի լեգենդի ծիրանի ծառն այն միակ ծառն էր, որը Նոյն իր հետ իջեցրեց տապանից և տնկեց հենց այն հողի վրա, որտեղ պետք է բնակվեին մարդիկ: Ջրհեղեղը բազմաթիվ ծառատեսակներ ոչնչացրեց, բայց ծիրանի ծառը պահպանվեց:
Հայկական ծիրանի յուրահատկությունը
Հայկական ծիրանը, ոչ միայն համով է տարբերվում այլ ծիրաններից, այլ նաև իր յուրահատուկ գույնով: Այս յուրահատուկ մրգի գույնը ո՛չ դեղին է, ո՛չ նարնջագույն: Այն ունի հենց ծիրանագույն երանգ: Գույնի անունը ծագել է հենց ծիրանի անվանումից: Ծիրանի է կոչվել նաև այն տոնական հագուստը, որը կրել են հայ թագավորներն ու թագուհիները, քանի որ այն նույնպես ուներ ծիրանագույն երանգ:
Հայկական ծիրան
Ի տարբերություն այլ մրգերի՝ ծիրանի կորիզն ուտելի է: Այն սիրում են բոլորը, և հաճախ ծիրանն ուտելուց հետո դրա կորիզն ուտելը պարզապես պարտադիր պայման է: Եվ կարևոր չէ, թե ձեռքի տակ ինչ միջոց կա այն կոտրելու համար, որպես վերջին տարբերակ կարող է ծառայել նաև սովորական քարը:
Երեխաները նաև սիրում են ծիրանի կորիզներից սուլիչներ պատրաստել: Սուլիչ պատրաստլու համար ընդամենը պետք է գտնել որևէ անհարթ մակերևույթ՝ լավագույն տարբերակը կարող է լինել որևէ քար կամ պարզապես ասֆալտ: Այնուհետև պետք է այնքան տանել և բերել կորիզը մակերևույթի վրայով, մինչև կորիզի վրա ծակ առաջանա: Հետո ասեղի օգնությամբ դատարկում եք կորիզի միջուկը և վերջ, դուք արդեն ունեք ձեր անձնական սուլիչը:
Դուդուկ
Պատահական չէ, որ հայկական ամենահայտնի երաժշտական գործիքը կոչվում է ծիրանափող՝ այսինքն ծիրանից պատրաստված փող: Հայկական դուդուկը պատրաստվում է բացառապես ծիրանի ծառի փայտից: Հայկական դուդուկի արմատները հասնում են մինչև Տիգրան Մեծի ժամանակաշրջան: Այս գործիքը պատկերված է նաև մի շարք միջադարյան մանրանկարչություններում:
Հայկական դուդուկը տարբերվում է իր յուրահատուկ հնչողությամբ, այն գրեթե միշտ ուղեկցում է հայկական պարերի և երգերի մեղեդիները: Դուդուկի երաժշտության ներքո են անցկացվում նաև հայկական հարսանիքներն ու թաղումները:
Հայտնի է դուդուկի չորս հիմնական ձև, որոնք տարբերվում են իրենց երկարությամբ՝ 28-ից մինչև 40 սմ, և ըստ ձայնի՝ առաջինից մինչև չորորդ օկտավաներ: Կախված մեղեդու ռիթմից՝ դուդուկը կարող է արտահայտել տարբեր տրամադրություններ:
Ինչպես օրինակ 40 սանտիմետրանոց դուդուկն ամենահարմարն է սիրային երգերի կատարման համար, մինչդեռ փոքր դուդուկն օգտագործվում է ավելի ռիթմիկ երգերի և պարային մեղեդիների ժամանակ:
Այժմ էլ դուդուկ պատրաստող վարպետները շարունակում են պատրաստել տարբեր չափերի և տեսակների դուդուկներ: Շատ վարպետներ փորձել են դուդուկ պատրաստել այլ ծառի փայտից, սակայն այդ դուդուկները չեն ունեցել այն ինքնատիպ հնչողությունը, որն ունեն ծիրանի ծառից պատրաստվածները:
Հայկական դուդուկը և իր երաժշտությունը 2007 թվականին ընդգրկվել են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի մարդկության ոչ նյութական ժառանգության ցանկում:
Ոսկե Ծիրան Միջազգային Փառատոն
Ոսկե Ծիրանն ամենամյա փառատոն է, որն անց է կացվում Երևանում: Փառատոնը հիմնադրվել է 2004 թվականին «Ոսկե Ծիրան» հիմնադրամի, Հայաստանի ֆիլմերի քննադատների և Կինոլրագրողների համագործակցությամբ: Փառատոնի անվանումը կապված է Հայաստանի սիմվոլ հանդիսացող ծիրանի հետ:
Փառատոնը նվիրված է մշակույթների և քաղաքակրթությունների խաչմերուկի թեմային: Փառատոնին մասնակցում են ֆիլմեր, որոնք ներկայացնում են տարբեր մշակույթներ և կրոններ՝ ցույց տալով մարդկային քաղաքակրթության հարստությունը:
Ոսկե ծիրան փառատոնը տարբերվում այլ փառատոններից, քանի որ այն իր ծավալով փոքր է, բայց միևնույն ժամանակ արժանանում է միջազգային հանրության մեծ ուշադրությանը:
Ոսկե Ծիրան կինոփառատոն
Ֆիլմերը սովորաբար ներկայացվում են երկու միջազգային մրցակցային բաժիններում՝ վավերագրական և գեղարվեստական ֆիլմեր: Եվ յուրաքանչյուր բաժնի համար խաղարկվում են «Ոսկե Ծիրան» գլխավոր և «Արծաթե Ծիրան» հատուկ մրցանակները: «Հայկական Համայնապատկեր» անվանակարգը սահմանված է այն ֆիլմերի համար, որոնք նկարահանված են հայկական ծագում ունեցող ռեժիսորների կողմից:
Փառատոնի բացումը մշտապես նշանավորվում է ավանդական ծիրանօրհներգով՝ հենց այն մրգի օրհնությամբ, որի հետ ասոցացվում է փառատոնի անվանումն ու Հայաստանը:
Ծիրանը Հայաստանի ինքնատիպ այցեքարտն է, որը զգալիորեն բարձրացնում է Հայաստանի գրավչությունը, ինչպես զբոսաշրջիկների, այնպես էլ սփյուռքի շրջանում: Եվ, հետևաբար, պատահական չէ, որ «Ոսկե Ծիրան» կինոփառատոնի և հայկական դուդուկի անվանումները նույնպես սերտորեն կապված են ծիրանի՝ հետևաբար, նաև Հայաստանի հետ:
Սույն հոդվածի հեղինակային իրավունքը պատկանում է armgeo.am կայքին։ Հոդվածի բովանդակությունը կարող է մեջբերվել, օգտագործվել այլ կայքերում, միայն ակտիվ հղում պարունակելով դեպի սկզբնաղբյուրը:
Բլոգ Հայաստանի մասին
Մասիսի բարձրությունը՝ 5165 թե՞ 5137
Արարատ լեռ
Հայաստանի լեռները որպես մարդիկ
Կիլիմանջարո. Աֆրիկայի «կտուրին»
Mediamax-ի հարցազրույցը Տիգրան Վարագի հետ
Հայկական լեռնաշխարհի «7 գագաթ» նախագիծ
Տիրինկատար և «Վիշապների հովիտ»
5165-ի սրտում ծնված երազանքի ճանապարհը
Հայաստանի 5 ամենագեղեցիկ գարնանային ուղղությունները
Կլիմայավարժեցումը լեռներում
/in Գոյատևում /by armeniangeographicԿլիմայավարժեցումը լեռներում հաջող և ապահով վերելքի գաղտնիքն է: Այստեղ կարևորագույն գործոնն ապահովությունն է: Հետազոտությունների համաձայն, մարդիկ հիմնականում Էվերեստի վերելքի ընթացքում մահանում են ուղեղի կամ թոքերի այտուցվածության հետևանքով՝ «մահվան գոտում»: Այս ամենի հիմնական պատճառը թթվածնային քաղցն է՝ հիպոքսիան։ Կլիմայավարժեցումը մարդու մարմնում ընթացող մի շարք կենսաքիմիական գործընթացների ամբողջությունն է:
Աժդահակ
Սակայն հիմնական գործընթացն արյան մեջ կարմիր գնդիկների (էրիթրոցիտների) ավելացումն է, որը բարձրացնում է հեմոգլոբինի մակարդակը: Լեռներում թթվածնի քանակությունը քիչ է, հետևաբար մեզ ավելի շատ կարմիր գնդիկներ են անհրաժեշտ, որպեսզի բարձրանա արյան մեջ գազափոխանակության արդյունավետությունը:
Կլիմայավարժեցման նպատակը
Լեռնային վերելքների ժամանակ մեր օրգանիզմը մեծ սթրեսի է ենթարկվում: Բարձր լեռնային պայմաններում առաջանում է թթվածնային քաղց: Սիրտը սկսում է արագ աշխատել, որպեսզի հասցնի անհրաժեշտ քանակությամբ արյուն մատակարարել: Այս ամենի հետևանքով մարդը սկսում է արագ շնչել, որպեսզի կարողանա կլանել անհրաժեշտ քանակությամբ թթվածին: Բարձր լեռնային գոտում, անգամ փորձված լեռնագնացների մոտ են շնչառական դժվարություններ լինում: Կլիմայավարժեցման շնորհիվ մենք նախապատրաստում ենք օրգանիզմը այս կտրուկ փոփոխություններին:
Կլիմայավարժեցումը լեռներում
Պատրաստվածություն
Պետք է սկսել պատրաստվել լեռնային վերելքից շատ առաջ: Մեր նախորդ՝ «Ինչպե՞ս պատրաստվել Արարատի վերելքին» հոդվածում, մենք անդրադարձել էինք այս թեմային: Կլիմայավարժեցման կարևոր բաղադրիչ են հանդիսանում կարդիո մարզումները: Կարդիո մարզումների ժամանակ սրտի և թոքերի ծավալը մեծանում է, ինչը լեռներում օգնում է էներգիա խնայել: Ձեր մարզվածության ցուցիչները պետք է լինեն անոթազարկը և շնչառությունը:
Անհրաժեշտ է մարզվել թթվածնի պակասի և րոպեում 120-130 սրտի զարկի պայմաններում: Տարբեր մարդկանց մոտ այս ցուցիչները կարող են տարբերվել, սակայն միջինում սա կարող է ընդունվել որպես չափանիշ: Վազելու և քայլելու ընթացքում դուք պետք է ի վիճակի լինեք հանգիստ խոսելու՝ առանց շնչառության վատացման: Եթե ձեր ֆիզիկական պատրաստվաությունը ցածր է, անհրաժեշտ է դանդաղեցնել մարզումները և փորձել աստիճանաբար բարձրացնել ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությունը:
Առողք մարմին և ներդաշնակ հոգի
Բայց նաև պետք չէ միանգամից չափից շատ մարզվել լեռներ գնալուց առաջ: Անհրաժեշտ է դադարեցնել մարզումները վերելքից մեկ շաբաթ առաջ և պահել մարմնի մարզավիճակը՝ երեկոյան կարճատև քայլքով: Անհրաժեշտ է, որ ձեր մարմինն իր մարզվածության գագաթնակետին հասնի վերելքի առաջին կամ երկրորդ օրը:
Բացասական գործոններ
Պետք է հաշվի առնել այն բոլոր գործոնները, որոնք բացասաբար են ազդում մեր մարզավճակի և կլիմայավարժեցման վրա: Այդ գործոններն են հարաբերական բարձրությունը, արևահարումը, ֆիզիկական գերծանրաբեռնվածությունը, հիպոթերմիան, ջրազրկումը, վատ սնունդն ու հիգիենան, քաղաքից բերված միկրոօրգանիզմները, տեղի միկրոօրգանիզմները, սննդային թունավորումը և սթրեսը: Սակայն վերը նշվածներից վերջինին՝ սթրեսին, շատ քիչ ուշադրություն է դարձվում:
Կլիմայավարժեցումը լեռներում
«Ես հիշում եմ, որ ինձ համար շատ դժվար էր, երբ առաջին անգամ էի Կազբեկ բարձրանում։ Ես ֆիզիկապես ուժասպառ էի եղել: Դրանից հետո երկու տարի շարունակ մենք անդադար մարզվում էինք, հազարավոր հոդվածներ կարդում սննդակարգի, կլիմայավարժեցման, գույքի և կարդիո մարզումների մասին: Ես ինքս միանգամայն անպատրաստ էի վրանում գիշերելուն: Ինձանից բավականին շատ ժամանակ և էներգիա պահանջվեց վրանը տեղադրելու, գորգն ու քնապարկը պատրաստելու համար: Ես չունեի լեռնային հիվանդություն և ինձ լավ էի զգում, լավ քնել և բավարար սնվել էի:
Վերելք Կազբեկ
Եվ վերջում մենք շատ հեշտությամբ հասանք գագաթ և ցած իջանք: Բայց կարգ ու կանոնի բացակայությունը հանգեցրեց սթրեսային իրավիճակի, ինչը բացասաբար անդրադարձավ ընդհանուր իրավիճակի վրա: Մենք գագաթ հասանք 6 ժամ 50 րոպեում, բայց հնարավոր էր, որ սթրեսի բացակայության պայմաններում հասնեինք 6 ժամում». մեզ հետ իր փորձով կիսվեց մեր արշավների մասնակիցներից մեկը։
Կլիմայավարժեցման տեսակները
Լեռներում կլիմայավարժեցումը տեղի է ունենում աստիճանաբար: Օրական ընդամենը 1000 մ հարաբերական բարձրություն պետք է հաղթահել, որից հետո պետք է 300-400 մետր ցած իջնել՝ գիշերակացի համար: Քունը կլիմայավարժեցման կարևորագույն գործոնն է, քանի որ քնի ժամանակ մեր մարմինն ավելի լավ է հարմարվում:
Կլիմայավարժեցումը լեռներում
Եկեք դիտարկենք կլիմայավարժեցման տեսակները: Գոյություն ունեն երկարաժամկետ և կարճաժամկետ կլիմայավարժեցման եղանակներ:
Կարճաժամկետ կլիմայավարժեցում
Սա մարմնի արագ արձագանքն է: Հեմոգլոբինը փայծաղից մատակարարվում է դեպի արյուն, որտեղից էլ արյան հոսքը հասնում է ուղեղ, քանի որ ուղեղի բջիջները ամենաշատ թթվածինն են յուրացնում: Այս կերպ մեր օրգանիզմը ճնշում է թթվածնային քաղցը: Այս համակարգը կարճ ժամանակով է աշխատում, քանի որ մեր մարմինը գործի է դնում իր բոլոր պահեստային ուժերը և արագացնում սրտի աշխատանքը:
Երբ արյունը սկսում է հոսել դեպի ուղեղ, շատ օրգաններ սկսում են վատ աշխատել: Վերջույթները սկսում են են արագ սառել և խանգարվում է նյութափոխանակությունը: Լեռներում երկարաժամկետ մնալը, ինչպես նաև բարձրության աճն ուժասպառ են անում մարմինը: Եթե չհետևեք կանոններին՝ հետևանքները շատ լուրջ կարող են լինել:
Երկարաժամկետ կլիմայավարժեցում
Սա այն է, ինչի կարիքը մենք ունենք վերելքների ժամանակ: Այս պարագայում մարդու մարմնում խորքային փոփոխություններ են տեղի ունենում: Երակներն ավելի առանձգական են դառնում: Առաջանում է սաղմնային հեմոգլոբին, որն ավելի արդյունավետ է յուրացնում թթվածնի մոլեկուլները՝ ցածր ճնշման պարագայում:
Մազանոթների խտությունը մեծանում է թոքերում: Թթվածնի մոլեկուլների կլանելիությունը բարձրանում է, իսկ արյան մակարդելիությունը նվազում: Այս ամենին ավելանում է մկանային սպիտակուցների (միոգլոբիլնի) կուտակումները սրտամկաններում և կմախքային մկաններում: Միոգլոբինը ցածր ճնշման պայմաններում ավելի արդյունավետ է տեղափոխում թթվածնի մոլեկուլները, քան հեմոգլոբինը:
Ինչպե՞ս է ընթանում փուլային կլիմայավարժեցումը
Սկզբում փոքր բարձրություն եք հավաքում և կարճաժամկետ կլիմայավարժեցումն ավարտվում է: Այս փուլում դուք կարող եք զգալ թույլ արտահայտված լեռնային հիվանդություն՝ գլխացավ, սրտխառնոց և գլխապտույտ: Այնուհետև օրգանիզմում ակտիվանում է երկարաժամկետ կլիմայավարժեցումը: Դուք սկսում եք վարժվել բարձրությանը: Հաջորդ օրը դուք հավաքում եք ևս մի փոքր բարձրություն: Այս փուլում էլ տեղի են ունենում նույն փոփոխությունները: Սովորաբար մարդիկ օրական բարձրանում են 800-1000 մետր և իջնում 300-400 մետր՝ գիշերակացի համար: Եթե ձեր օրգանիզմը բարձրությանը վարժված չէ, ապա խորհուրդ է տրվում օրական 500-600 մետրից ավել չբարձրանալ:
Արագածի Հյուսիսային գագաթ
Որպեսզի հասկանաք՝ արդյոք ձեր օրգանիզմը վարժվել է բարձրությանը, ուշադրություն դարձրեք հետևյալ նշաններին:
Կլիմայավարժեցումը լեռներում / Ճամբար
Այստեղ կարևոր է գիշերակացի համար բարձրություն նվազեցնելը: Օրվա ընթացքում դուք որոշակի բարձրություն եք հավաքում և այդպիսով մարմինը սթրեսի ենթարկում, քանի որ այն պետք է հարմարվի այդ բարձրությանը: Այնուհետև իջնում եք մի քանի հարյուր մետր: Հանգստի պահին մարմինը կարողանում է հաղթահարել սթրեսը: Նման կլիմայավարժեցումը օգնում է, որպեսզի օրգանիզմը ուժասպառ չլինի:
Հետկլիմայավարժեցում
Հարթավայրում մենք այնքան շատ հեմոգլոբինի կարիք չունենք, որքան լեռներում: Հետևաբար, իջնելուց հետո մարմինն ազատվում է կլիմայավարարժեցումից: Այս ժամանակ հնարավոր է, որ տեղի ունենան հետևյալ երևույթները՝ արյան ճնշման խանգարումներ, գլխացավ, քնկոտություն:
Ռապի լիժ
Բարձր լեռնային փորձառություն
Ինչպես նշեցինք, հարթավայրային գոտի իջնելուց հետո կլիմայավարժեցումն անհետանում է, իսկ մենք ստանում ենք այսպես կոչված բարձր լեռնային փորձառություն: Բարձր լեռնային փորձառությունը նախորդ վերելքից հետո մնացած մեր օրգանիզմի հիշողությունն է: Ամեն վերելքից հետո բարձր լեռնային փորձառությունն ավելանում է: Հաջորդ անգամ օրգանիզմն ավելի արագ է հարմարվում և պատրաստ է ավելի շատ բարձրություններ հաղթահարել:
Կլիմայավարժեցումը լեռներում
Սակայն եկեք նաև հաշվի առնենք ոչ միայն լեռան ծովի մակարդակից ունեցած բարձրությունը, այլև աշխարհագրական դիրքը: Օրինակ՝ մարդն, ով բարձրացել է Էլբրուս, կարող է հեշտությամբ բարձրանալ Ակոնկագուա: Մոտ լինելով հասարակածին, այնտեղ մթնոլորտային շերտն ավելի հաստ է, իսկ եղանակն ավելի մեղմ: Նշենք, որ բարձր լեռնային փորձառությունը լինում է գիտակցական և ենթագիտակցական:
Ենթագիտակցական
Սրանք այն բոլոր գործընթացներն են, որոնք կատարվում են օրգանիզմում՝ բարձրությանը հարմարվելու համար: Լեռնային փորձառություն ունեցող մարդն ավելի արագ և արդյունավետ է հարմարվում: Ենթագիտակցական փորձառությունն իր մեջ ներառում է զգայական կայունությունը, սթրեսադիմացկունությունը և հարմարավետության գոտին, որն ամեն անգամ ավելի է մեծանում:
Գոմբակ լեռ
Գիտակցական
Գիտակցական փորձառությունն իր մեջ ներառում է այն բոլոր գիտելիքներն ու փորձը, որոնք մարդը ձեռք է բերում ամեն վերելքից հետո: Այս դեպքում մարդը գիտի, թե ինչպես արձագանքել մարմնի ցանկացած ազդակի, ինչպես ավելի լավ պլանավորել վերելքը, ինչպես վարվել հիվանդությունների դեպքում և այլն:
Բարձր լեռնային փորձառությունը ձևավորվում է աստիճանաբար՝ ամբողջ կյանքի ընթացքում: Իհարկե դուք կարող եք կարդալ բազմաթիվ թեմատիկ գրքեր, մարզել ձեզ թթվածնաքաղցի դիմակներով, բայց այսպիսի արհեստական մարզումները երբեք չեն փոխարինի իրական փորձին, որը ձեռք եք բերում լեռներում: Ահա թե ինչու է այն կոչվում հենց փորձառություն:
Էլբրուս
Կլիմայավարժեցումը լեռներում անչափ կարևոր է, և մենք խորհուրդ չենք տալիս միայնակ գնալ այնպիսի բարձրություններ, որոնց ձեր օրգանիզմը վարժված չէ: Եթե դուք չունեք որևէ 5000 և ավել բարձրություն հաղթահարելու փորձ, ապա ավելի լավ է դիմեք փորձառու ուղեկցորդի օգնությանը:
Սույն հոդվածի հեղինակային իրավունքը պատկանում է armgeo.am կայքին։ Հոդվածի բովանդակությունը կարող է մեջբերվել, օգտագործվել այլ կայքերում, միայն ակտիվ հղում պարունակելով դեպի սկզբնաղբյուրը:
Օգտակար է իմանալ
Մասիսի բարձրությունը՝ 5165 թե՞ 5137
Արարատ լեռ
Հայաստանի լեռները որպես մարդիկ
Կիլիմանջարո. Աֆրիկայի «կտուրին»
Mediamax-ի հարցազրույցը Տիգրան Վարագի հետ
Հայկական լեռնաշխարհի «7 գագաթ» նախագիծ
Տիրինկատար և «Վիշապների հովիտ»
5165-ի սրտում ծնված երազանքի ճանապարհը
Հայաստանի 5 ամենագեղեցիկ գարնանային ուղղությունները
Ինչպես պատրաստվել Կազբեկի վերելքին
/in Բլոգ /by armeniangeographicԱյս հոդվածն օգտակար կլինի բոլոր նրանց համար, ովքեր պատրաստվում են իրականացնել վերելք Կազբեկ կամ այլ 5000 և ավելի բարձրություն ունեցող լեռ: Կազբեկը Կովկասի ամենահայտնի լեռներից մեկն է, որտեղ ամենաշատ վերելքներն են իրականացվում։ Հավանաբար այս հարցում այն զիջում է միայն Էլբրուսին: Եվ չնայած Կազբեկի դասական երթուղին՝ հարավից, չունի բարդ տեխնիկական տարրեր, ինչպիսիք են սառցամագլցումը կամ պարանային կայանների ստեղծումը, այնուամենայնիվ, այն արդեն լիարժեք ալպինիզմ է համարվում և դրան պետք է պատրաստվել ողջ պատասխանատվությամբ:
Տեխնիկական նկարագիր
Նախ հասկանանք, թե ինչ տեխնիկական յուրահատկություններ ունի Կազբեկն, ի տարբերություն, ոչ ալպինիստական լեռների: Քանի որ երթուղին անցնում է սառցադաշտով, որի վրա կան խորը ճեղքվածքներ, առաջանում են սառույցի վրա սայթաքելու, լանջով ներքև սահելու և անգամ ճեղքն ընկնելու ռիսկեր: Այդ ամենից խուսափելու համար Կազբեկի վերելեքի համար մեզ հարկավոր են կատվիկներ՝ սառույցի, ֆիռնի վրա քայլելու համար, սառցահատ և պարան:
Վերելք Կազբեկ
Մասնակիցները պարանով կապվում են մեկը մյուսին՝ կազմելով կապ (связка): Այս դեպքում կապի մեջ գտնվող մարդիկ իրար ապահովում են, և եթե նրանցից մեկը ճեղքն է ընկնում, մյուսները նրան պահում են: Պետք է հստակ գիտակցել այս գործիքների դերը և կիրառության ձևն ալպինիզմում: Շատ կարևոր է ճիշտ քայլել կապի մեջ: Սկզբում դա կարող է դժվար և նյարդայնացնող թվալ, քանի որ դուք ստիպված եք ձեր քայլքի ռիթմը համապատասխանեցնել ձեր պարանակցի ռիթմի հետ: Չեք կարող ուզած պահին կանգնել և ջուր խմել, նկարվել, կամ «ծաղիկ հավաքել»: Պետք է սովորել համաչափ քայլել: Ժամանակի հետ կզգաք, որ այսպես ավելի հեշտ է և արագ է:
Ռիթմի մեջ դանդաղ, միապաղաղ քայլքն ավելի քիչ ուժ է խլում ձեզանից և այլևս կարիք չի առաջանում հաճախակի կանգառներ անելու:
Վերելք Կազբեկ լեռ
Կազբեկի բացարձակ բարձությունը կազմում է 5047 մետր: Ինչը նշանակում է, որ մենք պետք է պատրաստենք մեր օրգանիզմն այդ բարձր լեռնային պայմաններին: 5000 մետրը զգալիորեն տարբերվում է այն բարձրություններից, որի վրա մենք սովոր ենք ապրել՝ օրինակ 800 – 1200 մետր: Մթնոլորտային ճնշումն այնտեղ ցածր է, հետևաբար օդը լիցքաթափված, թթվածինը՝ քիչ: Այսպիսի պայմաններում գոյատևելու համար, պետք է մեր օրգանիզմին սովորեցնենք աշխատել խնայողական ռեժիմով և առավել արդյունավետ կլանել թթվածնի մոլեկուլները: Բայց ֆիզիկական լավ տվյալները դեռ գործի կեսն են: Առավել կարևոր է հոգեպես պատրաստ լինել այդ պայմաններին: Պետք է սովորեցնեք ձեզ դուրս գալ ձեր հարմարավետության գոտուց ու գնալ շատ ավելի հեռու, քան հանգստյան օրերի քայլարշավներն են:
Վերելք Կազբեկ
Անգամ ոչ սպորտային մարդու օրգանիզմը հսկայական ռեսուրս ունի մինչև վերջնականապես ուժասպառ լինելը, իսկ հոգեբանական դիմացկունությունը շատ ավելի դժվար է չափել և գնահատել: Այդ իսկ պատճառով դուք կարող եք շատ անսպասելի փաստի առաջ կանգնել վերելքի ընթացքում: Վերելքից առաջ անհրաժեշտ է մարզել ինչպես մարմինն, այնպես էլ կամային հատկանիշները: Նախ և առաջ պետք է սկսել կարդիո մարզումներից՝ վազք, լող, հեծանիվ, քայլարշավներ՝ մի խոսքով ցիկլային սպորտաձևեր, որոնց ժամանակ մարզվում են սիրտն ու թոքերը:
Կարդիո մարզումներ
Կարդիո մարզումներից սրտի և թոքերի ծավալը մեծանում է, արդյունքում օրգանիզմն ավելի արդյունավետ է մատակարարում թթվածնով հարուստ արյունը մարմնով մեկ, քանի որ մեկ շնչով դուք ավելի շատ օդ եք կարողանում կլանել, իսկ սիրտը մեկ կծկումով ավելի շատ արյուն է մղում անոթներով: Լեռներում վատ մարզավիճակով մարդիկ արագ են ուժասպառ լինում հենց այս պատճառով: Քանի որ սիրտը սկսում է արագ աշխատել՝ րոպեում 140-160 կծկում, շնչառությունը դառնում է արագ և մակերեսային, ինչի պատճառով դուք ավելի շատ էներգիա եք ծախսում և արագ սպառում դրա պաշարը: Բացի դրանից պետք է մարզել նաև մկանները: Մասնավորապես շատ կարևոր է մարզել ոտքերի, մեջքի, գոտկատեղի և փորի մկանները: Ոտքերը, պարզ է, քայլելու համար, բայց քայլքի ընթացքում մենք օգտագործում ենք նաև փորի, տազի, գոտկատեղի և մեջքի ստորին հատվածի մկանները:
Վերելք Կազբեկ
Չենք մոռանում նաև ծանր ուսապարկի մասին: Դրա համար անհրաժեշտ է մարզել թիկունքի և ուսերի մկանները: Եթե դուք ունեք ժամանակ և միջոցներ, ապա լավ կլինի մի քանի ամսով գրանցվել մարզասրահ և մարզիչի հետ միասին կազմել ձեր մարզումների ծրագիրը համապատասխան ձեր նպատակի: Սակայն կան ավելի մատչելի տարբերակներ: Նախ մարզումների ծրագիրը կարող եք կազմել նաև ինքներդ, համացանցը լի է համապատասխան նյութերով և ֆորումներով, որտեղ դուք կգտնեք բոլոր անհրաժեշտ տեղեկությունները: Սակայն կա ավելի պարզ տարբերակ: Լավագույն մարզումը վազքն է և պտտաձողի վրա ձգումները:
Մասնակցեք արշավների
Նաև հիանալի տարբերակ է պարզապես կանոնավոր արշավների գնալը՝ ցանկալի է լեռնային արշավների, որի ընթացքում որևէ գագաթ եք բարձրանում: Սա ձեր մեջ կդաստիարակի լեռնագնացի հոգեբանություն, համբերություն և կամքի ուժ գագաթ հասնելու համար: Դուք կշփվեք ձեզ նման մտածող մարդկանց հետ, որի ընթացքում կկատարեք փորձի փոխանակում, և միգուցե մի կարևոր բան սովորեք: Քայլարշավի ժամանակ բնականից զարգանում են հենց այն մկանախմբերը, որոնք անհրաժեշտ են Կազբեկ բարձրանալու համար: Մի խոսքով մարզումների իդեալական ծրագիրը ունի մոտավորապես այս տեսքը:
Շաբաթվա աշխատանքային օրերից երկու օր տրամադրել ուժային մարզումներին՝ մեկ օր ոտքերին, մեկ որ թիկունքին և մեջքին, երրորդ օրը դուրս գալ վազքի և հանգստյան օրերին գնալ քայլարշավի: Եթե քայլարշավը այդ շաբաթ չի ստացվում, այն պետք է փոխարինել քաղաքային մարզումներով:
Ինչպես պատրաստվել Կազբեկի վերելքին
Եթե դուք ավելորդ քաշ ունեք, հեշտ քաշ եք հավաքում և հասցնում եք օրվա ընթացքում բավարար սնվել, ապա կարող եք վազքն ու ուժային մարզումները համատեղել: Մի օր մարզել թիկունքն ու ուսերը և առնվազն 5 կմ վազել, մյուս օրը փորի և գոտկատեղի մկանների վրա աշխատել և վազել: Ոտքերի ուժային մարզումների օրը կարելի է վազքը բաց թողնել որպեսզի չափից շատ չծանրաբեռնվեք:
Ճիշտ սննդակարգ
Մարզումների ժամանակ կարևոր է սննդակարգին հետևել: Պետք է սնվել օրական առնվազն չորս անգամ՝ փոքր բաժիններով: Ընդունել մեծ քանակությամբ սպիտակուց և ածխաջրեր: Հավի կրծքամիս, տավարի անյուղ միս, ձուկ, անյուղ կաթնաշոռ, վարսակի փաթիլներ, հնդկաձավար, բրինձ, ձու, բանան, սրանք այն սննդամթերքներն են, որոնք առավել օգտակար են առավելագույն արդյունքի հասնելու համար: Սակայն պետք չէ մոռանալ նաև բանջարեղենների և վիտամինների մասին: Առավելություն կլինի, եթե մարզումներին զուգահեռ ընդունեք մուլտիվիտամիններ և Օմեգա 6 ճարպաթթուներ (նույն ինքը ձկան յուղ), վերջինս վաճառվում է դեղապատիճների տեսքով: Սա օգնում է օրգանիզմի նյութափոխանակությանը, դիմադրողականության բարձրացմանը և մի շարք այլ դրական ազդեցություններ է թողնում օրգանիզմի վրա: Որպեսզի չշեղվենք նյութի բուն թեմայից, կարող եք ինքներդ համացանցում համապատասխան նյութեր որոնել:
Բարձրացնել կամային հատկանիշները
Ինչ վերաբերում է կամքի ուժին և հարմարավետության գոտուն, ապա դա ինքնաբերաբար կզարգանա կանոնավոր մարզումների հետ մեկտեղ, քանի որ կանոնավոր մարզումների պլանին հետևելու համար անհրաժեշտ է չծուլանալ և կարգապահություն պահպանել: Բացի դրանից գնացեք քայլարշավների, շատ քայլարշավների: Տարվա մեջ մի քանի անգամ փորձեք լինել 3000 մետրից բարձր, քնել բնության գրկում՝ վրանի մեջ, ցանկալի է կրկին 3000 մետրից ավել բարձրությունների վրա:
Ձմեռային արշավներ
Օգտագործեք ձմեռային արշավների տարբերակը ձեր ցրտադիմացկունությունը մարզելու համար: Ձմռան ամիսներին քայլարշավներ գնալը հիանալի տարբերակ է, քանի որ դուք մոտավորապես զգում եք այն, ինչ ձեզ սպասվում է բարձրլեռնային պայմաններում ամռանը: Քանի որ բարդ է նստել և մեկ ամսում սովորել բոլոր դրույթներն ու անվտանգության կանոնները, դուք պետք է ողջ տարին ուսումնասիրեք ոլորտը, դուք պետք է «եփվեք» Կազբեկ բարձրանալու մտքով։ Շատ ժամանակ տրամադրեք համապտասխան ֆորումներ, բլոգներ և գրքեր կարդալուն, Յութուբում համապատասխան հոլովակներ դիտելուն՝ համացանցը լի է նման տեղեկատվություններով:
Կազբեկ, Արարատ, Էլբրուս և այլ բարձր լեռներ գնալուց առաջ, ծանոթացեք մեր մյուս նյութերին կապված գոյատևման հետ՝ ցրտահարություն, արևահարում, հիպոթերմիա և այլն: Այս բոլոր երևույթների դեմ պայքարելու ձևերն իմանալը չափազանց կարևոր է:
Սույն հոդվածի հեղինակային իրավունքը պատկանում է armgeo.am կայքին։ Հոդվածի բովանդակությունը կարող է մեջբերվել, օգտագործվել այլ կայքերում, միայն ակտիվ հղում պարունակելով դեպի սկզբնաղբյուրը:
Արշավային գույք և հանդերձանք
Արարատի վերելքին անհրաժեշտ պարագաների ցանկ
Մեկօրյա արշավին անհրաժեշտ պարագաների ցանկ
Ինչպես պատրաստվել գիշերակացով արշավներին
Տեխնիկական վերելքին անհրաժեշտ պարագաների ցանկ
Ջրաման, թե՞ պլաստիկ շիշ
Ինչպես ընտրել արշավային գլխարկ
Ինչպես լիցքավորել գաջեթներն արշավների ժամանակ
Արշավային լապտեր
Արշավային գուլպաներ
Հայոց ազգային պար
/in Բլոգ /by armeniangeographicԿոմիտասը ժամանակին ազգային պար երևույթի մասին ասել է. «Պարն արտահայտում է յուրաքանչյուր ազգի բնորոշ գծերը, մանավանդ բարքն ու քաղաքակրթության աստիճանը»:
Հայկական ազգային պարը սկիզբ է առել դեռևս նախաքրիստոնեական ժամանակաշրջանում՝ Հայկական լեռնաշխարհի տարածքում: Այն առաջացման պահից իսկ արտահայտել է ժողովրդի կենցաղը, մտածողությունն ու վերաբերմունքը կյաքի և բնության հանդեպ:
Հայկական ավանդույթների և, հատկապես, պարի մասին առաջինը խոսել է Պլուտարքոսը: Նա վկայում էր, որ մ.թ.ա 1-ին դարում հայերը ամֆիթատրոն են կառուցել՝ կատարելով բեմական ներկայացումներ և պարեր: Այդ ժամանակ պարողները բաժանվել են ըստ սեռի և տարիքի, և հանդես էին գալիս առանձին: Ամեն ինչ կախված էր տոնից, ծեսից կամ պաշտամունքի առարկայից:
Հայկական ազգային պարեր / լուսանկարը՝ Ակունք ազգագրական խմբի
Պարերի մասին վկայություններ կարելի է հանդիպել նաև ժայռապատկերներում: Քարերի վրա տեսանելի են մարդիկ՝ կենդանական գլխանոցներով և պարային շարժումներով: Նման պատկերները ցույց են տալիս անգամ շարժման ռիթմն ու դինամիկան: Նկատելի են քայլերը, ոտնաթաթերի դիրքը և պտույտները:
Հայկական պարերի ուսումնասիրության առանցքային ուղղություն է հանդերձանքը՝ տարազը: Այն բացի մարդկանց կենցաղի բաղադրիչ լինելուց, հանդիսանում է նաև ազգային պարի կարևոր բաղադրիչը: Տարազn առանձին մշակույթ է, որը պարի ժամանակ իր նշանակությամբ ծառայել է, որպես երկրորդ մեղեդի:
Յուրաքանչյուր ժողովուրդ, ստեղծելով իր ազգային պարերն ու ժամանակի ընթացքում փոխանցելով դրանք, ենաթարկել է որոշակի փոփոխությունների, սակայն պահպանվել են միայն հայկական մշակույթին բնորոշ երաժշտական և արտահայտչական տարրերը, որոնք միանգամայն տարբերվում են այլ ժողովուրդների ազգային պարատեսակներից:
Ծիսական պարեր
Ծիսական պարերը բոլոր այն պարերն են, որոնք կատարվել են կենցաղում՝ կապված տարեկան տոների, հարսանիքների, թաղման արարողակարգերի և այլ ծեսերի հետ: Այս պարերն առավելագույնս ամփոփել են տվյալ ծեսի ներքին իմաստն ու խորհուրդը՝ իրենց կառուցվածքային բոլոր տարրերով: Կան ծիսական պարեր, որոնք կատարվել են միայն տարեկան տոների ժամանակ՝ միայն մեկ անգամ, տվյալ տոնի ընթացքում:
Հայկական ազգային պարեր / լուսանկարը՝ Վան ազգագրական խմբի
Պարային շարժումների միջոցով մարդիկ փորձել են պատկերել ինչ-որ պրոցեսներ և կատարել լուրջ ծիսական արարողություններ: Դրանց միջոցով նրանք աստվածներից որոշ պարգևներ էին խնդրել: Իսկ երբ արդեն ստանում էին ցանկալի պարգևը, կրկին ծիսական պարերի միջոցով շնորհակալություն էին հայտնում:
Հայերը պարին շատ զգուշությամբ և լրջորեն էին վերաբերվում: Քանզի պարերը ունեին ծիսական նշանակություն և ձոնված էին աստվածներին, հետևաբար, եթե ինչ-որ պարային շարժում սխալ կատարվեր, այն կբարկացներ աստվածներին:
Հայկական ազգային պարեր / լուսանկարը՝ Վարք Հայոց խմբի
Ծիսական պարերն առանձնացել են նաև իրենց շարժումների յուրահատուկ սիմվոլիկայով: Պարերն ի սկզբանե եղել են շրջանաձև: Իսկ ի՞նչ սիմվոլիկա է ունեցել շրջանը: Շրջանն անվերջության և հավերժության սիմվոլն է: Պարի մեջ ետ և առաջ շարժումները խորհրդանշել են անկայունություն, և հետաքրքիր է այն փաստը, որ այս տեսակի պարերը հիմնականում պարել են կանայք: Տղամարդիկ հազվադեպ են ընդգրկվել նման պարերի մեջ:
Գոյություն ունի նաև հատուկ ծափ պարերի տեսակ: Ծափն ունի չարխափան նշանակություն, այսինքն ծափ տալով՝ ժողովուրդն արտահայտել է ոչ միայն իր ուրախությունն ու ցնծությունը, այլ պայքարել է չարի դեմ՝ այդ ձևով վախեցնելով չար ուժերին:
Սգո պարեր
Հայ ժողովուրդը պարի մեջ իմաստավորել է շարժման կողմն ու ուղղությունը և դրա մեջ խորհուրդ տեսել: Պարի ժամանակ աջ տեղաշարժը կոչվել է «ճիշտ գնալ»: Ճիշտ գնալ նշանակել է գնալ դեպի բարին, բարիքը: Կողքանց գնալ նշանակել է հաղորդել «կյանքի տատանումները»: Ձախ գնալ նշանակել է ընկնել ձախորդության կամ անհաջողության մեջ:
Հնում, երբ երաշտը մեծ վնասներ էր հասցնում և հողը ոչ մի բարիք չէր տալիս, մարդիկ սգում էին այդ կորուստը՝ կատարելով դեպի ձախ տեղաշարժվող պարեր՝ երաշտի պարեր, որոնք կոչվում էին նաև թարս պարեր:
Վաղնջական ժամանակներում սգո պարեր պարում էին նաև հուղարկավորության ծեսերի ժամանակ:
Մերձավորի մահից մեկ կամ երկու ամիս անց, որպեսզի ընտանիքի անդամները սգից ելնեն, հանգուցյալի ընկերներն ու ազգականները հավաքվում էին, այցելում սուգ պահող հարազատներին, նրանց ստիպում ուտել, խմել և պարել: Այս ամենից հետո համարվում էր, որ ազգականների սուգն ավարտվել է: Այս երևույթը հենց այդպես էլ կոչվում էր՝ «սգից հանել»:
Ռազմական պարեր
Պարի որոշ տեսակներ ունակ են փոխանցելու զգացողություններ և ներշնչել որոշ արժեքներ: Այդպիսի պարերից են ռազմապարերը, որոնք պարել են մարտի գնալուց առաջ, և որոնք օգնել են արթնացնել մարտական ոգին և փոքր թվով հաղթանակ տանել թշնամու բանակի դեմ:
Ռազմական պարերը բացի զորական անձանցից պարում էր նաև ժողովուրդը՝ ռազմիկներին պատերազմ ճանապարհելիս, դիմավորելիս, հաղթանակը տոնելիս կամ պարտությունը ողբալիս:
Հայկական ազգային պարեր / լուսանկարը՝ Տիգրան Մադոյանի
Ռազմական պարեր հնուց ի վեր պարել են ոչ միայն տղամարդիկ, այլ նաև կանայք: Այդպես եղել է շատ ու շատ ժողովուրդների մեջ: Մինչ տղամարդիկ մարտնչում էին, կանայք ռազմական պարեր էին պարում, հավատացած լինելով, որ դրանով «ապահովում» էին իրենց ամուսինների հաղթանակը:
Ռազմական պարերում հետ քայլն ու առաջ քայլը խորհրդանշում են զինվորների նահանջն ու հարձակումը, սպասումն ու հաղթանակը:
Ռազմական պարերը պարել են նաև հուղարկավորությունների ժամանակ, հատկապես եթե հանգուցյալը կենդանության օրոք առնչվել է ռազմական գործին:
Յարխուշտա
Յարխուշտան մեզ հասած ազգային ամենաուշագրավ ռազմապարերից է: Յար-ը պարսկերեն նշանակում է ոչ միայն սիրեցյալ, այլ նաև օգնական, ընկեր՝ այս դեպքում համախոհ և զինակից: Իսկ խուշտա բառը ծագում է իրանական «խըշտ» բառից, որը նշանակում է կարճ նիզակ կամ զենք: Այսպիսով՝ Յարխուշտա պարի անվանումը նշանակում է զինակից ընկեր կամ զենքի ընկեր: Այս պարը պատկանում է ծափ պարերի դասին: Պարողները ձեռքի հարվածներով ասես փոխանակվել են զենքերով:
Հայկական ազգային պարեր / լուսանկարը ՝ Սասնա Ծռեր ազգագրական խմբի
Այս պարը հիմնականում տարածված է եղել Սասունում: Յարխուշտայի մասին լեգենդներ են պատմում, որ հակառակորդը, լսելով զուռնա դհոլի ձայնը և հայերի ռազմական խրոխտ պարը, թողել, փախել է ռազմի դաշտից՝ առանց ճակատամարտ տալու: Ըստ որոշ վկայությունների Զորավար Անդրանիկի և Գևորգ Չաուշի զորքերը մարտից առաջ հանդիպել են և, որպեսզի հասկանային, թե ում զորքն է ավելի ուժեղ՝ յարխուշտա են պարել: Այնքան ժամանակ են պարել, մինչ ուժեղ հարվածներից մի զորքի ձեռքի ափերը վնասվել են:
Յարխուշտան այն քիչ պարերից է, որը ժամանակի ընթացքում երբեք փոփոխությունների չի ենթարկվել:
Քոչարի
Հեթանոսական ժամանակաշրջանից մինչ օրս մեզ հասած և ամենատարածված պարը քոչարին է, որը նվիրվում է խոյի պաշտամունքին: Այդ ժամանակ հայերը կարծում էին, որ եթե անվախ լինեն, ինչպես խոյը, ապա ոչ ոք չի կարողանա իրենց ստրկացնել: Մինչև 19րդ դարը քոչարին պարում էին միայն որոշակի տարիքի հասած տղամարդիկ, իսկ երբ պարը կորցրեց իր ծիսական նշանակությունը՝ այն սկսեցին պարել բոլորը: Քոչարի պարի տարատեսակները բազմաթիվ են, քանի որ յուրաքանչյուր շրջան ունի այս պարի իր տարատեսակը: Քոչարի պարին յուրհատուկ շարժումները պատկերված են Սյունիքի ժայռապատկերներում, որոնք առնվազն 12 հազար տարվա վաղեմություն ունեն:
Քոչարի պարի ծիսական շարժումներն իրենց մեջ ներառնում են ապրելու և զորանալու աստվածային եւ մարդկային դրական փոխհարաբերությունների գաղափարը:
2017 թվականին Հայկական քոչարի խմբապարը ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի մարդկության ոչ նյութական ժառանգության ցանկում:
Ժողովրդի հիշողությունից և առօրյայից վաղուց անհետացել են պատկերացումներն այն մասին, որ ինքը մինչ օրս պարում է պարեր, որոնցով մի ժամանակ հմայություններ են արել թշնամուն կամ պարել՝ չար ոգիներին վնաս հասցնելու նպատակով: Ազգային պարն այսօր դարձել է առօրյա կյանքի, խնջույքների, բեմական ներկայացումների անբաժան մի մասը:
Ազգային մի շարք պարեր վաղուց ձեռք են բերել աշխարհիկ բնույթ, նրանցից շատերն էլ վերացվել և մոռացվել, սակայն ազգային պար երևույթը շարունակում է մնալ, որպես ազգի առանձնահատուկ և տարբերակիչ մշակութային տարր:
Սույն հոդվածի հեղինակային իրավունքը պատկանում է armgeo.am կայքին։ Հոդվածի բովանդակությունը կարող է մեջբերվել, օգտագործվել այլ կայքերում, միայն ակտիվ հղում պարունակելով դեպի սկզբնաղբյուրը:
Բլոգ Հայաստանի մասին
Մասիսի բարձրությունը՝ 5165 թե՞ 5137
Արարատ լեռ
Հայաստանի լեռները որպես մարդիկ
Կիլիմանջարո. Աֆրիկայի «կտուրին»
Mediamax-ի հարցազրույցը Տիգրան Վարագի հետ
Հայկական լեռնաշխարհի «7 գագաթ» նախագիծ
Տիրինկատար և «Վիշապների հովիտ»
5165-ի սրտում ծնված երազանքի ճանապարհը
Հայաստանի 5 ամենագեղեցիկ գարնանային ուղղությունները
Հայաստանի ջրվեժները
/in Բլոգ, Ջրագրություն /by armeniangeographicՈւնենալով լեռնային բնույթ՝ Հայաստանի տարածքով հոսող գետերի անկումը բավականին մեծ է, որն էլ նպաստում է ջրվեժների առաջացմանը: Հայաստանի ջրվեժները մեծ մասամբ գահավիժող են։
Լիճքի ջրվեժ / Հայաստանի ջրվեժները
Հայաստանի ջրվեժները գահավիժող են կամ սահանքային։ Սահանքային ջրվեժներից ամենաբարձրը Ջերմուկի ջրվեժն է (68 մ), իսկ գահավիժող ամենաբարձրերից և ամենաջրառատներից է Թռչկանի ջրվեժը (23 մ): Հայաստանում հանդիպում են նաև նույն գետի վրա առաջացած մի քանի ջրվեժներ՝ ջրվեժների կասկադ, օր․՝ Լիճքի ջրվեժները: Կան նաև բազմաթիվ ժամանակավոր հոսք ունեցող ջրվեժներ, որոնք գործում են տեղումնառատ եղանակներին, հիմնականում գարնանը և աշնանը:
Բողաքարի ջրվեժ
Բողաքարի ջրվեժը գտնվում է Զանգեզուրի լեռների արևելահայաց լանջերին՝ Բողաքարի արգելավայրում:
Բողաքարի ջրվեժ
Արգելավայրը ստեղծվել է 1989 թվականին: Պահպանվող օբյեկտներն են Հայաստանի ֆլորային ու ֆաունային բնորոշ մի քանի ներկայացուցիչներ:
Գեղամասարի ջրվեժներ
Գեղամասարի ջրվեժները գտնում են Գեղարքունիքի մարզում՝ Գեղամասար գյուղում։ Գեղամասարի ջրվեժներն իրենց անունը ստացել են համանուն գետի անունով, և իրենցից ներկայացնում են իրարից ոչ հեռու գտնվող, գահավիժող ու սահանքային ջրվեժների կասկադ։
Հայաստանի ջրվեժները / Գեղամասարի ջրվեժներ
Կարճևանի ջրվեժ
Կարճևանի ջրվեժը գտնվում է Սյունիքի մարզում՝ Կարճևան գյուղի մոտակայքում:
Կարճևանի ջրվեժ / Լուսանկարը՝ Սիփան Գրիգի
Տեղացիները ջրվեժին Ծոր են անվանում:
Ջրահարսի վարսեր
«Ջրահարսի վարսեր» ջրվեժը գտնվում է Վայոց Ձորի մարզում՝ Ջերմուկ քաղաքում` Արփա գետի աջակողմյան Ջերմուկ վտակի վրա։ Սկզբնավորվում է աղբյուրներից, մոտ 68 մ բարձրությունից 3 գմբեթաձև դարավանդներով թափվում Արփա գետ։
Ջրահարսի վարսերը / Լուս․ http://www.theiconichand.com/
Ջրվեժի մասին կա մի հետաքրքիր ավանդություն, իբրև ջրվեժի վերևի հատվածում, ուղղաձիգ ժայռերի վրա գտնվում էր մի իշխանի ամրոց, որն ուներ շատ գեղեցիկ դուստր, նրա ձեռքը խնդրելու էին գալիս աշխարհի տարբեր ծայրերից: Գեղեցկուհին մերժում էր բոլորին, քանի որ նրա սիրտը պատկանում էր քաջարի ու գեղեցիկ մի երիտասարդի` հովվի որդուն: Աղջիկն ամեն օր կեսգիշերից հետո, իր ննջարանի լուսամուտից ձորն էր նետում մի երկար պարան, որով հովվի որդին խորը կիրճից բարձրանում էր իր մոտ:
Ջրահարսի վարսերը / Լուս․ http://www.theiconichand.com/
Երբ օրերից մի օր իշխանը գտնում է պարանը, նրա համար ամեն ինչ պարզ է դառնում: Զայրույթի պահին հայրը անիծում է աղջկան ասելով. «Եթե մեկ էլ հանդիպես հովվի որդուն, ջրահարս դառնաս ու երբեք ջրից դուրս չգաս»: Աղջիկը հերթական հանդիպման ժամանակ, որպեսզի սիրեցյալին օգնի բարձրանալ իր դղյակը, պարանի փոխարեն ժայռի բարձունքից կախում է իր երկար վարսերը: Սակայն նույն ակնթարթին իրականանում է հոր անեծքը. գեղեցկուհին դառնում է ջրահարս, իսկ կիրճ թափվող նրա գեղեցիկ վարսերը դառնում են ջրվեժ, որին ժողովուրդը անվանում է «Ջրահարսի վարսեր»:
Արտավանի ջրվեժ
Արտավանի ջրվեժը գտնվում է Վայոց ձորում, Արտավան գետի վրա, Արտավան գյուղից 4 կմ հարավ-արևելք։
Արտավանի ջրվեժ
Շաքիի ջրվեժ
Շաքիի ջրվեժը գտնվում է Սիսիան քաղաքից 3 կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք, Շաքի գետի վրա: Գետը Որոտանի վտակներից մեկն է: Ջրվեժի բարձրությունը 18 մետր է: Հայաստանի ամենասիրված վայրերից է զբոսաշրջիկների համար:
Շաքիի ջրվեժ / Լուս․ http://www.theiconichand.com/
Ջրվեժի անվան հետ կապված մի գեղեցիկ առասպել կա: Շաքին մի գեղեցիկ աղջիկ է եղել, նա այնքան գեղեցիկ է եղել, որ նրա գեղեցկությանը չի դիմացել մեր երկիրը նվաճելու եկած արաբ զավթիչներից մեկը, սիրահարվել է Շաքիին: Զավթիչը հրամայել է աղջկան գալ իր մոտ, Շաքին էլ չի հնազանդվել ու իրեն նետել է բարձունքից ցած: Այդ պահին նրա հագուստի ճերմակ փեշերը տարածվել են ու դարձել ջրվեժ:
Թռչկանի ջրվեժ
Թռչկանի ջրվեժը գտնվում է Շիրակի և Լոռու մարզերի սահմանին, Փամբակ գետի ձախակողմյան վտակ Չիչկան գետի վրա: Չիչկան գետը սկիզբ է առնում Շիրակի լեռնաշղթայի հյուսիս-արևելյան լանջերից 2250 մետր բարձրությունից: Ունի 29 կմ երկարություն, ջրահավաք ավազանը 192 ք․կմ է: Բազումի լեռնաշղթայի միջլեռնային հովտով հոսում է արևելք: Սնվում է հիմնականում հալոցքներով:
Թռչկանի ջրվեժ
Մարտից հունիս ամիսներին վարարում է: Գետի միջին հոսանքում՝ մինչև խորը և նեղ կիրճի մեջ մտնելը, առաջացնում Թռչկան ջրվեժը, որը հայտնի է նաև Չիչկանի ջրվեժ կամ Թռչկան ջուր անվամբ: Ջրվեժի բարձրությունը 23 մետր է:
Թռչկանը հատկապես գեղեցիկ է ձմռանը, երբ ամբողջովին սառչում է։
Թռչկան
Թռչկանի ջրվեժը 2008-ից մտել է բնական հուշարձանների ցանկ, իսկ 2011-ից տարածքը սահմանվել է հատուկ պահպանվող գոտի:
Գեղարոտի ջրվեժ
Գեղարոտի ջրվեժը գտնվում է Արագածի լանջին՝ Քասաղ գետի Գեղարոտ վտակի վրա, ծովի մակարդակից մոտ 3000 մետր բարձրության վրա: Գտնվում է Արագած գյուղից 12 կմ հեռավորության վրա:
Ձմռանը սառչում է, իսկ ամռանը սառնորակ ջրերը գահավիժում են մոտ 17 մետր բարձրությունից: Շատ նման է Թռչկան ջրվեժին: Ընդգրկված է ՀՀ բնության ջրագրական հուշարձանների ցանկում:
Նարեի ջրվեժ
Նարեի ջրվեժը գտնվում է Արարատի մարզում, Դժոխքի ձորում, Արածո գետի ձախ վտակի վրա, բարձրությունը՝ 7 մ։ Ջրվեժի անվանումը մինչև վերջին տարիները գրականության մեջ հիշատակված չէ:
Նարեի ջրվեժ
Հայկական Աշխարհագրական նախագծի անդամները Դժոխաձորում տուրիստական երթուղիների ուսումնասիրման ժամանակ ջրվեժին կոչել են՝ Նարեի ջրվեժ:
Դժոխքի ձորի բացահայտումը
Մասրուցի ջրվեժ
Մասրուցի ջրվեժը գտնվում է Սյունիքի մարզում՝ Մասրուց գետի վրա։ Մասրուց գետակը սկիզբ է առնում Մեղրու լեռնաշղթայի լանջերից և աջից միանում Ծավ գետին։ Գետի Երկարությունը 12 կմ է։ Տեղացիները ջրվեժին Չռչռ են ասում։
Մասրուցի ջրվեժ / Լուսանկարը՝ Տարոն Թադևոսյանի
Մասրուցի ջրվեժը հայտնի է նաև Ծավի ջրվեժ և Մազրայի ջրվեժ անվամբ։
Արջաջուր ջրվեժ
Արջաջուր է կոչվում քանի որ այս հեռավոր վայրում ըստ ավանդության լողացել են արջերը։
Արջաջուր ջրվեժ / Լուսանկարը՝ Վահե Աղամյանի
Արջաջուր երկհարկ ջրվեժը գտնվում է Լորուտ գյուղի մոտակայքում, Մարց գետի վտակի վրա, բարձրությունը ավելի քան 7 մետր է։
Աղավնավանքի ջրվեժ
Այս ջրվեժը հայտնաբերել ենք Շունքար լեռան արշավի ընթացքում՝ Աղավնավանք գյուղից 3 կմ հեռավորության վրա։ Ջրվեժը գտնվում է դժվար հասանելի վայրում, խիտ անտառների մեջ։
Աղավնավանքի ջրվեժ
Քարտեզի վրա նշված չի և որոշեցինք այն անվանել ուղղակի Աղավնավանքի ջրվեժ։
Քարավազի ջրվեժ
Գտնվում է Վայոց ձորի մարզում՝ Հերհեր գետի աջակողմյան վտակ Քարավազի վրա, Կարմրաշեն գյուղից 2 կմ արևելք:
Հայաստանի ջրվեժները
Հերհերի ջրվեժ
Գտնվում է Վայոց ձորի մարզում՝ Հերհեր գետի վրա, համանուն գյուղից 5 կմ հյուսիս:
Հերհերի ջրվեժ
Շաղոտ ջրվեժ
Շաղոտ ջրվեժը գտնվում է Իջևանի լեռներում։ Կարելի է հանդիպել Սառցապատ լեռան վերելքի ճանապարհին։
Շաղոտ ջրվեժ / Լուսանկարը՝ Մար Պետրոսյանի
Խաչաղբյուրի կամ Լաստիվերի ջրվեժ
Գտնվում է Տավուշի մարզում, Խաչաղբյուր գետի վրա, Լաստիվերի մոտ:
Խաչաղբյուրի ջրվեժ
Լիճքի ջրվեժներ
Լիճքի ջրվեժները գտնվում ենք Սյունիքի մարզում, Լիճք գյուղից 2 կմ հեռավորության վրա, Զվար գյուղատեղիի միջով հոսող Զվարագետի վրա։
Լիճքի ջրվեժներ
Ջրվեժները եզակի են նաև նրանով, որ ջրվեժներից բարձր որևէ բնակավայր չկա և գետով հոսող ջուրն այնքան մաքուր է, որ կարող եք և լողալ և իհարկե խմել այն։ Բոլոր ջրվեժների տակ գոյացել են բնական լողավազաններ, որոնք տեղացիների ու զբոսաշրջիկների լողալու սիրելի վայրն են։ Իսկ սուր զգացողությունների սիրահարները կարող են սահել երրորդ ջրվեժի վրայով։ Ջրվեժներ այցելության, այնտեղ լողալու լավագույն սեզոնը հունիսից սեպտեմբեր ընկած ամիսներն են:
Լիճքի ջրվեժներ – Մեղրիի հրաշալիքները
Ջրվեժների մյուս խումբը գտնվում է Լիճք գյուղի միջով հոսող Մեղրի գետի վրա։ Այն իրենից ներկայացնում է կիրճի մեջ իրար վրա թափվող գեղեցիկ ջրվեժների համալիր։
Լիճքի ջրվեժներ
Մեղրի գետի վրա գտնվող մյուս ջրվեժները ձգվում են ջրվեժների կասկադից գետի հունով դեպի վեր, մինչև անտառի ավարտը։
Սրտեր ջրվեժ
Սրտերի ջրվեժը գտնվում է Մեղրի գետի վրա՝ Լիճք գյուղից 5 կմ դեպի հյուսիս։ Այն Լիճք գյուղի հարակից տարածքում գտնվող ջրվեժներից խոշորագույնն է, և հանդիսանում է Հայաստանի ամենագեղեցիկ ջրվեժներից մեկը։ Անունը ստացել է Գագիկ Սարգսյանի կողմից։
Սրտեր ջրվեժը
Շինուհայրի ջրվեժ
Շինուհայրի ջրվեժը գտնվում է Որոտանի կիրճում, Շինուհայր գյուղի մոտ, Հին Խոտ գյուղից Հին Շինուհայր տանող արշավային երթուղու վրա։
Շինուհայրի ջրվեժ
Ջրվեժ Որոտանի կիրճում
Այս ջրվեժը նույնպես գտնվում է Որոտանի կիրճում՝ Շինուհայրի ձորում։ Առաջինից ավելի ներքև։
Ջրվեժ Որոտանի կիրճում
Շառաչ ջրվեժ
Շառաչ ջրվեժը գտնվում է Տավուշի մարզում՝ Խնձորուտ գետի վրա: Գահավիժում է մոտ 15 մետր բարձրությունից: Գետը սկիզբ է առնում Միափորի լեռների հյուսիսարևելյան լանջերից, 2000 մ բարձրությունից և Այգեձոր գյուղից հարավ-արևմուտք միախառնվում է Աղնջա գետին։
Շառաչ ջրվեժ / Տավուշ
Սառցե ջրվեժ
Այս սառցե ջրվեժը գտնվում է Ազատի կիճում։ Հայաստանի ջրվեժները ոչ միայն սահանքային ու գահավիժող են այլ նաև անշարժ։ Դրանք միայն ձմռանը գոյացող սառցե ջրվեժներն են, որոնք գոյանում են լեռների ծերպերից հոսող բարակ ջրի հոսքերից։
Սառցե ջրվեժ Ազատի կիրճում
Ամռանը նույնիսկ չի էլ նկատվում, որ ջայռի մեջից ջուր է հոսում, իսկ ձմռան ցուրտ ամիսներին կարելի է տեսնել այսպիսի տեսարան։
Աղջոց ջրվեժներ (Խոսրովի ջրվեժներ)
Խոսրովի արգելոցի տարածքում կան մի քանի ջրվեժներ, որոնցից երկուսը հայտնի են հայկական հեթանոսական աստվածների անուններով՝ Վահագնի և Աստղիկի ջրվեժներ:
Աստղիկի ջրվեժ
Աստղիկի ջրվեժ / Խոսրովի արգելոց / Լուսանկարը՝ Սիփան Գրիգի
Վահագնի ջրվեժ
Վահագնի ջրվեժ / Խոսրովի արգելոց
Սույն հոդվածի հեղինակային իրավունքը պատկանում է armgeo.am կայքին։ Հոդվածի բովանդակությունը կարող է մեջբերվել, օգտագործվել այլ կայքերում, միայն ակտիվ հղում պարունակելով դեպի սկզբնաղբյուրը:
Ճանապարհորդական բլոգ
Մասիսի բարձրությունը՝ 5165 թե՞ 5137
Արարատ լեռ
Հայաստանի լեռները որպես մարդիկ
Կիլիմանջարո. Աֆրիկայի «կտուրին»
Mediamax-ի հարցազրույցը Տիգրան Վարագի հետ
Հայկական լեռնաշխարհի «7 գագաթ» նախագիծ
Տիրինկատար և «Վիշապների հովիտ»
5165-ի սրտում ծնված երազանքի ճանապարհը
Հայաստանի 5 ամենագեղեցիկ գարնանային ուղղությունները
Որոտանի ուրվականները
/in Առանց խորագրի /by armeniangeographic