Մասնագիտություն (ինչո՞վ ես զբաղվում)

Լեզվաբան եմ: Այս պահին Իտալիայում EVS եմ անում: Հետ գամ ` կտեսնենք ինչով կզբաղվեմ:

Ի՞նչը ստիպեց քեզ առաջին անգամ մասնակցել արշավի, ի՞նչ էիր զգում առաջին անգամ քո «հարմարավետության գոտուց» դուրս գալուց

Առաջին վերելքս, ինչպես շատերի մոտ, սխալմամբ Արագածն էր համալսարանական տարիներին: ArmGeo-ի հետ մշտական արշավները սկսվեցին ավելի ուշ: Ձմեռ էր: Տխուր էի: Լեռները կանչեցին (Արտենին), սիրտս զնգաց, պարզվեց հեռախոսս էր: Վարդուհին էր. կանչում էր արշավ : Գնում էի գագաթ մտքերս դասավորելու: Երբ հասա, մտքերս ցնդել էին, միտք չկար: Լռություն: Սկզբնակետ: Հարմարավետության գոտուց դուրս լինելս կապված էր միայն ձմեռվա և ոչ համապատասխան հանդերձանքի հետ, բայց ես արդեն որոշել էի, դա ինձ հետ չի պահի:

Ինչու՞ ես լեռներ բարձրանում. ի՞նչ են տալիս քեզ լեռները

Երբ սար եմ բարձրանում, ինձ թվում է` գնում եմ այնտեղ, որտեղից եկել եմ: Վերադարձի համ ունեն լեռները: Գնում եմ լեռներ, երբ ինձ թվում է, թե ինչ-որ բան կորցրել եմ. հանգիստս, խաղաղությունս, ներքին երկխոսությունս կամ ուժս, վստահությունս, բարությունս կամ ներդաշնակությունս, ազնվությունս, պարզությունս կամ անխռովոոթյունս: Հասնում եմ գագաթ, մի քիչ պառկում եմ, ու կորցրածս քամու հետ գալիս մտնում է մեջս: Իսկ եթե ավելի պրակտիկ, պարբերաբար լեռներ բարձրանալը կոփեց առողջությունս: Արդեն քանի տարի է համարյա չեմ հիվանդանում ու չեմ վարակվում գրիպի վիրուսներով (թու թու թու): Ֆիզիկապես ավելի ուժեղ եմ և առողջ: Աչքերս տեսել են աշխարհի ամենասիրուն տեսարանների մի մասը, ունեմ համախոհ ընկերներ, վառ հիշողություններ, Հայաստանի գեղեցկությունը սիրելու, պաշտպանելու և ապացուցելու հիմքեր և առջևում սպասվող գալիք արկածներ:

Ու՞նես սիրելի մեջբերում լեռների մասին

Սահյանի տողերն եմ շատ սիրում, բայց հատուկ լեռների մասին չեն, այլ ընդհանրապես` բնության: Բնությունն իմ հավերժ ուսուցիչն է, իսկ այս տողերը ` մշտական ուղեցույցս:

Եվ ի՞նչ է տվել ինձ բնությունը,

Հավիտյան նորոգ իր հնությունը,

Իր ջրվեժների անքնությունը

Եվ հոգնահոլով իր կրկնությունը

Իր քարափների համբերությունը,

Իր խղճի առաջ իր գերությունը,

Իր անդունդների տարողությունը,

Սեփական վերքերն ապաքինելու կարողությունը

Իր սևահողի խոնավությունը,

Մասրենու փշոտ խոնարհությունը

Ինքնաբաշխումի ուրախությունը,

Ինքնամերժումի խիզախությունը,

Ինքնության պատիվն ու թանկությունը,

Ինքն իր մեծությամբ չպարծենալու

Երջանկությունը…

Ու՞նես ավելի բարդ ու բարձր լեռներ նվաճելու ցանկություն

Տեսականորեն այո, որովհետև միշտ ձգտում ես զարգացման, պրոգրեսիայի: Շատ սարեր կան, որ դեռ չեմ բարձրացել և ուզում եմ, բայց ոչ հատուկ նպատակայնությամբ: Գիտեմ, որ կբարձրանամ վաղ թե ուշ, իր ժամանակին: Իսկ մինչ այդ հարգանքով, սիրով, բաղձանքով ու հիացմունքով եմ մոտենում բարձրացածս յուրաքանչյուր սարին:

Ո՞րն է քո ամենահիշարժան արշավը և ինչո՞վ է այն հիշարժան

Բոլոր-բոլորը անխտիր: Այդուհանդերձ, ինձ համար առանձնահատուկ են գիշերակացով արշավները: Սարից հետո քաղաք գալը նման է նրան, երբ քեզ հանկարծակի ու միանգամից արթնացնում են: Իրականության փոփոխությունը անսպասելի է ու տհաճ: Գիշերակացով արշավների ժամանակ բաց տեղ չի մնում: Վաաախ, էդ գիշերվա խարույկը, էդ զրույցները, երգերը, էդ մութը, էդ երկինքը, էդ հոգնած դմբրությունը… Վաաախ

Ի՞նչ խորհրդով կօգնես այն մարդկանց, ովքեր երկար ժամանակ ուզում են սկսել արշավել, բայց այդպես էլ չեն համարձակվում

Մարդու բնավորությունից է կախված, լեռները կապ չունեն: Կան մարդիկ, որ խոսում են, խոսում, ու կան մարդիկ, որ որոշում են ու անում: Ես արշավել սկսել եմ ձմռանը, առանց համապատասխան հանդերձանքի: Իջնելուց հետո ծնկներիցս ներքև թաց էի լինում: Մեքենայում փոխվում էի հագուստս, կոշիկներս, որ չմրսեմ հիվանդանամ: Տանը խնամքով լվանում ու չորացնում էի կոշիկներս մինչ հաջորդ շաբաթ: Իհարկե, այդպես էլ չի կարելի, շուտով գնեցի արշավային գույք, բայց ասածս ինչ է. մի անգամ վարակվեք լեռներով, արեք առաջին քայլը, լուծումները կգան հետո: Ոչինչ, մի անգամ էլ սառեք, հիվանդացեք: Ավելի լավ է տենց հիվանդանալ, քան երթուղայինում անծանոթի փռշտոցից: Մի երկու սրճարան կարելի է պակաս գնալ ու համապատասխան հանդերձանք գնել: Համարեք, որ ներդրում եք անում ձեր ինքնազարգացման մեջ: Ուղղակի որոշեք և արեք, մի անգամ, առաջին անգամ:

 

Ուզու՞մ ես դառնալ ակումբի անդամներից մեկը: Միացի՛ր մեր արշավներին:

Ծանոթացեք մեր ակումբի մյուս անդամների հետ.

 

Մասնագիտություն (ինչո՞վ ես զբաղվում)

Մասնագիտությամբ ատամնատեխնիկ եմ: Զբաղվում եմ ծաղիկների բիզնեսով, աճեցնում եմ ծաղիկներ, ունեմ ծաղկի սրահ:

Ի՞նչը ստիպեց քեզ առաջին անգամ մասնակցել արշավի, ի՞նչ էիր զգում առաջին անգամ քո «հարմարավետության գոտուց» դուրս գալուց

Մեր երկրին ավելի լավ ծանոթանալու, նոր բացահայտումների ու արկածների որոնումերով որոշեցի մասնակցել արշավների: Արշավականի կյանքը միշտ հետաքրքրել է ինձ: ArmGeo-ի էջին հետևում էի մի տարուց ավել և հիացած էի մեր երկրի գեղեցկությամբ, որը ներկայացված էր լրիվ ուրիշ անկյունից: Հրաշք լուսանկարները, հետաքրքիր ու արկածային պատմություններն արշավների մասին ինձ ստիպեցին, որ իմ աչքով տեսնեմ ու զգամ այդ ամենը: Ես մեծացել ու ապրում եմ գյուղում: Իմ համար հարմարավետության գոտին բնությունն է, գյուղն է, լեռն է, որը բարձրանում եմ, քարն է, որի վրայով քայլում եմ, լիճն է, որում լողում եմ, հողն է, որը մշակում եմ:

Ինչո՞ւ ես լեռներ բարձրանում, ի՞նչ են տալիս քեզ լեռները

Շատ եմ տվել ինձ այս հարցը ու միշտ ուզել եմ մի նախադասությամբ ու կարճ պատասխանել, բայց դեռ չեմ գտել այդ նախադասությունը: Լեռներ բարձրանում եմ առօրյաից հանգստանալու, ինձ փորձելու, դժվարությունները հաղթահարելու, գագաթից հեքիաթային պատկերը տեսնելու ու նոր բացահայտումնրի համար: Լեռները սովորեցնում են մեզ հավատալ սեփական ուժերին և չհանձնվել: Դու ունես հստակ նպատակ՝ հասնել գագաթ, չնայած ճանապարհի դժվարություններին ու հանդիպող խոչընդոտներին: Ճանապարհին ոտքերդ հոգնում են, ուժերդ քիչ-քիչ լքում են քեզ, բայց քո նպատակը մնում է նույնը՝ հասնել գագաթ: Հասնելով գագաթ դու քեզ հաղթանակած ես զգում: Լեռներում գտնում ես մի նոր աշխարհ, որտեղ դու ազատ ես, ունես շատ ժամանակ մտածելու, մտքերդ ծանր ու թեթև անելու, ինքդ քո հետ զրուցելու: Լռներից իջնում ես հավաքված մտքերով: Լեռները տալիս են ինձ նոր մտքեր, նոր գաղափարներ, ուժ ու էներգիա:

Ունե՞ս սիրելի մեջբերում լեռների մասին

Վիսոցկու բառերն եմ շատ հավանում.

Лучше гор могут быть только горы,

На которых ещё не бывал.

Ունե՞ս ավելի բարդ ու բարձր լեռներ նվաճելու ցանկություն

Ինձ թվում է նրանք ովքեր բարձրանում են լեռներ ունեն ցանկություն գերազանցել իրենց արդյունքը:  Բարձրանալ ավելի բարձր, քայլել ավելի դժվար ուղով:

Ո՞րն է քո ամենահիշարժան արշավը և ինչո՞վ է այն հիշարժան

Բոլոր արշավները, որոնց մասնակցել եմ հետաքրքիր են անցել: Բոլորում էլ հիշվող պահեր շատ կան, բայց կուզեի առանձնացնել հատկապես ուղևորությունը Արևմտյան Հայաստան: Վայրեր, որոնց մասին կարդացել կամ լսել էի, տեսա իմ աչքերով: Տարբեր զգացմունքներ՝ հուզմունք, կարոտ, ցավ մեր կորցրածի ու այնտեղ թողածի հանդեպ: Բաց երկնքի տակ գիշերակացը Վանա լճի ափին ամենաարկածայիններից էր: Առավոտը արթնանում ես լճի ալիքների ձայնից ու տեսնում, թե ինչպես է արևը կամաց բարձրանում լճի վրայով: Հեքիաթային գեղեցկություն: Կուզեի նշել նաև Նեմրութի խառնարանում շամպունով լողալը ?, Սիփանի դժվար վերելքը, Ախթամար կղզին, Անին, Կարսը, որոնք միշտ կհիշվեն: Շնորհակալ եմ ArmGeo-ից, որ հնարավորություն տվեց ունենալ նման զգացողություններ և հիշողություններ:

Ի՞նչ խորհրդով կօգնես այն մարդկանց, ովքեր երկար ժամանակ ուզում են սկսել արշավել, բայց այդպես էլ չեն համարձակվում

Խորհուրդ կտայի գոնե մեկ անգամ փորձել: Փորձել թեթև և կարճ ուղով արշավ, բայց փորձել: Մինչև նուռը չկտրես ու չհամտեսես ի՞նչ իմանաս քաղցր է, թէ թթու:

 

Ուզու՞մ ես դառնալ ակումբի անդամներից մեկը: Միացի՛ր մեր արշավներին:

Ծանոթացեք մեր ակումբի մյուս անդամների հետ.

 

Սիփան լեռը գտնվում է Վանա լճի հյուիսային ափին: Բարձրությունը 4058 մետր է: Նախկինում բարձրությունը նշվում էր 4434, որը սխալ տվյալ է: Լեռան կատարային մասում կան էքստրուզիվ կոներ, լանջերը ծածկված են մարգագետիններով:

Լեռանն իր վեհության համար գերմանացի աշխարհագրագետ Մորից Վագներն (1813-1887թթ.) անվանել է «Հպարտ լեռ»: Վագներից դեռ շատ առաջ  Թովվմա Արծրունին գրել է. «Բարձրագագաթ է, ձյունապատ ու սպիտակափառ և նման է զորավոր նախարարների մեջ զվարճացող, վայելուչ մազերով փառահեղ թագավորի, որն առջևում տեսնում է կապուտակ ու ծիրանագույն դաշտի նմանվող ծովը»:

Նեխ Մասիք

Սիփանը հին հայկական աղբյուրներում կրել է Նեխ Մասիք (Փավստոս Բյուզանդն անվանում է Մեծ Լեառն Մասիք), Մասիաց լեռ, Ծիպան և ուրիշ այլ անուններ:

Էրիդա

Արարատյան թագավորության արձանագրություններում լեռն անվանվել է Էրիդա:  Ակադեմիկոս Գևորգ Ջահուկյանն այդ տեղանունը ստուգաբանում է հայերեն երդ արմատով, երդիկ, տուն, տնվոր իմաստով:

Սիփանը Հայկի խորհրդանիշ

Ժողովրդական հին հավատալիքներում Սիփանը հանդես է գալիս որպես Հայկի խորհրդանիշը, իսկ Նեմրութը՝ Բելի: Սրվանձտյանանցն այդ երկու լեռների մասին գրել է «..Որպես թե Նեմրութն լիներ Բելը և Սիփանը մեր Հայկը, որ զԲելն իր ոտքին տակ կապած է»:

Սիփանն արվեստում

Սիփան սարը իր գեղեցկությամբ գրավել է նաև հայ նկարիչների ուշադրությունը: Փանոս Թերլեմեզյանի բնանկարների շարքում իրենց առանձնահատուկ հմայքով, տեղանքի ճանաչելի պատկերավորմամբ են առանձնանում հեղինակի ծննդավայրի` Վանի և Վանա լճի տեսարանները: 1915 թ. հայ ժաղովրդի պատմության օրհասական պահերին է վրձնել գեղանկարիչը «Սիփան սարը Կտուց կղզուց» կտավը: Թերլեմեզյանը ռեալիստական բնապատկերը հագեցրել է հայրենի եզերքի հանդեպ անսահման ջերմ սիրո շնչով:

Վերելք Սիփան լեռ

Մեր վերելքը սկսեցինք 2017 թ.-ի օգոստոսի 8-ին, ժամը 5-ին: Վրանային ճամբարից մինչև գագաթ վերելքը տևեց 9 ժամ: Հարաբերական բարձրությունը 1500 մետր:

Դժվար էր, բայց հաղթահարելի: Սիփանից բացվող տեսարաններն անմոռանալի կերպով դաջվում են հիշողության մեջ ու հաճախ վերհիշելու և մտորելու առիթ դառնում:

Լուսանկարները՝ Հրաչուհի Այվազյանի, Էդուարդ Ստեփանյանի և Տիգրան Շահբազյանի

Հայկական լեռնաշխարհի մասին այլ նյութեր

Միացեք մեր առաջիկա արշավներին

 

Հայաստանը մարդկության հնագույն օրրաններից մեկն է: Այն հայտնի է իր դարավոր պատմաճարտարապետական կոթողներով, գողտրիկ լճերով, բուժիչ ջրերով, բնակլիմայական, կենդանական և բուսական աշխարհի բազմազանությամբ, և, իհարկե, հարուստ ու ինքնատիպ մշակույթով: Հայաստանը խոսող քարերի երկիր է, քանի որ այստեղ ամեն մի քար «խոսում է» ՝ պատմելով անցյալի, ներկայի, ինչպես նաև հայ շինարարի վարպետության մասին: Հայաստանի յուրաքանչյուր անկյուն ունի իր անցյալն ու ներկան, անկրկնելի գեղեցկությունն ու հմայքը: Այդ է պատճառը, որ մարդիկ իրենց ակտիվ հանգիստը կազմակերպում են տարբեր ձևով, բնության տարբեր վայրերում:

Պահպանել բնությունը նշանակում է անկեղծորեն սիրել հայրենիքը

Սիրել և պահպանել բնությունը չի նշանակում միայն գեղագիտական հաճույք ստանալ: Ընտրելով բնության գրկում հանգստանալն ու կազդուրվելը՝ ամեն մեկը պետք է կարողանա պահպանել այն՝ մյուսներին ևս հնարավորություն տալով վայելելու մեր չքնաղ բնախշարհը: Յուրաքանչյուր մարդ՝ հատկապես բնության գրկում շրջագայողը, հաճախակի պետք է հանդես գա համամարդկային արժեք ներկայացնող բնության հարստությունների, պատմաճարտարապետական անկրկնելի հուշարձանների պահպանության օգտին: Նրանք պետք է լինեն գործի առաջին նախաձեռնողները, բնության բարեկամներն ու պահապանները: Չպետք է մոռանալ, որ անցյալի ժառանգությունը ժողովրդի սեփականությունն է, որի հարատևության ապահովումն  ու վերականգնումը, լավագույն ավանդույթներից օգտվելը պատիվ է բերում յուրաքանչյուր քաղաքակիրթ երկրի ժողովրդի:

Անտառներն ու նրանց դերը մեր կյանքում

Մենք թերագնահատում ենք անտառների նշանակությունը և հաճախ մոռանում, որ դա կենսոլորտի կարևորագույն օղակներից մեկն է: Անտառների պահպանման հետ ուղղակիորեն կապված է մոլորակի պահպանման խնդիրը: Դեռ հնագույն ժամանակներից փայտանյութն օգտագործվում է որպես հիմնական շինանյութ, իսկ ներկայումս՝ ավելի քան 20 հազար տեսակի նյութերի և առարկաների հիմնական աղբյուր: Անտառները պահպանում են հողն էրոզիայից, մեղմացնում կլիման և այլն, հետևաբար պետք է միաժամանակ հոգալ անտառային նոր գոտիների ավելացման մասին, խիստ վերահսկողություն սահմանել ընդդեմ ապօրինի ծառահատումների, ինչպես նաև արգելել էնդեմիկ և արժեքավոր կենդանիների որսը:

Խարույկի ճիշտ պատրաստումը

Արշավների ժամանակ պետք է հատուկ ուշադրություն դարձվի խարույկի ճիշտ օգտագործմանը: Արշավի յուրաքանչյուր մասնակից պետք է կարողանա խարույկի համար ճիշտ վայր ընտրել, վառել այն՝ բնության պահպանման և հակահրդեհային միջոցների բոլոր կանոններին համապատասխան: Այստեղ ոչ մի դժվարություն չկա: Ուղղակի պետք է հիշել, որ խարույկը անհրաժեշտ է պատրաստել  շինություններից, ծառերից և վրաններից  8-10 մ հեռու՝ բաց տարածությունում: Խարույկի պատրաստման ձևերին ծանոթանալու համար կարդացե՛ք «Ինչպե՞ս խարույկ պատրաստել» հոդվածը:

Արշավների ընթացքում այժմ հազվադեպ կարելի է հանդիպել կենդանական աշխարհի ներկայացուցիչներին, քանի որ ուշադրություն չի հատկացվում նրանց բազմացմանն ու խնամքին, այլ, ընդհակառակը, երբեմն իրականացվում է գաղտնի որս, նույնիսկ արգելոցներում: Այս ամենի դեմ, իհարկե, պետք է խիստ և հետևողական պայքար մղել:

Բնության, բուսական և կենդանական աշխարհի, ինչպես նաև պատմաճարտարապետական հուշարձանների բարեկարգումն ու պահպանումը յուրաքանչյուր մարդու` հատկապես արշավականի քաղաքացիական պարտքն է: Հանգիստը ճիշտ և բովանդակալից անցկացնելուց հետո՝ դադարի վայրից հեռանալիս պետք է խնամքով մաքրել շրջակայքը:

Պահպանել բնությունը նշանակում է անկեղծորեն սիրել հայրենիքը:

 

Նյութը՝ Անի Ռակոբյանի

Կարդացեք նաև՝

 

Տապալոց լեռը գտնվում է Թառաթումբ և Հորս գյուղերի միջև: Բարձրությունը՝ 2160 մ: Հանդիսանում է ջրբաժան Թառատուն և Հորս գետերի միջև: Ամբողջ վերելքի ընթացքում երևում են Քարկատարի և Թեքսարի լեռնաշղթաները:

Լուսանկարները՝ Սասուն Դանիելյանի

Արշավներ Հայաստանում