Страница 87 – Armenian Geographic

Սառցե Թռչկան

Սառցե Թռչկան ջրվեժը հատկապես գեղեցիկ է ձմռանը, երբ շուրջբոլորն ամեն ինչ սառած է ու ձնածածկ։

Թռչկանի ջրվեժը գտնվում է Շիրակի և Լոռու մարզերի սահմանագլխին, Փամբակ գետի ձախակողմյան վտակ Չիչկան գետի վրա։ Չիչկան գետը սկիզբ է առնում Շիրակի լեռնաշղթայի հյուսիսարևելյան լանջերից՝ 2250 մետր բարձրությունից։ Միջին հոսանքում մինչև խորը և նեղ կիրճի մեջ մտնելը առաջացնում Թռչկան ջրվեժը, որը հայտնի է նաև Չիչխանի ջրվեժ կամ Թռչկան ջուր անվամբ։

Տեղի բնակիչները ջրվեժին Չռան են անվանում։ Գտնվում է Լոռու մարզի Շիրակամուտ գյուղից մոտ 10 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Հայաստանի գահավիժող ջրվեժներից ամենաբարձր և ամենաջրառատն է։ Գահավիժում է 23 մետր բարձրությունից։ Ձմռանը ջրվեժը սառչում է։

Լուսանկարները՝ Հրաչուհի Այվազյանի, Դավիթ Միրզոյանի, Վահրամ Դավոյանի և Տիգրան Վարագի

Մեր առաջիկա արշավները

Ձմեռային վերելք Ապակեքար

Ապակեքար (Աբեղաքար) լեռը գտնվում է Տավուշի մարզում՝ Հաղարծին և Հովք գյուղերի միջև: Բարձրությունը՝ 1651 մետր է:

Լուսանկարները՝ Սասուն Դանիելյանի, Հրաչուհի Այվազյանի և Տիգրան Շահբազյանի

Արշավներ և լեռնագնացություն Հայաստանում

Համշենում համշենահայեր փնտրելիս

Քաջքար լեռան վերելքից հետո ուղևորվում ենք Համշեն՝ Քաջքարի ծովահայաց լանջերին գտնվող տարածք, որը ժամանակին հայաբնակ է եղել, իսկ այժմ այնտեղ այլ ազգերի հետ մեկտեղ ապրում են նաև էթնիկ հայեր, որոնք 18-19-րդ դարերում բռնի մահմեդականացվել են:

Համշեն

Պատմիչ Ղևոնդի վկայությամբ 8-րդ դարում Մեծ Հայքի Կոտայք և Արագածոտն գավառներից մոտ 12000 մարդ, չդիմանալով արաբական ճնշումներին, Աբաս Ամատունու և նրա որդի Համամ իշխանի գլխավորությամբ հեռանում է Հայաստանից և բնակություն հաստատում Բյուզանդական կայսրության մաս կազմող Պոնտոսում:

Բյուզանդիայի կայսր Կոնստանտինը սիրով ընդունում է հայերին, բնակեցնում բարեբեր հողերում, իսկ հայ նախարերներին է նվիրում Տամբուր քաղաքը, որը կարճ ժամանակ անց հիմնովին ավերվում է պատերազմներից: Համամ Ամատունին այն վերականգնում է և կոչում Համամշեն (Համշեն):

Համամ Ամատունու հիմնդրած իշխանությունը տևեց մինչև 15-րդ դար: Այն Բյուզանդական, հետագայում նաև Պոնտական կայսրության կազմում ուներ կիսանկախ դրություն:

Օսմանյան կայսրության ստեղծումից կարճ ժամանակ անց հայերի և քրիստոնյա այլ ազգերի նկատմամբ սկսվեց վարվել անհանդուրժողական քաղաքականություն, որը հաճախ հանգեցնում էր պատերազմական գործողությունների:

Օսմանյան կայսրությունը ամեն կերպ փորձում է մահմեդականացնել այս տարածքները: 19-րդ դարի կեսերից սկսվում է քրիստոնյա համշենահայերի արտագաղթը դեպի Ռուսական կայսրության ծովափնյա շրջաններ:

Այսպիսով համշենահայերը բաժանվեցին 2 մասի

Թուրքիայի պոնտական ափին բնակվող իսլամացած համշենահայեր
Սև ծովի աբխազական և ռուսական ափին բնակվող քրիստոնյա համշենահայեր

Համշենահայեր

Զիլ ամրոցն ուսումնասիրելուց հետո սկսեցինք համշենահայերի փնտրտուքը: Մի քանի հոգուց հարցուփորձ անելուց հետո հասկացանք, որ հայերին հանդիպելու համար պետք է գնանք Չեմլիհեմշին (Վերին Համշեն): Զիլ ամրոցից Չեմլիհեմշին հասնելու համար պետք էր շրջանցել լեռաբազուկը, այսինքն պետք էր հասնել ծովափ և մյուս ձորով ուղևորվել դեպի Չամլիհեմշին: Մենք նախընտրեցինք լեռնային ճանապարհը, որն ավելի կարճ էր ու արկածային:

Համշենական երգեր

Համշենական Մելուսես խմբի այս կատարումը ուղեկցում էր մեզ ողջ ճանապարհի ընթացքում

Չեմլիհեմշինում տարբեր մարդկանց հարցուփորձ անելուց հետո մեզ չհաջողվեց հայերի հանդիպել: Համշենահայեր գտնելու համար դիմեցինք համշենական երգերի օգնությանը, մեքենայում միացնում էինք Վովա խմբի կատարումներից մեկն ու հանդիպած մարդկանց հարցնում էինք ծանոթ է արդյոք այս լեզուն և ովքեր են երգում: Մեզ համար զարմանալի էր, որ համշենցիների համար դա անհայտ լեզու էր: Մեր հայաստանյան պատկերացումներն այլ էին այդ տարածքի մասին: Թվում էր թե բոլորը պետք է իմանան համշենական բարբառը:

Երեկոյան հասանք հյուրանոց և համացանցում սկսեցինք փնտրել հայաբնակ գյուղեր: Ֆեյսբուքյան գրառումից հետո հայերի հետ հանդիպելու համար խորհուրդ տվեցին գնալ Բաշոբա:

Հաջորդ օրն առավոտյան ուղևորվում ենք Բաշոբա: Գյուղում հանդիպեցինք շինարարություն անող տղամարդկանց, հայեր չէին, լազեր էին, ցույց տվեցին գյուղի ճանապարհին իր գույնով ու ձևով աչքի ընկնող կարմիր տան կողմ և ասեցին որ այն տանն են հայեր ապրում:

Համշենում համշենահայեր փնտրելիս

Տուն գնալու ճանապարհին հանդիպեցինք երիտասարդ զույգի, տղան էթնիկ հայ էր, բայց հայերեն չէր խոսում: Անգլերենով կարողացանք հասկացնել մեր այցի նպատակը և ինքը մեր հետ քայլեց դեպի կարմիր տունը:

Մտանք կարմիր տան դարպասից ներս, մարդ չկար, դուռը ծեծեցինք ոչ ոք չբացեց: Սպասեցինք մի քանի րոպե ու տեսնենք մի բաց թափքով, կարմիր մեքենա է մոտենում տանը: Հասկացանք, որ տան տերերն են: Պատրաստեցինք ֆոտոխցիկները ու առաջացանք դեպի մեքենան:

Համշենահայեր

Մեքենայի վարորդը տղամարդ էր, մյուս երեքը՝ կանայք:

Համշենահայեր

Մինչև տղամարդը կայանում էր մեքենան, մենք սկսեցինք շփվել կանանց հետ, նրանք շատ ուրախացան երբ իմացան Հայաստանից ենք: Երիտասարդի օգնությամբ անգլերենի ու հայերենի խառնուրդով մի կերպ փորձում էինք հասկանալ իրար: Հավանաբար շատ հետաքրքիր կանցներ հանդիպումը եթե մեքենան կայանելուց հետո չվերադառնար վերը նշված տղամարդը:

Նա շատ կոշտ ձևով այդ կանանց ասաց, որ անցնեն տուն և մեզ էլ ասեց, որ իրենք հայ չեն, իսլամ են և հայերեն խոսել չգիտեն ու չեն ուզում մեզ հետ շփվել:

Համշենահայեր

Այս կնոջ աչքերում նկատվում էր ափսոսանք: Հավանաբար նա էլ չէր սպասում , որ այդ տղամարդը մեզ նման ձևով կվռնդի իր տան շեմից:

Շարունակեցինք համշենահայերի փնտրտուքը, բայց արդեն առանց ֆոտոխցիկների: Որոշեցինք չասել մեր այցի նպատակը և չլուսանկարել մարդկանց, որպեսզի չվանենք: Դե ոչ մեկի համար գաղտնիք չի, որ մինչ օրս Թուրքիայի վարած քաղաքականության արդյունքում ազգային փոքրամասնությունները թաքցնում են իրենց ինքնությունը:

Համշենական բարբառ

Նստեցինք մեքենան մի քիչ բարձրացանք գյուղի գլխավոր ճանապարհով ու հասանք մի հին կամուրջի: Կամուրջի կողքը երկրահրանի տուն էր, տան առաջ նստած էին տարեց տղամարդ և կին: Տան դիմաց կար ծորակ: Դուրս եկանք մեքենայից իբր ջուր խմելու համար: Սկզբում այդ մարդկանց հարցրեցինք կարելի է արդյոք խմել այդ ջուրը, հետո նրանք մեզ հարցրեցին թե որտեղից ենք և այդպես խոսքից խոսք իրենք առաջարկեցին նստել:

Համշենահայեր

Ամուսիններ էին, տղամարդը էթնիկ հայ էր, կինը՝ լազ: Ինչպես հետո պարզվեց այս մարդը 3 անգամ է ամուսնացել, սա արդեն նրա երրորդ կինն էր: Շատ ջերմ զրույց ունեցանք: Խոսում էինք հայերենով: Չնայած որ շատ բառեր չէինք հասկանում, բայց մոտավոր ստացվում էր ընկալել միտքը:

Խոսքի մեջ այդ մարդն ասած, որ ինքը հայ չէ, այլ իսլամ է: Ես նրան փորձում էի բացատրել, որ դա կապ չունի, իսլամն իրենց կրոնն է, բայց ինքը հայ է էթնիկ ծագմամբ: Որպես փաստ ասում էի, որ մենք նույն լեզվով ենք խոսում, ուրեմն երկուսս էլ հայ ենք:

Ազգության խնդիրը սակայն միայն էթնիկ ծագումը չէ: Եթե մարդ իրեն զգում է համշենցի կամ թուրքիացի դա իր իրավունքն է, բայց այդ մասին չէի ուզի խոսել այս նյութում: Դրա մեղավորը երևի մենք ենք, հայ առաքելական եկեղեցու որոշ ներկայացուցիչներ մինչ օրս պնդում են, որ ով քրիստոնյա չի, հայ չի, բայց սա արդեն լրիվ ուրիշ թեմա է:

Համշեն

Մեզ վերջապես հաջողվեց համշենահայի հետ հանդիպել, դա արդեն ուրախալի էր: Նկարվելուց և ջերմ հաջող անելուց հետո շարունակեցինք մեր ճանապարհը: Գյուղից դուրս գալիս մի երիտասարդ կանգնեցրեց մեքենան և խնդրեց, որ իրեն մինչև Հոպա տանենք:

Կարմիր վերնաշապիկով երիտասարդը համշենցի Կադիրն է

Մենք հայերենով հարցրեցինք

– Հա՞յ ես:

Նա պատասխանեց.

– Հա, հա:

Երբ նստեց մեքենան՝ չէինք կարողանում միմյանց հասկանալ: Սկսեցինք կասկածել, որ մեզ խաբել է, որ հայ է, միայն թե հասցնենք իր ուզած վայրը:

Սակայն, երբ միացրեցինք համշենական ամենահայտնի երգերից մեկը՝ «Քուզիմը», երիտասարդը սկսեց կրկնել բառերը:

Տիգրան Վարագ

Սույն հոդվածի հեղինակային իրավունքը պատկանում է armgeo.am կայքին։ Հոդվածի բովանդակությունը կարող է մեջբերվել, օգտագործվել այլ կայքերում, միայն ակտիվ հղում պարունակելով դեպի սկզբնաղբյուրը:

Հայկական լեռնաշխարհ

Ձմեռային Դժոխք

Լուսանկարները՝ Տիգրան Լորսաբյանի, Սիփան Գրիգորյանի, Հռիփսիմե Հովհաննիսյանի և Տիգրան Շահբազյանի

Արշավներ և լեռնագնացություն Հայաստանում

Սեմինար «Հայկական լեռնաշխարհ» թեմայով

2017 թ-ի հունվարի 27-ին Team Time սրճարանում տեղի ունեցավ սեմինար թեմայով: Սեմինարը վարեց Հայկական աշխարհագրական նախագծի նախագահ Տիգրան Շահբազյանը:

Սեմինարի նպատակը

Սեմինարի հիմնական նպատակն էր իրազեկել մարդկանց Հայկական լեռնաշխարհի տեղի, դիրքի, սահմանների մասին, ինչպես նաև անդրադառնալ «Հայկական լեռնաշխարհ» հասկացությանը որպես միջազգային տերմին, ներկայացնել Հայկական լեռնաշխարհի բարձր կետերը, անդրադառնալ Հայաստանի Հանրապետություն և Հայկական լեռնաշխարհ հասկացությունների տարբերություններին:

Հայկական լեռնաշխարհ

Հայկական լեռնաշխարհ և Հայկական բարձրավանդակ հասկացությունների տարբերությունները

Սեմինարի սկզբում ներկայացվեց, թե Հայկական լեռնաշխարհը ինչ երկրաբանական պրոցեսներիի արդյունքում է ձևավորվել: Լեռնաշխարհի դիրքը դիտարկվեց մակրո մեզո, միկրո մակարդակներով, անուհետև ներկայացվեց նրա ռելիեֆը, ռելիեֆի հիմնական միավորները՝ լեռնաշխարհը շրջապատող ծալքաբեկորավոր լեռները, միջնաշխարհը և դրանց ավելի փոքր միավորները: Ներկայացվեց Հայկական լեռնաշխարհ և Հայկական բարձրավանդակ հասկացությունների տարբերությունները:

Հայկական լեռնաշխարհ

Այնուհետև անդրադարձ կատարվեց լեռնաշխարհի ամենաբարձր գագաթներին, գործող և հանգած հրաբուխներին, խոշոր լճերին և նրանց ծագումնաբանությանը, էնդեմիկ կենդանիներին:

Հայկական լեռնաշխարհ

«Սուրբ և բարեպաշտ» Մարաթուկը

Մարութա սար – գտնվում է Հայկական լեռնաշխարհում՝ Սասուն գավառում: Եղել է սասունցիների սիրած և պաշտելի սարը։ Կոչվել է նաև Մարաթուկ։ Լեռան գագաթին՝ 2967 մ բարձրության վրա կառուցված է Մարութա Սուրբ Աստվածածին վանքը։ Գարեգին Սրվանձտյանցը լեռն անվանում է «սուրբ և բարեպաշտ» և այն Սասունի ամբողջ ժողովրդի համար՝ առաջին և վերջին ամենահավաստի երդումն է դարձել:

Մարաթուկ լեռ կամ Մարութա սար

«Սասունցի Դավիթ» էպոսում պատմվում է, որ վանքը կառուցել է տվել Մհերը և ինքն էլ դրել է վանքի անունը` Մարութա Բարձր Աստվածածին: Ընդունված է այն տեսակետը, թե Մարութա անվանումը գալիս է արամեերեն Մարութա բառից, որը նշանակում է` իմ աշխարհի տերը:

Մարաթուկի ավանդությունը

Ըստ ավանդության՝ Մարութաի պաշտամունքը խիստ զայրացնում էր Անդոկին (սար Սասուն գավառում, Հայկական տավրոսի գագաթներից մեկը), և նա Մարութուկ լեռանը մարտի է հրավիրում։ Մարտի ժամանակ Անդոկն իր կայծակե թրով խփում, ճեղքում է Մարութա սարի գլուխը, և այդ պատճառով էլ նրան ջղլագլուխ (զույգ գլխով) Մարաթուկ են անվանում։ Անդոկի հարվածից վիրավորված Մարութա սարը հսկա մի ժայռ է պոկում իր կողերից և խփում նրան։ Ժայռը խրվում է Անդոկի կուրծքը, թաղվում կողերի մեջ. դուրս է մնում միայն ժայռի երկու ջրաղացաքարի չափ մի կտոր, որի վրա այժմ էլ երևում են Մարաթուկի ձեռքի հետքերը։

Հաղորդումը նվիրվում է Մարաթուկ լեռին և նրա գագաթին գտնվող Սբ. Աստվածածին եկեղեցուն:

Տեսանյութը՝ Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի

Մեր վերելքը Մարաթուկ լեռ

Մարաթուկ լեռ

Կամար լեռ

Կամար լեռը Փամբակի լեռնաշղթայի բարձր գագաթներից է: Բարձրությունը՝ 2738 մ: Գտնվում է Արագածոտնի մարզում՝ Սիփան գյուղից հյուսիս-արևմուտք:

Սիփան գյուղը հիմնադրվել է 1870-ական թվականներին: Գյուղը տեղադրված է Փամբակի լեռնաշղթայի հարավային լանջերին: Գտնվում է ծովի մակարդակից 2100 մ բարձրության վրա: Հնում կոչվել է Թամբ, Փամբ, Փամբակ, Փամբ քրդի անունով:

Գյուղի էթնիկ կազմը տարբեր ժամանակներում տարբեր է եղել: Այժմ գյուղում ապրում են քրդեր (եզդիներ), որոնք տեղափոխվել են այստեղ Արևմտյան Հայաստանից:

Կամար լեռան գագաթին կա քրիստոնեական սրբատեղի և տեղադրված է խաչ:

Լուսանկարները և տեսանյութը՝ Սասուն Դանիելյանի

Արշավներ և լեռնագնացություն Հայաստանում

Անի Բաղդասարյան

Մասնագիտությամբ գրաֆիկ-դիզայներ եմ: Լուսանկարում եմ 2012 թվականից, սիրում եմ հատկապես մակրոլուսանկարչությունը, մակրոաշխարհը, որտեղ սահմաններ չես գտնի, որտեղ չբացահայտվածը խառնվում է երևակայությանդ հետ:

Լուսանկարելիս միկրովայրկյանը դադարում է իր դինամիկան, դառնում է շոշափելի, դառնում է իմը:

Արշավել սկսել եմ 2015 թվականից: Լուսանկարելիս ինձ համար կարևոր է “մաքուր” լուսանկար ստանալը, լուսանկար, որը ֆոտոշոփի կարիք գրեթե չունի. առանց լարերի, առանց տեսարանը փակող շենքերի: Իսկ արշավներն այս առումով կատարյալ են:

Մեր ակումբի անդամները

Հարսնասար լեռ

Առաջին անգամ որոշեցինք բարձրանալ Հարսնասար անցած տարի: Հասանք Գնիշիկ և ձյան ծածկույթից ու լեռան հեռավորությունից հասկացանք, որ չենք հասցնի լույսով հետ վերադառնանք: Հարսնասարը սահմանամերձ լեռ է: Վայքի լեռների բարձր կետերից մեկն է՝ 2773 մ բարձրությամբ: Գտնվում է Վայոց ձորի և Նախիջևանի սահմանագլխին:

Սա մեր Հարսնասար բարձրանալու երկրորդ փորձն էր և չնայած ձյան ծածկույթին ու քամու ուժգնությանը հասանք գագաթ:

Վերելք Հարսնասար լեռ

Հարսնասարի մասին

Հարսնասար անվան հետ կապված հետաքրքիր ավանդապատում կա: Գնիշիկեցիներն ու Նախիջևանում գտնվող Ազնաբերդցիները շրջապատված լինելով թրքաբնակ գյուղերով միայն իրար են աղջիկ տվել: Գյուղերի մեջ կապը եղել է լեռներով: Այն սարը որով անցել է գյուղերն իրար կապող ճանապահը կոչվել է Հարսնասար:

Տեսարան Հարսնասարից

Կա ևս մեկ ավանդապատում, որը մեզ պատմեց մի ծերունի Գնիշիկ գյուղում: Մի անգամ երբ Ազնաբերդցիները եկել են Գնիշիկ հարսանիքի, կերել, խմել, քեֆ են արել ամբողջ գիշեր և առավոտը սարերով ճամփա են ընկել դեպի Ազնաբերդ: Ճանապարհին բուք է սկսվել և հարսն ու փեսան, իչպես նաև հարսանքավորների մեծ մասը մահացել են: Այդ օրվանից է սարը կոչվել Հարսնասար:

Չգիտեմ այս պատմություններից որն է համապատասխանում իրականությանը, բայց սարով հարս տանելու ավանդույթն ու դրա հետ կապված սարի անունը հետաքրքիր են:

Բարձրանալուց եղանակը լավ էր, սակայն ցավոք գագաթնամերձ հատվածում ամպերը փակեցին սարը և շատ բան հնարավոր չեղավ տեսնել ու լուսանկարել:

Ճանապարհին մեզ հանդիպած միակ կենդանին այս աղվեսն էր

Օձասար

Ճանապարհին դեպի հարավ բացվող ամենագեղեցիկ տեսարանը Օձասարն էր: Շատ անսպասելի էր տեսնել լեռը այդքան պարզ:

Օձասար

Օձասարը կամ Վիշապասարը գտնվում է Երնջակ գավառի կենտրոնական մասում: Բարձրությունը՝ 2412 մ: Այն հարթությունից միանգամից վեր խոյացող վիթխարի լեռ է: Նրա շուրջ են հիմնադրվել Երնջակ գավառի հնամենի գյուղերն ու բերդերը:

Քանի որ Հարսնասարը սահմանամերձ է մենք խորհուրդ չենք տալիս կրկնել այս վերելքը:

Տիգրան Շահբազյան

Կարդացեք նաև՝

Տարվա ամփոփում: Մենք 4 տարեկան ենք:

2016 թ.-ի դեկտեմբերի 19-ին, «Elite Plaza» բիզնես կենտրոնում տեղի ունեցավ մեր տարվա ամփոփիչ միջոցառումը:

Մենք 4 տարեկան ենք, իսկ դա նշանակում է 230 արշավ Հայաստանում, հազարավոր մասնակիցներ և տասնյակ բացահայտումներ:

Մեր գլխավոր առաքելությունը եղել և մնում է ներկայացնել Հայաստանի աշխարհագրությունը:

Գիտակցելով թե ինչքան կարևոր է այսօր դեպի Արցախ իրականացվող ճանապարհորդությունները, մենք միջոցառումը նվիրել էինք Արցախին: Փորձեցինք ցույց տալ Արցախի տուրիստական պոտենցիալը:

Տարվա ամփոփում: Մենք 4 տարեկան ենք:

Ալպինիզմի և լեռնային տուրիզմի ֆեդերացիայի փոխնախագահ Սուրեն Դանիելյանը 2016 թվականը անվանեց աննախադեպ լեռնային տարի

Միջոցառման ընթացքում խոսվեց աշխարհագրական տուրիզմի և տուրիզմի այլ տեսակների կապի մասին: Ներկայացվեց այս տարվա առավել հետաքրքիր արշավները, մասնավորապես՝ վերելք Մեծ Քիրս լեռ, վերելք Քաջքար լեռ, ճանապարհորդություն Համշենում, վերելք Կազբեկ լեռ և այլն:

Այս ամենն ուղեկցվեց տեսանյութերով, լուսանկարներով և հետաքրքիր պատմություններով:

Կազբեկի վերելքի մասին պատմում են արշավի մասնակիցները:

Տրվեցին շնորհակալագրեր մեր նախագծին օժանդակող և ակտիվ մասնակցող մարդկանց:

Միջոցառման ընթացքում անցկացվեց մրցույթ, որն անվանել էինք «Հայկական Էվերեստ»: Ներկա գտնվողները գումարում էին իրենց բարձրացած լեռների հարաբերական բարձրությունները: Հաղթողներն էին Կարինե Հակոբյանը, Վիգեն Աբրահամյանը և Հրաչյա Իվանյանը:

Միջոցառումը կազմակերպվում է «Elite Plaza» բիզնես կենտրոնի հետ համատեղ: Մուտքավճարից հավաքված գումարը կազմեց 125 000 դրամ, որն ամբողջությամբ ուղղվեց լեյկոզով հիվանք Անի Երզնկյանի բուժմանը:

«Elite Plaza» բիզնես կենտրոնի տնօրեն Դավիթ Մկոյանը փոխանցեց հավաքված գումարը «Օգնենք հայ մանուկներին» հասարակական կազմակերպության ներկայացուցիչ Անահիտ Սահակյանին

Լուսանկարները՝ Աղասի Մարտիրոսյանի

Տարվա ամփոփում: Մենք 4 տարեկան ենք: