Կիրանց գետը սկիզբ է առնում Գուգարաց լեռների արլ. լանջերից և թափվում Բերքաբերի ջրամբար: Երկարությունը` 31 կմ:

Գետի վրա է գտնվում Սրանոց կամուրջը՝  մոտ 10 մ կամարի բացվածքով և 2 մ անցուղով: Կամուրջը դիմացել է ժամանակի ավերածություններին և հիմա էլ կանգուն է: Կամրջի վրայով ճանապարհը անցել է դեպի գետակի աջ ափը, հասնելով կամուրջից ոչ հեռու բնակավայրը, որի ավերակներն են այժմ մնացել: Կամուրջն ամենայն հավանականությամբ կառուցվել է XII—XIII դդ. Առաքելոց վանքի և նրանից ոչ հեռու գտնվող բնակավայրերի հետ:

Լուսանկարները՝ Հրաչուհի Այվազյանի, Շահան Ջեբեջյանի

Արշավներ և լեռնագնացություն Հայաստանում

Թեժլեռ լեռնագագաթը գտնվում է Հայաստանի Լոռու և Կոտայքի մարզերի սահմանագլխին, Մարգահովիտ գյուղից 7 կմ հյուսիս-արևմուտք:

Բարձրությունը՝ 3101

Հանդիսանում է Փամբակի լեռնաշղթայի ամենաբարձր կետը և տեղակայված է լեռնաշղթայի կենտրոնական հատվածում։ Լանջերը զառիթափ են, լանդշաֆտը՝ լեռնամարգագետնային։

Փամբակի լեռնաշղթա

Երկարությունը՝  մոտ 106 կմ

Լայնությունը՝ 15 կմ

Լեռնաշղթա Հայաստանի Շիրակի, Լոռու, Արագածոտնի, Կոտայքի, Տավուշի և Գեղարքունիքի մարզերում։ Ձգվում է Շիրակի սարահարթի հյուսիսարևելյան եզրից մինչև Սևանա թերակղզի՝ 100 կմ-ից ավելի։ Ջրբաժան է Կուր և Արաքս գետերի ավազանների միջև։ Ձգվում է հյուսիս-արևմուտքից հարավ-արևելյան ուղղությամբ, Զաջուռի լեռնանցքից մինչև Սևանա լճի հյուսիս-արևմտյան ափը։

Ծալքավոր լեռնաշղթա Է՝ կազմված էոցենի հրաբխանստվածքային, նստվածքային և հրաբխածին ապարներից, արևելքում ծածկված է լավաներով։ Կենտրոնական մասը (Փամբակի պլուտոն) համեմատաբար լայն ու բարձրադիր է, առավել կտրտված։ Կատարային գոտու միջին բարձրությունը ավելի քան 2600 մ է։ Լեռնանցքները գտնվում են մինչև 2800 մ բարձրության վրա։

Արևմուտքում հարաբերական բարձրությունները նվազում են։ Փամբակի լեռնաշղթան ունի դենուդացիոն-էրոզիոն ռելիեֆ և տեկտոնական կառուցվածքով պայմանավորված անհամաչափ լանջեր։ Հյուսիսային լանջերը զառիվեր, քարքարոտ ու մերկ են, տեղ-տեղ՝ կախված, կտրտված նեղ ու խոր ձորերով։ Հարավային լանջերը կարճ են, մեղմ թեքությամբ, երբեմն՝ կտրտված։

Բարձր լեռնային գոտին (2600–2700 մ բարձրությամբ) կղզիացած լեռնագագաթների շարք է, որին բնորոշ են սառնամանիքային ու ծանրահակային պրոցեսները։ Լեռնագագաթները գմբեթանման են, կլորավուն և ունեն 200-300 մ հարաբերական բարձրություն։ Լեռնաշղթայից են ռանձնանում Ծաղկունյաց և Արջանոցի լեռնաշղթաները։ Լեռնագագաթներից նշանավոր են Թեժլեռը, Ձիթհանիցը (Մայմեխ 3081 մ), լեռնանցքներից՝ Փամբակի լեռնանցքը (2152 մ)։ Կլիման բարեխառն է, կարճատև ամառներով և ցուրտ ձմեռներով։ Լանդշաֆտներն արտահայտված են բարձունքային գոտիականությամբ։ Լեռնաշղթայի լանջերը ծածկված են լեռնատափաստանային և լեռնամարգագետնային բուսականությամբ։ Հյուսիսային լանջերին կան անտառներ։

Լուսանկարները՝ Տիգրան Վարագի և Աղասի Մարտիրոսյանի

Արշավներ և լեռնագնացություն Հայաստանում՝

Միակ հայը, ով եղել է բոլոր մայրցամաքների ամենաբարձր կետերում

Կարո Հովասափյան՝ լեռնագնաց, բևեռախույզ: Նա միակ հայն է, ով եղել է աշխարհի բոլոր մայրցամաքների ամենաբարձր կետերում: Ծնվել է Իրանում: 1969 թվականին ընտանիքով տեղափոխվել է Հայաստան: Հայաստանում 10 տարի ապրելուց հետո՝ կրկին տեղափոխվել արտասահման:

Նա բարձրացել է Պամիրի, Հիմալայների, Կովկասի, Ալպերի, Կորդիլիերների, Անդերի, Էլսվորտի, Կիլիմանջարոյի գագաթները: Առաջին հայն է, ով հասել է հարավային բևեռ: Աշխարհում երկու հայերից մեկն է, ում հաջողվել է լինել մոլորակի 2 բևեռներում: 2006-ին բարձրացել է Մասիս, որի գագաթին ծածանել է Հայաստանի դրոշը: Հայոց եռագույնը ծածանել է բոլոր 7 բարձր կետերում: 3-րդ հայն է, ով բարձրացել է Էվերեստ Լև Սարկիսովից և Իգոր Խալաթյանից  հետո:

Գիրք Սքոթի մասին

Նա պատմում է, որ լեռնագնացության հանդեպ սերն առաջացել է դեռևս վաղ տարիքից, երբ հորեղբայրը նրան նվիրեց Սքոթի մասին գիրքը, որը նրան շատ է ոգևորում: Այնուհետև սկսում է կարդալ լեռնագնացության մաասին բազմաթիվ գրքեր:

Էվերեստ բարձրանալու երազանքը ծնվել է դեռևս 15 տարեկանում: Դեռ փոքր ժամանակվանից բարձրանում էր Հայաստանի լեռները: Առաջին համեմատաբար բարձր վերելքը եղել է Արագածը: Այնուհետև երկար ճանապարհ է անցել, ծանոթացել է բազմաթիվ լեռնագնացների հետ: Նա պատմում է, որ Կանադա գնալու ճանապարհին օդանավակայանի մեջ ծանոթացել է Լոլի Դեքսթերի հետ՝ ում միայն ամսագրերից գիտեր, և խնդրում է իրեն ընդգրկել արշավախմբի մեջ: Արշավախմբի մեջ ընգրկվելուց հետո մոտ 4 տարի  մարզվում էր և մի օր առաջարկ է ստանում գնալ հարավային բևեռ: Արդեն 2000 թվականի հունվարի 10-ին հարավային բևեռում էր: Արշավախումբը 9 հոգուց էր բաղկացած և տեսնելով նրա հնարավրությունները՝ նրան հրավիրում են բարձրանալ Ակոնգակուա գագաթը, որը համարվում է Ասիա աշխարհամասից դուրս ամենաբարձր կետը, և հարավային բևեռից  ճիշտ մեկ տարի հետո՝ նա Ակոնգակուայի գագաթին կրկին ամրացնում է Հայաստանի դրոշը: Այնուհետև նա հրավեր է ստանում 2003 թվականին  մեկնել հյուսիսային բևեռ, հյուսիսային Ամերիկա, Եվրոպա և 2005 թվականի վեջապես բարձրանում է Էվերեստ:

Նա ասում է. «Լեռները չեն նվաճում, լեռները բարձրանում են»

Ճանապարհորդական Բլոգ

Հայաստանի ջրամբարները հետևյալն են՝ Ախուրյանի ջրամբար, Արփի լճի ջրամբար, Բերքաբերի ջրամբար, Սևաբերդի ջրամբար, Վարդաքարի ջրամբար և այլն։

Ախուրյանի ջրամբար

Ախուրյան գետի վրա կառուցված արհեստական լիճ ՀՀ և Թուրքիայի սահմանագըլխին: Մակերեսը կազմում է 54 կմ² , ջրի ծավալը` 525 մլն մ³: Ոռոգում է Արագածոտնի, Արմավիրի և Շիրակի մարզերի հողերը:

Արփի լճի ջրամբար

Նախկինում լիճ Շիրակի մարզում, Աշոցքի սարահարթում, 1950-ից վերածվել է ջրամբարի: Մինչև ջրամբար դառնալը մակերեսը եղել է 20,6 կմ², խորությունը` 1,6 մ, ծավալը` 3 մլն մ³

Բերքաբերի ջրամբար

Արհեստական լիճ Տավուշի մարզում` Ջողազ գետի վրա: Ջրի ծավալը 43 մլն մ³ : Ծառայում է Տավուշի մարզի հողերը ոռոգելու համար:

Կեչուտի ջրամբար

Արհեստական լիճ Վայոց ձորի մարզում, Արփա գետի հովտում, Ջերմուկ քաղաքի մոտ: Ծառայում է Արփա-Սևան ջրատարով Արփա գետի ջրերի մի մասը Սևանա լիճ մղելու համար: Մակերեսը` 130 հա, ջրի ծավալը` 24 մլն մ³

Մանթաշի ջրամբար

Ջրամբար Շիրակի մարզում, Արագած լեռնազանգվածի հս-արմ. լանջին, Մանթաշ գետի վրա: Մակերեսը` 0,76 հա, ջրի ծավալը` 7,0 մլն մ³

Սպանդարյանի ջրամբար

Արհեստական լիճ Սյունիքի մարզում, Որոտան գետի վերին հոսանքի վրա: Ծառայում է Որոտանի կասկադի ՀԷԿ- երին սնելու և Որոտան գետի հոսքի մի մասը Սևանա լիճ տեղափոխելու (Կեչուտի ջրամբարի միջոցով) համար: Մակերեսը` 14,1 կմ², ջրի ծավալը` 237 մլն մ³

Ազատի ջրամբար

Ջրամբար ՀՀ Արարատի մարզում՝  Ազատ գետի միջին հոսանքում, Լանջազատ գյուղի մոտ։ Շահագործման է հանձնվել 1976 թվականին։ Մակերեսը 85 կմ² է, ընդհանուր ծավալը՝ 70 միլիոն մ³։ Սնվում է նաև աղբյուրներից։ Օգտագործվում է ոռոգման համար։

Մեծավանի ջրամբար

Ջրամբար Լոռու մարզում, Տաշիր գետի վրա, Մեծավան գյուղից 1 կմ հս-արմ.: Մակերեսը` 330 հա, ծավալը` 5,4 մլն մ³:

Աղբյուրակի ջրամբար

Ջրամբար Կոտայքի մարզում, Հրազդան գետի վրա, Հրազդան քաղաքի տարածքում, Արգելի ՀԷԿ-ի արհեստական ջրավազանը: Բարձրությունը ծովի մակարդակից 1695 մ է, մակերեսը` 133 հա, ջրի ծավալը` 5,8 մլն մ³

Սառնաղբյուրի ջրամբար

Արհեստական լիճ Շիրակի մարզում, Ճլկան գետի վրա: Ջրի ծավալը` 4,5 մլն մ³, բարձրությունը ծովի մակարդակից` 1854 մ: Մակերեսը` 0,56 կմ²: Ոռոգում է Շիրակի մարզի հողերը

Սևաբերդի ջրամբար

Արհեստական լիճ Կոտայքի մարզում, Գեղամա լեռների արմ. լանջին, Սևաբերդ գյուղի արմ. մասում: Մակերեսը` 1200 հա, ջրի ծավալը` 6 մլն մ³, բարձրությունը ծովի մակարդակից` 1970 մ

Վարդաքարի ջրամբար

Արհեստական լիճ Շիրակի սարահարթում` Կարկաչան գետի վրա: Մակերեսը` 80 հա, ջրի ծավալը` 5,0 մլն մ³: Ոռոգում է Շիրակի մարզի հողերը

Տավուշի ջրամբար

Արհեստական լիճ Տավուշի մարզում՝ Տավուշ գետի վրա: Մակերեսը` 40 հա, ջրի ծավալը` 4,5 մլն մ³ : Ոռոգում է Ներքին Կարմիրաղբյուր, Վերին Կարմիրաղբյուր, Մովսեսգեղ և Տավուշ գյուղերի հողերը

Տոլորսի ջրամբար

Արհեստական լիճ Սյունիքի մարզում` Այրիգետի և Սիսիան գետի վրա: Մակերեսը` 4,5 կմ², ջրի ծավալը` 82 մլն մ³: Հիմնականում ծառայում է Շամբի և Տաթևի ՀԷԿ- երը սնելու համար, նաև ոռոգում է Սյունիքի մարզի հողերը

Մարմարիկի ջրամբար

Գտնվում է Կոտայքի մարզում, Մարմարիկ գետի վրա: Այս ջրամբարն ունի 55 մ բարձրության պատվար, 24 միլիոն խոր.մ ընդհանուր ծավալ և 23 միլիոն խոր.մ` օգտակար ծավալ: Ջրամբարը սկզբնապես կառուցվել էր 1974 թ. նոյեմբերին, սակայն երբեք չէր շահագործվել: Ջրամբարի պլանավորված ջուր լցնելուց մի քանի օր առաջ պատվարի ստորին շեպը փլուզվեց, և մոտ 500 հազար խոր.մ բնահող սահեց դեպի ստորին բյեֆը

Երևանյան լիճ

Արհեստական ջրամբար Երևան քաղաքի հվ-արմ. մասում, Հրազդանի կիրճում: Մակերեսը` 65 հա, միջին խորությունը` 8 մ, ջրի ծավալը` շուրջ 5 մլն մ³

Հերհերի ջրամբար

Արհեստական ջրամբար Վայոց Ձորում, ընդհանուր ծավալը 26 մլն մ³, օգտակար ծավալը 23 մլն մ³, պատվարի բարձրությունը 74 մ

Խնձորուտի ջրամբար

Արհեստական ջրամբար Տավուշի մարզում, Խնձորուտ գետի վրա:Ջրի ծավալը 4 մլն մ³

Դավիթ-Բեկի ջրամբար

 Գտնվում է Սյունիքի մարզում՝ Նոր Առաջաձոր գյուղի մոտ

Բլոգ Հայաստանի մասին

1. «Աղակալած ճահճուտ» – Արարատի մարզ, քաղ. Արարատ, հանքային աղբյուրների մոտ, ծ.մ-ից մոտ 850 մ բարձրության վրա
2. «Ավազասեր (պսամոֆիլ) բուսականություն» – Արմավիրի մարզ, քաղ. Վաղարշապատ, Զվարթնոց տաճարի մոտ
3. «Ջրաճահճային բուսականություն» – Արմավիրի մարզ, Մեծամոր լիճ
4. «Ենթալպյան մարգագետին» – Գեղարքունիքի մարզ, Դրախտիկ գյուղի մոտ
5. «Մրտավարդ կովկասյան» – Լոռու մարզ, Պուշկինի լեռնանցք
6. «Ռելիկտային կրկես Արտավազ լեռան մոտ» – Կոտայքի մարզ, Արտավազ գյուղի մոտ
7. «Ալպյան գորգ» – Կոտայքի մարզ, Մեղրաձոր-Ֆիոլետովո գրունտային ճանա-պարհի ամենաբարձր մասում (Փամբակ լեռնաշղթայի Ամպասարի գագաթային մասում, ծ.մ-ից 300 մ բարձրության վրա)
8. «Թանթրվենի, Տիգրանի» – Կոտայքի մարզ, Արզնի առողջարանի մոտ, Հրազդան գետի ափին, ծ.մ-ից 1350 մ բարձրության վրա
9. «Դողդոջուն կաղամախու ծառուտներ» – Շիրակի մարզ, Ամասիա գյուղից 3 կմ արմ, ծ.մ-ից 3200 մ բարձրության վրա
10. «Փետրախոտային տափաստան» – Շիրակի մարզ, Ամասիա գյուղից 3 կմ հս-արմ
11. «Մեղրիի սոսի» – Սյունիքի մարզ, քաղ. Մեղրի
12. «Շիբլյակ» – Սյունիքի մարզ, Կապան քաղաք, Առաջաձոր տեղամասում, 800-900 մ բարձրության վրա
13. «Սֆագնումային մամուռներ» – Սյունիքի մարզ, Գորայք գյուղից 5-6 կմ հս, Որոտանի լեռնանցքի մոտ
14. «Կորնգան եղջյուրավոր» – Վայոց ձորի մարզ, Վարդենյաց լեռնանցք, Աղնջաձոր գյուղից 3 կմ հս-արմ
15. «Նոյեմբերյանի սոսի» – Տավուշի մարզ, քաղ. Նոյեմբերյան, Չինարաձորում
16. «Վարդան Մամիկոնյանի կաղնի» – Տավուշի մարզ, գ. Ակնաղբյուր, ծ.մ-ից 900 մ բարձրության վրա
17. «Սարի գյուղի սոսի» -Տավուշի մարզ, գ. Սարիգյուղ, Երևան-Նոյեմբերյան ճանապարհից աջ, ծ.մ-ից 750 մ բարձրության վրա
18. «Գետահովիտի մամռապատ ժայռ» – Տավուշի մարզ, Գետահովիտ գյուղի մոտ, Սառնաջուր գետի ձախ ափին, մոտ 700-800 մ բարձրության վրա
19. «Տանձուտ» – Տավուշի մարզ, Աղավնավանք գյուղի մոտ