Արշավներ և լեռնագնացություն Հայաստանում

Ճանապարհը տանում է Գոշ գյուղ

Այս երթուղին սկսվում է Պարզ լճից և ավարտվում Խաչարձան գյուղում:  Ճանապարհն անցնում է փարթամ բուսականությամբ պատված անտառով: Ճանապարհին հանդիպում են խաչքարեր: Մի քանի փոքրիկ գետակներ անցնելուց հետո բացվում է մի ընդարձակ մարգագետին, որտեղից հիանալի տեսարան է բացվում դեպի Իջևանի լեռնաշղթան: Անցնելով մարգագետինները ճանապարհը տանում է դեպի Գոշ գյուղ: Գյուղի վերևից արդեն երևում է Գոշավանքը: Գոշավանք (Նոր Գետիկի վանք) անունը ստացել է 1213 թ-ին՝ Մխիթար Գոշի պատվին, ով 1188 թ-ին, իշխան Իվանե Զաքարյանի աջակցությամբ, հիմնադրել է վանքը: Այն ունեցել է վարժարան, համալսարան ու ճեմարան: Վանքում նաև ընդօրինակվել, գրվել և պահվել են բազմաթիվ ձեռագրեր:

Հարուստ է երթուղու բուսական աշխարհը

Երթուղու ընթացքում կարող եք հանդիպել մասրենի, սորհունդ խոցված, խնկածաղիկ սովորական, սինդրիկ, ազնվամորի և այլն: Հարուստ է նաև երթուղու ֆաունան: Պարզ լճի շրջակայքում կարելի է հանդիպել երկկենցաղների տարբեր տեսակների: Հնարավոր է նկատել ծառերի ճյուղերի վրա ցատկոտող սկյուռների: Արշավի ընթացքում կարելի է նկատել անտառային կատու, ականջեղ ոզնի, այծյամ, աղվես և նապաստակ:

Լուսանկարները՝ Կորյուն Բոքսյանի, Սերգո Առաքելյանի, Բաբկեն Արզումանյանի և Տիգրան Շահբազյանի

Արշավներ Հայաստանում

Ի՞նչ է Լաստիվերը

Լաստիվերը մի վայր է, որի գեղեցկության և առանձնահատկությունների մասին  դուք գուցե լսել եք, բայց դեռևս չունեք ոչ մի գաղափար, թե որտեղ է այն գտնվում: Մենք կօգնենք ձեզ այդ հարցում:

Լաստիվերն առօրյա խնդիրներից խուսափելու և բնությանը մոտ գտնվելու համար հիանալի վայր է: Այնտեղ դուք կարող եք տեսնել քարանձավներ, որտեղ ժամանակին ճգնավորներ են ապրել: Քարանձավները հսկայական կիրճի եզրին են, և հնում այստեղ բարձրանալու համար մարդիկ ստիպված են եղել մեկը մյուսի վրա շարված գերաններից աստիճան կառուցել, որն ավելի շատ  նման էր լաստի, ոչ թե աստիճանի և այդ իսկ պատճառով այդ վայրը  ստացավ «Լաստիվեր» անվանումը: Մեկ այլ վարկածով՝ այստեղ բարձրացել են պարանով կապված փայտե հարթակի՝ լաստի միջոցով: Նստելով այդ տախտակին՝ քարանձավ բարձրացողը բղավել է. «Լաստն՝ ի վեր», այսինքն՝ լաստը բարձրացրեք դեպի վեր: Վերևից լսելով հրահանգը ու տեսնելով, որ կանչողը յուրային է՝ քաշել են պարանը դեպի քարանձավի մուտքը:
Բացի այդ այնտեղ է գտնվում նաև «Լաստիվեր Անապատը», որտեղ կարող ենք տեսնել ծառերի վրա կառուցված բազմաթիվ գեղեցիկ խրճիթներ և տներ, որոնք ծառայում են որպես գիշերակաց զբոսաշրջիկների համար:

Որտե՞ղ է գտնվում Լաստիվերը

Լաստիվերը գտնվում է Հայաստանի հյուսիս-արևելքում՝ Տավուշի մարզում, Ենոքավան գյուղի ծայրամասում: Պետք է Տավուշի խիտ անտառներով իջնել Խաչաղբյուր գետի կիրճը, որտեղ էլ գտնվում է այդ թաքնված գանձը: Իսկ արահետի վերջում մեր առջև կբացվի Լաստիվերի ջրվեժի գեցեցիկ տեսարանը: Լաստիվերը հանրության համար առավել հայտնի դարձավ 2000-ականների սկզբին, երբ էկոտուրիզմի սիրահարները սկսեցին  արշավներ կազմակերպել դեպի Լաստիվեր:

 

Ստորև կարող եք տեսնել Լաստիվերի նկարները, որոնք կարող են պատմել ավելին քան բառերը:

Միացեք մեր առաջիկա արշավներին

Խոսրովի անտառ արգելոցը գտնվում է Խոսրովի անտառի պատմական տարածքի վրա: Արգելոցը ի սկզբանե Հայոց արքա Խոսրով Բ Կոտակի կողմից 4-րդ դարում հիմնադրված որսատեղ է։ Հետագայում՝ 1958 թվականին ձևավորվում է որպես Խոսրովի արգելոց: Գտնվում է Արարատի մարզում՝ Գեղամա լեռնավահանի, Տասանորդի, Երանոսի լեռնաշղթաների, Իրից, Խոսրովասար լեռների լանջերին՝ Ազատ և Վեդի գետերի ավազաններում: Զբաղեցնում է 27,000 հեկտար տարածություն: Սկիզբ է առնում Արաքս գետի ափից, Դվինի մոտակայքում և ձգվում է մինչև Ազատ գետը:

Տարածված է անտառային, կիսաանապատային, լեռնաչորային և հատկապես միջերկրածովյան տիպի բուսականություն։ Տարածքի մոտ 64%-ը զբաղեցնում են լեռնաչորասեր բույսերը, 16%-ը՝ անտառները, 20%-ը՝ թփուտները։ Խոսրովի արգելոց անտառի զարդը մնացուկային բազմապտուղ գիհու և խոշորառէջ կաղնու նոսրանտառներն են, որոնց ուղեկցում են սովորական և կլորատերև հացենին, սովորական արոսենին, թխկու և տանձենու տարբեր տեսակներ։ Շատ են գիհու և փռշնու, գիհու և արոսենու, գիհու և տանձենու խառը անտառակները:

Ջրավազաններում ապրող ձկներից հայտնի են կարմրախայտը, թռչուններից՝ քարակաքավը,  սպիտակագլուխ անգղը, կաթնասուններից՝ վայրի ոչխարը՝ մուֆլոնը, բեզոարյան այծը, գորշ արջը,  լայնականջ ոզնին, լուսանը, առաջավորասիական ընձառյուծը:

« Խոսրովի Արգելոց » բնության հատուկ պահպանվող տարածքում կան բազմաթիվ բնության և պատմական հուշարձաններ:

Հավուց Թառ

Հավուց թառը եղել է միջնադարյան Հայաստանի կրոնական և մշակութային կենտրոններից: Վանքը մեծապես տուժել է 1679 թվականի երկրաշարժից և վերջնականապես ավերվել 1840 թվականի Ակոռիի երկրաշարժի ժամանակ: Վանքի պահպանված եկեղեցիներից Ս. Աստվածածինը և Ս. Հարությունը առաջին անգամ հիշատակվում են 1423 թ մի հիշատակարանում:

Հավուց թառ վանական համալիրը միջնադարում հայտնի է եղել նաև որպես նշանավոր գրչօջախ, որտեղ գրչագրվել են բազմաթիվ մատյաններ:

Համալիրը ներկայումս գտնվում  է ՀՀ մշակույթի նախարարության հովանու ներքո պահպանվող հուշարձանների ցանկում:

Խոսրովի արգելոցի ջրվեժները

Խոսրովի կամ Աղջոց ջրվեժները չորսն են, որոնք գտնվում են արգելոցի տարածքում: Դրանցից երկուսին ժողովուրդն անվանում է հեթանոսական աստվածների անունով՝ Աստղիկի և Վահագնի ջրվեժներ: Ըստ լեգենդի Աստղիկ դիցուհին ամեն երեկո ջրվեժի տակ լոգանք էր ընդունում:

Ըստ մի քանի ավադությունների մի օր էլ ընդերքի աստվածը գողանում է Աստղիկին և դրա հետևանքով վերանում են Սերն ու Գեղեցկությունը: Բայց ամպրոպի աստված քաջ Վահագնը, հաղթելով Վիշապին, ազատում է Աստղիկին: Այստեղից էլ ջրվեժներին տվել են Աստղիկ և Վահագն անունները:

Աղջոց վանք

Աղջոց վանք վանական համալիր է, որը գտնվում է Խոսրովի արգելոցի տարածքում: Գտնվում է Գեղարդից 7կմ հարավ: Կազմված է եկեղեցիներից, գավիթից, վանականների շինությունից և գերեզմանոցից: Եկեղեցիներից ամենախոշորը Սբ Պողոս-Պետրոսն է, որի մուտքի երկու կողմերում արված են Ս. Պողոս և Ս.Պետրոս առաքյալների բարձրաքանդակները:

Համալիրի շրջակայքում կա խաչքարներով հարուստ գերեզմանադաշտ: Վանքը բազմիցս ավերվել է երկրաշարժերի հետևանքով: Ներկայումս ընդգրկված է ՀՀ մշակույթի նախարարության կողմից պահպանվող հուշարձանների ցանկում:

Լուսանկարները՝ Կարո Սահակյանի և Տիգրան Շահբազյանի

Տեսանյութը՝ Կարո Սահակյանի

Արշավներ և լեռնագնացություն Հայաստանում

Ստեփանակերտի Գանձասարի տանող ճանապարհով անցնելիս անհնար է չնկատել անտառներից վեր խոյացող ժայռի կտորը, որը երբեք չես խառնի մեկ այլ գագաթի հետ, դա Կաչաղակաբերդ լեռնագագաթն է: Այն հայտնի է եղել նաև Խաչենի ամրոց անունով:

Կաչաղակաբերդի տարածքը

Կաչաղակաբերդը գտնվում է Պտրեցիկ և Քոլատակ գյուղերի միջև: Լեռնագագաթը բոլոր կողմերից շրջապատված է ուղղաձիգ ժայռերով, միայն հարավային կողմից է հնարավոր մտնել բերդի տարածք: Բերդին հասնելը հեշտ չէ և վերջին հատվածը ջանքեր է պահանջում:

Հեռվից նայելիս բերդի ընդգրկած տարածքn ավելի փոքր է թվում, քան կա իրականում: Բերդը որպես այդպիսին չի պահպանել իր տեսքը, բայց տեղ-տեղ պահպանված պարսպի կտորներին նայելով կարող եք պատկերացում կազմել երբեմնի հզոր շինության մասին:

Հնում այստեղ եղել են բազմաթիվ կացարաններ, ժայռափոր գաղտնուղիներ, քար նետելու հրակնատներ: Բերդի կենտրոնական մասում պահպանվել են երկու ժայռափոր ջրամբարներ, որոնք լցվել են անձրևաջրերով:
Ժողովուրդն ամրոցը կոչել է Կաչաղակաբերդ, քանի որ միայն կաչաղակներին է այն հասանելի: Տեղի բնակիչները բերդը ճանաչում են «Սղսղան» անունով. բազմաթիվ դեպքեր են եղել, երբ մարդիկ սահել են լեռան գագաթից` չհասնելով պարսպին:

Կաչաղակաբերդի լեգենդը

Ըստ ավանդության բերդը կարող էր պաշտպանել մեկ մարդ, քանի որ դեպի բերդ տանող կածանով կարող էր անցնել միայն մեկ մարդ: Այդ ավանդությունը նաև պատմում է,որ Կաչաղակաբերդը պաշարած մի զավթիչ, երբ համոզվում է, որ ամրոցն անառիկ է ու իր զորքը չի կարողանա հասնել այնտեղ ու կոտորել այնտեղ մագլցած ու ինքնապաշտպանվող ժողովրդին, հրաժարվում է այն հարձակումով գրավելու մտքից: Որոշում է սպասել, մինչև պաշարվածները սովից ինքնակամ կհանձնվեն:

Անցնում է երկար ժամանակ, սակայն բերդի պաշտպանությունը մնում է անառիկ, քանի որ պաշարումից այդպես էլ ոչ ոք դուրս չի գալիս, չի հանձնվում։ Զավթիչը, համոզվելով, որ բերդում տեղակայված ինքնապաշտպանները սննդի պաշարները ձեռք են բերում անտառի բարիքներից, նահանջի հրաման է տալիս։ Վերջին անգամ հայացք ձգելով չնվաճված ու չգերված աննկուն բերդին, նա, սակայն, տարօրինակ մի բան է նկատում․ բերդի վրա հանգրվանած աննկարագրելի մեծ քանակությամբ կաչաղակներ։

Սա զավթիչին հուշում է մի բան, որի մասին նա անգամ ենթադրել չէր կարող։ Իր կասկածների մեջ համոզվելու համար նա ամրոց է ուղարկում մի քանի զինվոր։ Եվ երբ տեղ են հասնում զինվորները, նրանց ներկայությունից անհանգստացած թռչունները, որոնցով լի էր ոչ միայն բերդի գագաթը, այլ նաև ներսը, ցրվում են՝ բացելով զարհուրելի տեսարանը․ կաչաղակներին այդտեղ էին հավաքվել սովից նահատակված քաջերի մարմիններով սնվելու համար: Այսպիսով կաչաղակների որկրամոլությունը, որն արդյունքում դարձավ դավաճանության խորհրդանիշ, թշնամուն հուշում է, որ գագաթի վրա ողջ մնացած պաշտպան չկա, և զավթիչն առանց դիմադրության հանդիպելու, տիրանում է անառիկ ամրոցին։ Ահա այս պատմությունը հիշելու համար էլ մարդիկ ամրոցն անվանեցին այդ թռչունների անունով։

Արշավներ և լեռնագնացություն Հայաստանում