[email protected]    +374 43 00 51 65
Գնիշիկի կիրճ

Գնիշիկի կիրճ

/in /by

Արփա գետն իր վտակներով Վայոց ձորում առաջացրել է բազմաթիվ նեղ ու խոր կիրճեր, ձորեր, որի պատճառով էլ այստեղի աշխարհագրական անունների մի զգալի մասը վերջանում է «ձոր»-ով` որորնցից մեկն էլ Գնիշիկաձորն է (Գնիշիկի կիրճ):

Գնիշիկաձորն ունի 200-300 մ լայնություն հովտի վերին հատվածում, 50-80 մ լայնություն՝ ստորին հավածում: Հսկայական այս ձորը ստորին հոսանքում (մինչև Արփա գետի կիրճին` Քարափաձորին միանալը) առաջացնում է  խորը կիրճ՝ 150-200 մ խորությամբ և 20-40 մ լայնությամբ: Գնիշիկ գետի կիրճը իր ահռելի քարափներով և լերկ ժայռերով ու զառիթափ լանջերով հիշեցնում է ոչ երկրային պատկեր:

Նորավանքի կարմիր ժայռերը

Ձորով հոսող գետի համար յուրօրինակ պարսպի դեր են կատարում Գնիշիկաձորը շրջափակող դեղնա-կարմրագույն ժայռերն ու քարափները:

Երբեմն տեղատարափ անձրևներից հետո քարափներից գահավիժող ջրերը ստեղծում են ջրվեժներ` առանձնահատուկ գեղեցկություն հաղորդելով ձորին: Արևոտ օրերին այդ ժայռերն ու քարափները   լույսի ու ստվերի համանվագ են ստեղծում, որից ձորը ստանում է աննկարագրելի գեղեցկություն:

Կիրճի հատակով կառուցված է ասֆալտապատ ճանապարհ, որը տանում է դեպի հայ ճարտարապետության կոթողներից մեկը` Ամաղուի Նորավանքը:

Գնիշիկի կիրճ Գնիշիկի կիրճ Գնիշիկի կիրճ Արշավ Գնիշիկի կիրճում Գնիշիկի կիրճ Արշավ Գնիշիկի կիրճում Գնիշիկի կիրճ Գնիշիկի կիրճ Արշավ Գնիշիկի կիրճում Գնիշիկի կիրճ Գնիշիկի կիրճ Գնիշիկի կիրճ Գնիշիկի կիրճ Գնիշիկի կիրճ Գնիշիկի կիրճ Գնիշիկի կիրճ

Լուսանկարները՝ Արաքս Ասատրյանի, Բաբկեն Արզումանյանի և Տիգրան Շահբազյանի

Արշավներ և լեռնագնացություն Հայաստանում

Հին Խոտ

Հին Խոտ

/in /by

Խոտը Սյունիքի մարզի հնագույն բնակավայրերից է: Հին Խոտ գյուղը գտնվում էր Որոտանի ձախ ափի խիստ զառիթափ լեռնալանջին՝ շրջապատված այգիներով ու անմատչելի ժայռերով: 1205 թ.-ին Խազբակի որդի Ղլեն իշխանը Խոտ գյուղը և Խոտագետի մեծ այգին նվիրում է Տաթևի վանքին, որից հետագայում այն խլում են և 1247 թ.-ին այն կրկին վերադարձվում է վանքին: Հին գյուղում է գտնվում Մրգաձորի խաչ կոչվող, իսկ քիչ հեռու՝ Խոտի վանք (5-6 դար) կոչվող եկեղեցին: Գյուղի շրջակայքում կան մ.թ.ա. 2-1 հզմ թվագրվող դամբարանադաշտեր, որից մեկում պահպանված են Կարմիր եկեղեցու (12-րդ դար) ավերակները: Ըստ ավանդույթի այդ եկեղեցու զանգերը հայտնի են եղել իրենց զորավոր հնչեղությամբ, և սրա հետ էլ կապում են Զանգեզուր անունը: Համաձայն մեկ այլ ավանդության՝ եկեղեցիներից մեկն էլ, հավանաբար Մրգաձորի խաչ կոչվողը, կառուցել է Շահ-Աբասի հարեմից փախած մի կին:

Հին Խոտ Հին Խոտ Հին Խոտ Հին Խոտ Հին Խոտ Որոտանի կիրճի լքված գյուղերը Հին Խոտ Հին Խոտ Հին Խոտ Որոտանի կիրճի լքված գյուղերը Հին Խոտ Հին Խոտ Հին Խոտ Հին Խոտ Հին Խոտ Հին Խոտ Որոտանի կիրճ Հին Խոտ Հին Խոտ Շինուհայր

Լուսանկարները՝ Արաքս Ասատրյանի, Կարո Սահակյանի և Տիգրան Շահբազյանի

Արշավներ և լեռնագնացություն Հայաստանում

Կարմրակողի լեռներ

Կարմրակողի լեռներ

/in , /by

Գտնվում է Սյունիքի մարզում, Բարգուշատի լեռների հյուսիսային  ճյուղավորություններից է: Ձգվում է Արամազդ գագաթից մինչև Որոտան գետը: Ամենաբարձր գագաթը Կարմրակող լեռն է (2712 մ), երկարությունը` 16 կմ:

Կարմրակողի լեռներ Որոտանի կիրճ Շամբի ջրամբար Շամբի ջրամբար սպիտակագլուխ անգղ Կարմրակողի լեռներ Իշխանասար Կարմրակողի լեռներ Արամազդ լեռը Կարմրակողի լեռներ Արամազդ լեռը Կարմրակողի լեռներ արջի հետք Կարմրակողի լեռներ Օրվա ավարտը Տաթև գյուղում

Արշավներ և լեռնագնացություն Հայաստանում

Մեծ Իշխանասար

Մեծ Իշխանասար

/in , , /by

Երազանք

Դեռ ուսանողական տարիներից երազանքս էր բարձրանալ Իշխանասար: Երևի պատճառն անվան հետ է կապված: Կան լեռներ որոնց անունը կանչում է: Ամեն անգամ Սիսիան-Գորիս մայրուղով անցնելիս հայացքս չէի կտրում Իշխանասարից:

Վերջապես երեք ընկերներով որոշեցինք իրականացնել այս արշավը: Տաթևից վերադառնալիս իջանք մայրուղու վրա և սկսեցինք քայլել դեպի Իշխանասար: Արդեն մթնում էր, բացեցինք վրանն ու նստեցինք վայելելու Իշխանասարի մայրամուտը:

Մենք գտնվում էինք 1950 մ բարձրության վրա և գիտակցում էինք, որ վաղը ծանր վերելք է սպասվում, քանի որ մինչև գագաթ պետք է բարձրանանք 1600 մ:

Վերելք Իշխանասար լեռ

Վաղ առավոտյան սկսեցինք վերելքը դեպի Իշխանասար լեռան գագաթ: Ճանապարհին հանդիպեցինք գյուղացիների, ովքեր, ինչպես միշտ, տարբեր ճանապարհներ ցույց տվեցին: Մի տարեց հովիվ դեռ 17 տարեկանում բարևրացել էր Իշխանասարի գագաթ և մինչև այսօր հիշում էր, թե ինչ ծանր վերելք էր եղել:

Որոշեցինք չլսել ոչ մեկի կարծիքն ու ցույց տված ճանապարհը, քանի որ դրանք լրիվ հակասական էին, և բարձրացանք մեր ընտրած երթուղով: Վերելքը հեշտերից չէր: Մինչև գագաթ քայլել ենք 12 կմ, որից մոտ 7-8 կմ կտրուկ վերելք էր: Սակայն այդ հոգնած պահին մի տեսակ ուժ տվեց դեպի Սև լիճ բացվող տեսարանը: Արևը կամաց-կամաց մայր էր մտնում սարերին առանձնահատուկ փայլ հաղորդելով:

Դեպի Սև լիճ բացվող տեսարանը

Իշխանասարի գագաթից դեպի Սև և Սագի լճեր  բացվող տեսարանը:

Գագաթից բացվում էր տեսարան դեպի Սյունիքի հրաբխային բարձրավանդակը: Մի կողմում Ծղուկն ու Թրասարը, մյուս կողմում փռված էր Արցախ աշխարհը, ներքևում երևում էին Սյունիքի գյուղերը:

Իշխանասար

Իշխանասար

Արդեն մթնում էր, իսկ մենք դեռ պետք է հասնեինք Սև լիճ: Գագաթից իջանք մեր բարձրացածի հակառակ ուղղությամբ՝ դեպի լճեր: Գագաթից Սև լիճ 6 կմ է:

Սև լիճ

Երբ հասանք լիճ արդեն մութ էր և բավականին ցուրտ: Խփեցինք վրանը՝ սպասումով, որ առավոտյան կարթնանանք Սև լճի արշալույսը դիմավորելու: Սակայն առավոտյան երբ արթնացանք արևն արդեն հորիզոնում էր: Լճի ափով սկսեցինք քայլել դեպի վերջնակետ, բայց լճի գեղեցկությունը չթողեց անտարբեր անցնել: Ափից երևում էր ջրի մաքրությունը, քարերը հատիկ հատիկ փայլում էին արևի ճառագայթներից:

Սև լիճ

Սև լիճ

Պետք է խոստովանեմ, որ այսպիսի տաք ու հաճելի ջրում երբեք չէի լողացել: Մի քանի ժամ ափին անցկացնելուց հետո շարժվեցինք դեպի մայրուղի, որը հեռու էր լճից 15 կմ: Ճանապարհն անցնում է ալպիական մարգագետիններով: Լանդշաֆտը լեռնատափաստանային է, սակայն սարերի հովն ուղեկցում էր ողջ ճանապարհին:

Աշխարհագրական տվյալներ

Մեծ Իշխանասար լեռն Իշխանասար լեռնազանգվածի ամենաբարձր կետն է: Գտնվում է  Սյունիքի և Արցախի սահմանագլխին, Նորավան գյուղից 9 կմ հս.-արլ.: Բարձրությունը՝ 3549 մ: Լեռան հյուսիսային լանջից է սկիզբ առնում Որոտանի ձախ՝ Նորավան վտակը, հս-արմ.-ից՝ Նորավան գետի ձախ վտակ Մեծձորը, իսկ հվ-արմ. լանջից՝ Որոտանի ձախ վտակ Վաղատինը, հվ.-ից՝ Շամբ գետը: Լեռն ունի հրաբխային ծագում. լանջերը զառիթափ են, մասնատված կիրճերով և ձորակներով:

Մեծ Իշխանասար լեռան հյուսիսում առանձնանում է Փոքր Իշխանասար լեռը: Հյուսիս արևմուտքում Իշխանասարը թամքոցով միանում է Ծղուկ լեռնազանգվածին: Արևելյան լանջին է սառցադաշտային ծագման Սև լիճը՝ 2666 մ բարձրության վրա: Լիճն ունի 1,6 կմ երկարություն և 1,2 կմ լայնություն: Մակերեսը՝ մոտ 2 քառ. կմ, առավելագույն խորությունը 7,5 մ: Համարյա շրջանաձև է: Սնումը հալոցքային և մթնոլորտային տեղումներից է:

Սև լճից արևելք Սագի լիճն է: Սագի լիճը նախորդից անհամեմատ փոքր է. Ամռանը դառնում է սակավաջուր: Սև լճում 1968 թվականից բազմանում է իշխան: Սագի լճի շուրջը ցրված են փարախներ: Լճից սկիզբ է առնում Խոզնավար գետակը:

Երթուղու երկարությունը՝ 35 կմ

05.08.2014 – 07.08.2014

Արշավի անդամները՝ Տիգրան Վարագ, Մամիկոն Գրիգորյան և Նարե Մկրտչյան

Հոդվածը և լուսանկարները՝ Տիգրան Վարագի

Մեծ Իշխանասար Մեծ Իշխանասար Մեծ Իշխանասար Մեծ Իշխանասար Մեծ Իշխանասար Մեծ Իշխանասար Մեծ Իշխանասար Մեծ Իշխանասար Մեծ Իշխանասար Մեծ Իշխանասար Մեծ Իշխանասար Մեծ Իշխանասար Մեծ Իշխանասար Սև լիճ Սև լիճ Սև լիճ Սև լիճ Մեծ Իշխանասար Մեծ Իշխանասար Մեծ Իշխանասար Սև լիճ

Սույն հոդվածի հեղինակային իրավունքը պատկանում է armgeo.am կայքին։ Հոդվածի բովանդակությունը կարող է մեջբերվել, օգտագործվել այլ կայքերում, միայն ակտիվ հղում պարունակելով դեպի սկզբնաղբյուրը:

Բլոգ Հայաստանի մասին

Քասաղի կիրճ

Քասաղի կիրճ / ժայռանկարներ

/in /by

Գեղամավան-1 քարայրի հայտնաբերումը

2002թ. ՀՀ ԳԱԱ ՀԱԻ Քասաղի կիրճը ուսումնասիրող արշավախումբը հետախուզական – հետազոտական աշխատանքներ է իրականացրել Քասաղ գետի վերին հոսանքում: Արշավախմբի կողմից հայտնաբերվել են բացառիկ հետաքրքրություն ներկայացնող մի շարք հուշարձաններ, որոնց շարքում առանձնանում է Գեղամավան1 քարայրը (հայտնաբերվել է 2002 թ. հունիս ամսին): Քարայրը գտնվում է ՀՀ Արագածոտնի մարզի Արտաշավան գյուղից մոտ 3,5 կմ հյուսիս-արևելք,  Քասաղի կիրճի ձախ ափին, Արայի լեռան արևելյան ստորոտում, ներկայիս Գեղամավան նորաստեղծ  ավանի (Համամլու գյուղատեղիի) տարածքում: Քարայրը տեղադրված է կիրճի ձախ ափի երկրաբանական 4-րդ` նախավերջին դարավանդին, գետի մակարդակից մոտ 70 մ բարձրության վրա:

«Կարմիր քարանձավի» աղբյուրը

Բնական անձավ է գոյացած Քասաղի կիրճի անդեզիտա-բազալտների լավայի մեջ մեխանիկական հողմնահարման հետևանքով, լավայի և կարմիր տուֆիտի ոչ հզոր շերտի հպման տեղում: Քարանձավի դեպի արևմուտք նայող կամարաձև մուտքի բացվածքն է 12 մ, բարձրությունը` 3 մ: Սրահատիպ անձավ է` 8 մ խորությամբ, կիսաշրջան հատակագծով, որի խորքում բխում է բնական, ոչ հզոր աղբյուր: Կամարաձև, խորդուբորդ մակերևույթ ունեցող առաստաղը մասամբ փլուզված է, որի արդյունքում սրահի կենտրոնում առաջացել է մոտ 1 մ բարձրությամբ, բազալտի թերթավոր ցլեփներից կազմված կույտ: Տեղացիների վկայությամբ` փլուզումը հիմնականում տեղի է ունեցել վերջին ավերիչ երկրաշարժի ժամանակ (1988 թ.):

«Կարմիր քարանձավը» Արա լեռան ստորոտին

«Կարմիր քարանձավը» Արա լեռան ստորոտին

«Կարմիր քարանձավը» և հարակից գյուղը

«Կարմիր քարանձավը», լինելով Արայի լեռան արևմտյան ստորոտի այս հատվածի խմելու ջրի միակ  աղբյուրը, ըստ  ամենայնի, ժամանակին եղել է շատ ավելի ջրառատ, քանի որ նրանով էր պայմանավորված Համամլու գյուղատեղիի գոյությունը : Գյուղատեղիից դեպի «Կարմիր քարանձավ» է իջնում տեղ-տեղ ժայռերը ճեղքող ու հենապատով ամրացված ձեռակերտ մի ճանապարհ, որով գյուղը գրաստով (միգուցե նաև սայլով) ջուր է   տեղափոխել  իր կարիքների համար:Գյուղատեղիի «Համամլու» անվանումը կապված է վերջին շրջանում (մինչև XX դարի առաջին քառորդը) այստեղ հաստատված մահմեդական բնակչության հետ: Այնինչ, գյուղը, որի պատմական անվանումը առայժմ հայտնի չէ, բնակեցված է եղել առնվազն վաղ միջնադարից: Գյուղամիջյան բարձրադիր բլուրի վրա պահպանվել են VII դարին բնորոշ սրբատաշ տուֆից կառուցված եռախորան, կենտրոնագմբեթ եկեղեցու հիմքերը և գերեզմանոցը: Գյուղատեղիի տարածքի  ուսումնասիրության ժամանակ նույնպես հավաքվել   են մեծ քանակությամբ ուշ միջնադարյան խեցեղենի բեկորներ, ինչպես նաև ոչ մեծաթիվ վաղ միջնադարյան խեցեղենի նմուշներ:

Նորահայտ հուշարձանի մանրամասն ուսումնասիրությունը և փաստագրումը կազմակերպվել է  2003-2004  թթ. հայ-ֆրանսիական համատեղ հնագիտական արշավախմբի ծրագրի շրջանակներում:

Կարմիր քարանձավ / Գեղամավան-1

Կարմիր քարանձավ / Գեղամավան-1

Ժայռանկարներ և արձանագրություններ

Ժայռանկարները զետեղված են քարայրի ինտերիեռային և էքստերիեռային, ինչպես նաև, հատակին ընկած բազալտե ողորկ ֆակտուրա ունեցող ժայռաբեկորների վրա: Բացի ժայռանկարներից այստեղ հայտնաբերվել են նաև արաբատառ 2 արձանագրություն և ժամանակակից գրառումներ (գրաֆիտի): Պատկերներն արված են օխրայով, որի պահպանվածության, որակային (խտության) և գունային (բաց վարդագույնից մինչև մուգ կարմիր) տարբերությունները փաստում են այն մասին, որ տուֆիտը, որը քարայրի մորֆոլոգիական մասն է կազմում, օգտագործվել է և’ մաքուր վիճակում, և’ խառնուրդների տեսքով:

Կատարման տեխնիկական առանձնահատկությունները ցույց են տալիս, որ ժայռանկարները պատկերվել են մատով և անմիջապես տուֆիտի կտորներով:

Գեղամավանի ժայռանկարները աչքի են ընկնում իրենց թեմատիկայի բազմազանությամբ, որոնք միաֆիգուր կենդանիների պատկերներից հասնում են մինչև բազմաֆիգուր բարդ կոմպոզիցիոն լուծումների: Հիմնականում գերակշռում են կենդանիների ֆիգուրները (43%), մնացածը տեղաբաշխված են հետևյալ հարա- բերությամբ. անտրոպոմորֆ` (28%), նշանային պատկերներ` (24%) և անորոշ գծեր՝ (5%) :

 

Նյութը պատրաստելիս օգտվել ենք հետևյալ աղբյուրից։

Քասաղի կիրճ Քասաղի կիրճ Քասաղի կիրճ Քասաղի կիրճ Քասաղի կիրճ Քասաղի կիրճ Քասաղի կիրճ Քասաղի կիրճ Քասաղի կիրճ

Արշավներ և լեռնագնացություն Հայաստանում

Արփայի կիրճ

Արփայի կիրճ

/in /by

Արփա գետը սկիզբ է առնում Սյունիքի  բարձրավանդակի հս-արմ. լանջից՝ մոտ 3260 մ  բարձրությունից և ձևավորում է խորը կիրճ, որն էլ հենց կոչվում է Արփայի կիրճ: Գետի երկարությունը 128 կմ է, ջրհավաք ավազանը՝ մոտ 2630 կմ2  (ՀՀ-ում  համապատասխանաբար՝ 92 կմ և 2080 կմ2): Գետահովիտը վերին հոսանքում նեղ և խորը կիրճ է, ընդունելով Դարբ վտակը՝ հոսում է Միջին Արփայի գետահովտով, այնուհետև կտրելով Վայքի լեռնաշղթան՝ դուրս է գալիս  Շարուրի դաշտ և միանում Արաքսին: Առավել խոշոր վտակներն են Եղեգիսը, Դարբը, Հերհերը, Գնիշիկը, Ելփինը: Սնումը հալոցքային (39%) և ստորերկրյա (43%) է, վարարումը՝ մարտ-հուլիսին, առավելագույնը՝ մայիսին:  Վարարումների ժամանակ գետի գրեթե բոլոր վտակները վերածվում են սելավների:  Ջրերն օգտագործվում են  ոռոգման  և էներգետիկ նպատակներով: Ագարակաձոր գետի մոտ՝ Արփայի վրա, կանգուն է XIII դ. միակամար կամուրջը:  Արփայի ափին են Ջերմուկ առողջավայրը և Մոզ քաղաքի ավերակները:

Գնդեվանք

Վանքը գտնվում է Վայոց Ձորի մարզի Գնդեվազ գյուղից դեպի արևմուտք՝ Արփա գետի ձախ ափին: Վանքը կառուցվել է 936 թ-ին Սյունյաց Սոփիա իշխանուհու կողմից: Երբ իշխանուհին առաջին անգամ գնում է Գնդեվանք խոչվող խորաձոր վայրը ճգնավորների մոտ ուխտի, տեղեկանում է, որ այստեղ բաղմաթիվ բժշկություններ են կարտարվում: Նա անմիջապես հրավիրում է լավագույն վարպետների և սկսում վանքի շինարարությունը:

Գնդեվանք

Գնդեվանք

Վանքը ի սկզբանե հիմնադրվել է, որպես ձորի ճգնավորների մենաստան: Գնդեվանքի արևմտյան պատին առկա է Սոփիա իշխանուհու թողած մի արձանագրություն, որում ասվում է. «Մատանի էր անակն Վայոց ձոր, շինեցի զսա և եդի ակն ի վերայ»:

Գնդեվանքի բակում կան բազմաթիվ խաչքարեր և տապանաքարեր: Պահպանվել են մի շարք արձանագրություններ: Կա մի վարկած, որ վանքը իր անունը ստացել է Սուփան Գնդունու անունից, որը եղել է վանքի առաջին ճգնավորներից:

Արփայի կիրճ Արփայի կիրճ Արփայի կիրճ Արփայի կիրճ Գնդեվանք Արփայի կիրճ Արփայի կիրճ Արփայի կիրճ Արփայի կիրճ Արփայի կիրճ Արփայի կիրճ Արփայի կիրճ Կեչուտի ջրամբար Արփայի կիրճ Արփայի կիրճ

Արշավներ և լեռնագնացություն Հայաստանում

Դեբեդի կիրճ

Դեբեդի կիրճ

/in /by

Դեբեդ գետը կազմավորվում է Ձորագետ և Փամբակ գետերի միախառնումից: Երկարությունը 178 կմ է, որից 152 կմ-ը հոսում է Հայաստանի տարածքով: Դեբեդը Հայաստանի տարածքի ամենաջրառատ գետն է: Դեբեդի կիրճի խորությունը Թումանյան կայանի մոտ կազմում է 350 մ: Դեբեդի կիրճն ու գետը պատկերավոր նկարագրված են Հովհ. Թումանյանի «Լոռեցի Սաքոն» պոեմում, որտեղ գլխավոր հերոսը խելագառվում է Դեբեդի կիրճում միայնակ գիշերելուց հետո:

Դեբեդի ափամերձ հատվածում գտնվում են բազմաթիվ պատմական հուշարձաններ՝ Հաղպատ, Սանահին, Ախթալա, Քոբայր, Հոռոմայր եկեղեցիները և այլն:

Հոռոմայր

Հոռոմայր

Սանահին և Հաղպատ

Սանահինի և Հաղպատի վանքերը ներառված են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում: Կա մի լեգենդ, որը պատմում է Հաղպատ և Սանահին վանքերի կառուցման մասին:

Մի իշխան վարպետ է կանչում, որ վանք կառուցի: Վարպետը գալիս է Սանահին և սկսում աշխատել հարազատ որդու հետ: Աշխատանքի ժամանակ հոր, որդու ու մի ենթավարպետի միջև վեճ է ծագում: Որդին գժտվում է հոր և ենթավարպետի հետ և թողնելով շինարարությունը հեռանում է: Մեկ ուրիշ իշխան հրավիրում է նրան, որ գա իր համար վանք կառուցի: Որդին ընդունում է հրավերը: Երբ նոր վանքի պատերը բարձրանում են, Սանահինից նկատում են, որ դիմացը ինչ որ շենք է բարձրանում: բանվորներն այդ մասին հայտնում են իրենց վարպետին: Կիրակի օրը, երբ բոլորը հանգստանում էին վարպետ հայրը գալիս է որդու մոտ, մոտենում կիսակառույց վանքի պատերին և երկար զննում է: Բոլորը լուռ սպասում են վարպետի գնահատականին: Վերջապես հայր վարպետը ոտքը դնելով վանքի պատերից մեկին, ասում է. Հա՛խ պատ է (իսկական ամուր պատ է): Այս ասելով, վարպետը փաթաթվում է որդուն, համբուրում նրան և հաշտվում: Այդ օրվանից վանքի անունը մնում է Հաղպատ:

Արդվի Դեբեդի կիրճ Դեբեդի կիրճ Դեբեդի կիրճ Դեբեդի կիրճ Արդվի Դեբեդի կիրճ Դեբեդի կիրճ Արդվի Հոռոմայր Հոռոմայր Հոռոմայր Հոռոմայր Արդվի Դեբեդի կիրճ Դեբեդի կիրճ Դեբեդի կիրճ Օձի պորտ / Արդվի

Արշավներ և լեռնագնացություն Հայաստանում

Խուստուփ լեռ

Խուստուփ լեռ

/in , /by

Խուստուփ-Կատարի լեռներ

Երկարությունը՝ 44 կմ

Առավելագույն բարձրությունը՝  3201 մ

Ամենաբարձր գագաթը՝ Խուստուփ լեռ

Լեռնաշղթան գտնվում է Սյունիքի մարզում, Բարգուշատի լեռների հվ ճյուղավորությունն է: Իր մեջ է ներառում Կատար և Խուստուփ լեռնազանգվածները: Սկսվում է Կատար լեռնազանգվածի հս. մասից, Գիրաթաղի լեռնանցքից, կտրում Ողջի գետը և միանում Խուստուփ լեռնազանգվածին, ապա թեքվելով հվ. արլ. ուղղությամբ հասնում՝ Շիկահող և Ծավ գետերի միախառնման վայրը:

Խուստուփ լեռնագագաթ

Լեռնազանգվածը գտնվում է Սյունիքի մարզում, Կապան քաղաքից 9 կմ հվ.-արմ.: Խուստուփի հվ-արլ. լանջից են սկիզբ առնում Ողջի գետի աջ՝ Գեղանուշ և Վաչագան վտակները, իսկ հվ-արմ. լանջից՝ Ծավ գետի ձախ վտակ Շիշկերտը: Լեռն ունի ալպյան մարգագետինների հարուստ բուսածածկույթ, հս.-արլ. լանջերն անտառապատ են: Կազմված է ստորին կավճի հրաբախածին և նստվածքային ապարներից (պորֆիրիտներ, մերգելներ, կրաքարեր):  Տիրապետում է սառնամանիքային հողմահարումը: Լանջերը մասնատված են, կան քարափներ, քարանձավեր:  Լանդշաֆտը լեռնամարգագետնային է,  հս-արլ. լանջերը՝ անտառապատ:։ Լեռան ձյան հալոցքից առաջանում են հարյուրավոր աղբյուրներ ու գետակներ, որոնցից գոյանում է Վաչագան գետը։

Սուրբ լեռ

Խուստուփը համարվում է սուրբ լեռ: Իզուր չէ ժողովուրդը նրան տվել ճգնավոր անունը: Լեռան անվան ստուգաբանություններից մեկի համաձայն՝ նրա հիմքում ընկած է խուռիերեն խութու արմատը, որը նշանակում է աղոթք: Դեռ հին ժամանակներից լեռը եղել է աղոթատեղի և ուխտագնացության վայր:

Խուստուփի լանջին, Կոզնի կոչված աղբյուրի մոտ է ամփոփված հայ ժողովրդի զորավար գարեգին Նժդեհի մասունքները:

Խուստուփ լեռ Խուստուփ լեռ Խուստուփ լեռ Խուստուփ լեռ Խուստուփ լեռ Խուստուփ լեռ Խուստուփ լեռ Խուստուփ լեռ Խուստուփ լեռ Խուստուփ լեռ Խուստուփ լեռ Խուստուփ լեռ Խուստուփ լեռ Խուստուփ լեռ Խուստուփ լեռ Խուստուփ լեռ

Միացիր մեր արշավին դեպի Խուստուփ լեռ

 

Խուստուփ լեռ

Արշավ դեպի Խուստուփ լեռ

Արշավներ և լեռնագնացություն Հայաստանում

Քարաշեն

Քարաշեն

/in /by

Քարաշենում մինչև 1960-ականների վերջերը դեռ ապրում էին ժայռափոր կացարաններում: Հեռվից երբ նայում ես այդ քարանձավնելով լի լանջին անհավատալի է թվում, որ ընդամենը կես դար առաջ այստեղ մարդիկ են ապրել: ԽՍՀՄ-ի տարիներին ամոթ էր համարվում, որ համաշխարհային հզորություն ունեցող երկրում դեռ կան բնակավայրեր, որտեղ մարդիկ քարանձավներում են ապրում և ինչպես Սյունիքի մյուս գյուղերը, Քարաշենը ևս արժանացավ նույն ճակատագրին: Հատկացվեց ավելի հարմար աշխարհագրական դիրք ունեցող տարածք, որպեսզի գյուղը տեղափոխվի: Գյուղացիները քանդում հանում էին իրենց տան պատերը և տեղափոխում հին գյուղից քիչ հեռու գտնվող վայրը, որտեղ կառուցվում էր նոր գյուղը, որի անունը Քարաշեն էլ մնաց:

"<yoastmark

Երբ մտանք Քարաշեն տեսանք մի խումբ տարեց մարդկանց: Մոտեցանք նրանց հարցուփորձ արեցինք, ծանոթացանք և երբ հարցրեցինք մարդ կա հիմա գյուղում, որն այժմ կենդանի է և ապրել է այդ ժայռափոր կացարաններում: Բոլորը զարմացած նայեցին միմյանց և միաձայն ասեցին, որ իրենք բոլորն էլ ապրել են այնտեղ: Դա մեզ շատ ուրախացրեց և միանգամից առաջարկեցինք պապիկներին միանալ մեզ և միասին գնանք հին, լքված գյուղը տեսնենք համ էլ կպատմեն մեզ ոնց են այնտեղ ապրել: Նրանք բնականաբար մեծ սիրով համաձայնվեցին, բայց… Գրիշա պապիկը պայման դրեց, որ սկզբից պետք է գնանք իրենց տուն հաց ու պանիրը վերցնենք նոր գնանք, գնացինք…

"<yoastmark

Գյուղը իհարկե շատ հետաքրքիր է ափսոս, որ հետևող չկա կամաց-կամաց վերանում է այն ինչը դեռ պահպանված է: Մի քիչ ներդրում անելով այս բնակավայրը կարելի էր սարքել շատ գրավիչ վայր զբոսաշրջիկների համար, ինչպես դա արվեց Խնձորեսկում: Ցավոք այսօր շատ քիչ մարդ գիտի Քարաշենի մասին:

Լուսանկարները` Տիգրան Շահբազյանի, Հռիփսիմե Հովհաննիսյանի և Արաքս Ասատրյանի

Քարաշեն Քարաշեն Քարաշեն Քարաշեն Քարաշեն Քարաշեն

Արշավներ և լեռնագնացություն Հայաստանում

Սատանի կամուրջ

Սատանի կամուրջ

/in /by

Սատանի կամուրջ՝ բնական կամուրջ Որոտան գետի վրա, ՀՀ Սյունիքի մարզում: Երկարությունը մոտ 30 մ է, լայնությունը՝ 50-60 մ: Գոյացել է շրջակայքի հանքային աղբյուրների կրաքարային նստվածքներից՝ տրավերտիններից: Շրջակայքում և կամրջի տակ կան շթաքարեր ու պտկաքարեր: Սատանի կամրջի վրայով է անցնում Գորիս- Տաթև ավտոճանապարհը:

«Սատանի կամուրջ» անվան հետ կապված տարբեր վարկածներ կան: Ոմանք ասում են, որ անունը կապված է կամրջի տակ ջրում խեղդվելու բազմաթիվ դեպքերի հետ: Կա վարկած, որ ավելի քիչ ջուր է մտնում կամրջի տակ քան դուրս է գալիս: Դա պայմանավորված է նրանով, որ վերևից հանքային ջրեր են կաթկթում:

Հնարավոր է լողալով անցնել կամրջի տակով և դուրս գալ հակառակ կողմից, բայց դա կարելի է անել միայն լավ լողալ իմացողներին, փորձառու մարդու ուղեկցությամբ, և սակավաջուր ամիսներին (օգոստոս, սեպտեմբեր):

Սատանի կամրջի տակով անցումի տեսանյութը դիտեք այստեղ

Սատանի կամուրջ Սատանի կամուրջ Սատանի կամուրջ Սատանի կամուրջ Սատանի կամուրջ Սատանի կամուրջ

Արշավներ և լեռնագնացություն Հայաստանում