«Մետաքսի ճանապարհ» տերմինն առաջին անգամ օգտագործել է գերմանացի աշխարհագրագետ Ֆերդինանդ Ֆոն Ռիխտգոֆենը 1877 թվականին: Նրանով նշվել է այն առևտրական, քարավանային ուղին, որ կապել է Հին Հռոմը Չինաստանի հետ: Մեր օրերում՝ Մետաքսի ճանապարհ ենք կոչում եվրասիական այն բոլոր ուղղությունները, որով առևտուր է կատարվում Արևմուտքի և Չինաստանի միջև:

Ծագումը

Մետաքսի ճանապարհը սկսել է գործել Ալեքսանդր Մակեդոնացու արշավանքներից անմիջապես հետո, երբ Արևելքն ու Արևմուտքն ընդհարվեցին Միջին Արևելքում ու Հնդկաստանում: Առաջին հերթին այն օգտագործվել է Չինաստանից մետաքս արտահանման համար, որից էլ առաջացել Մետաքսե Մեծ ճանապարհ անվանումը։

Հայաստանը Մետաքսի ճանապարհին

Ավելորդ է ընդգծել, թե որքան մեծ կարևորություն է Հայաստանն այնժամ ունեցել Արևելքի և Արևմուտքի համար: Մետաքսի ճանապարհն Արևելքից անցնում էր Հայաստանով, ավելի կոնկրետ՝ Արտաշատ քաղաքի միջով, այնտեղից էլ ձգվում էր դեպի Սև ծովի նավահանգիստներ: Իսկ 5-րդ դարում արդեն Դվինը՝ որպես Հայաստանի նոր մայրաքաղաք, փոխարինելու եկավ Արտաշատին: Առևտրի երթուղին, որը կապում էր Չինաստանը, Կենտրոնական Ասիան և Իրանը Բյուզանդական կայսրության մայրաքաղաք Կոստանդնուպոլսի հետ, անցնում էր հենց Դվինով:

9-10-րդ դարերում հայկական Արծն, Անի և Կարս քաղաքները սկսեցին էական դեր խաղալ համաշխարհային առևտրում: Հետագայում պեղումների ժամանակ չինական մետաքս, ճենապակի, պարսից կավագործության նմուշներ ու ներկանյութեր են հայտնաբերվել Անիում:

Իսկ մինչ օրս Հայաստանում՝ Վայոց Ձորի մարզում, պահպանվում է Օրբելյանների քարավանատունը, որն էլ  որպես իջևանատուն է ծառայել Մետաքսի ճանապարհի Հայաստանով անցնող առևտրականների համար:

Մետաքսի ճանապարհը հսկայական դեր է խաղացել Արևելքի ու Արևմուտքի միջև: Այն եղել է ոչ միայն առևտրական ճանապարհ, այլև կամուրջ է հանդիսացել մշակութային, կրոնական, լեզվական ու տեխնոլոգիական փոխանակումների համար ու փոխադարձ հարստացրել է մասնակից երկրների մշակույթը:

 

Սույն հոդվածի հեղինակային իրավունքը պատկանում է armgeo.am կայքին։ Հոդվածի բովանդակությունը կարող է մեջբերվել, օգտագործվել այլ կայքերում, միայն ակտիվ հղում պարունակելով դեպի սկզբնաղբյուրը:

Բլոգ Հայաստանի մասին

Հարավային Հայաստանի տարածքը առանձնանում է էկոհամակարգերով, բնության երկրաբանական, լանդշավտային, կենսաբանական, գեոմորֆոլոգիական մեծ բազմազանությամբ: Երբ մտովի պատկերացնում ենք Հայստանի հարավային մասը քարտեզում առաջինը, ինչ մենք տեսնում ենք Մեղրի և Ագարակ բնակավայրերն են: Հայաստանի այս հատվածը հարուստ է նաև պատմամշակութային բազմաթիվ հուշարձաններով, ռեկրեացիոն ռեսուրսների առկայությամբ, ինչպես նաև տարածքի կայուն զարգացման մեծ պոտենցիալով:

Մեղրի

Հայաստանի ամենահեռավոր քաղաքներից մեկը՝ Մեղրին, գտնվում է Երևանից 373 կմ հեռավորության վրա՝ Իրանի Իսլամական Հանրապետության սահմանին: Մեղրին ունի 4600 բնակչություն՝ իր 2 քաղաքային և 13 գյուղական համայնքներով: Հայ- Իրանական սահմանը, որն անցնում է Արաքս գետով, ձգվում է 35 կմ և հանդիսանում է ամենակարճ սահմանը:

Ի տարբերություն Հայստանի այլ սահմանամերձ քաղաքների Մեղրիում գործազրկության տոկոսը ցածր է: Բնակչության մի մասը աշխատում է հանքերում, մյուս մասը՝ Զինված ուժերում,  իսկ մնացած մասն էլ զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ: Մեղրին հայտնի է նաև իր այգեգործությամբ և պտղատու այգիներով: Վերջին տարիներին այստեղ ավանդական մրգատեսակների կողքին սկսել են մշակել նաև մերձարևատարձային կուլտուրաներ, ինչպիսիք են, օրինակ, արքայանարինջը, զեյթունը և կիվին:

Մեղրիում առանձնանում է Փոքր թաղը: Սա քաղաքի ամենահին թաղն է, որտեղ ապրում է 65 ընտանիք: Տների մեծ մասը պահպանել են իրենց հին կառուցվածքը ՝ այն է փայտաշեն և կամարակապ դռներ և պատուհաններ, փայտաշեն առաստաղներ, իսկ տան ներսում բուխարիներ: 2005 թվականից Մեղրիի Փոքր թաղը ընդգրկվել է ՀՀ պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում և համարվում է կարևոր հուշարձան: Մեղրիի Փոքր թաղում է գտնվում «Արեվիք» հյուրատունը, որտեղ լավագույնս կարելի է զգալ քաղաքային հին կոլորիտը և համտեսել Մեղրիի բարիքները:

Լիճք

Լիճք գյուղը գտնվում է «Արեվիք» ազգային պարկի և «Բողաքար» պետական արգելավայրերի սահմանում: Լիճքը փոքրիկ գյուղ է, որի դպրոցն ունի ընդամենը 2 աշակերտ: Գյուղը նախկինում կոչվել է նաև Լեշկին, Լեճկին, Շեշկերտ: Երկու կողմից հոսում են Մեղրի և Զվարագետ գետերը: Գետերը առանձնանում են իրենց վրա գտնվող ջրվեժներով: Իրար շարունակող ավելի քան 10 ջրվեժները ստեղծում ենք յուրահատուկ ջրվեժների կասկադ:

2018 թվականից Լիճքի ջրվեժների հարևանությամբ գործվում է «Արեվիք» վրանային ճամբարը, որը ամռան ամիսներին հնարավորություն է տալիս ունենալ վրանային հանգիստ, բոլոր հարմարություններով: Ինչպես նաև վայելել ջրվեժների գեղեցիկ և տպավորիչ համայնապատկերը:

Շվանիձոր

Շվանիձորը ՀՀ Սյունիքի մարզի Մեղրու տարածաշրջանի սահմանամերձ բարեկարգ գյուղերից է: Տարածվում է նույնանուն գետի ստորին հոսանքի երկու կողմում: Բաժանված է մի քանի թաղերի (Մարդոնց, Նազունց, Ներքին, Վանունց, Տերանց և այլն): Աչքի է ընկնում ուշ միջնադարյան պատմամշակութային հուշարձանների բազմազանությամբ, որոնցից նշանավոր է հատակապես գյուղի հարավարևմտյան եզրին գտնվող ջրանցույցը (XVII դ.):

 

 

Լուսանկարները՝ Կարո Սահակյանի, Դավիթ Միրզոյանի և Տիգրան Շահբազյանի

Արշավներ և լեռնագնացություն Հայաստանում՝

Վուլկան լեռը գտնվում է Լոռու մարզում: Փամբակի լեռնաշղթայի անանուն գագաթներից է՝  2800 մ բարձրությամբ: Քարտեզների վրա այս լեռան անունը նշված չէ: Լեռը պարզ երևում է Ֆիոլետովո գյուղից: Տեղի մոլոկանները լեռանը Վուլկան են անվանում: Ես փորձեցի ճշտել լեռան իրական անունը, բայց ոչինչ գտնել չհաջողվեց և քանի որ քարտեզով այն անվանակոչված չէ ուրեմն մենք էլ այսուհետ կօգտագործենք Վուլկան անունը:

Արշավներ և լեռնագնացություն Հայաստանում՝

Բացահայտելով և ուսումնասիրելով Դժոխքի ձորը մենք մշակել ենք 2 երթուղի: Այստեղ ներկայացված է երկօրյա արշավի տեսանյութն ու լուսանկարները: Այս արշավի ընթացքում մենք անցնում ենք Դժոխաձորի ողջ երկայնքով: Ճանապարհը միջինից բարդ է: Կան վտանգավոր հատվածներ, որոնք պետք է անցնել ապահովմամբ:

Թե ինչպես բացահայտեցինք Դժոխքը կարդացեք այստեղ:

Արշավներ և լեռնագնացություն Հայաստանում՝