Դեպի Բլդանի ձոր տանող մեր արշավային երթուղին սկսվում է Լոռու մարզի Մարգահովիտ գյուղից։ Անցնելով Մարգավետի լեռները մտնում ենք Բլդանի ձոր և ավարտում քայլարշավը Ջուխտակ վանքի մոտ: Ճանապարհն անցնում է «Դիլիջան ազգային պարկի» անտառներով: Երթուղու ընդհանուր երկարությունը 15 կմ է:
Բլդան գետ
Բլդան գետը սկսվում է Բովաքարի լեռների հարավային լանջերից և ձգվում դեպի Դիլիջան։ Հանդիսանում է Աղստև գետի ձախ վտակը։ Գետահովիտն ունի ռեկրեացիոն մեծ նշանակություն։ Բլդանի հովտում են գտնվում «Դիլիջան» հանքային ջրերի աղբյուրները, առողջարաններ և մարզաառողջարանային համալիրներ։
Լուսանկարները ՝ Հրաչուհի Այվազյանի և Անահիտ Կարապետյանի
Չնայած իր փոքր տարածքին, այնուամենայնիվ, ամեն տարածաշրջանում կարելի է հանդիպել կիսավեր կամ կանգուն միջնադարյան ամրոց Հայաստանում: Այս ամենը խոսում է միջնադարում Հայաստանում ամրոցաշինության և բերդաշինության զարրգացվածության բարձր մակարդակի մասին: Չնայած որ բերդերի և ամրոցների մեծ մասը չեն պահպանել իրենց երբեմնի տեսքն ու շքեղությունը, այնուամենայնիվ, անգամ կիսավեր հիմնապատերից կարելի է գուշակել, թե ինչպիսի վեհաշուք կառույցներ են եղել դրանք ժամանակին:
Ստորև բազմաթիվ միջնադարյան ամրոցներից և բերդերից առանձնացրել ենք մի քանիսը:
Բջնիի Ամրոց
Միջնադարյան ամրոցաշինության նշանավոր կառույցներից մեկը՝ Բջնիի ամրոցը, գտնվում է Հրազդան գետի աջ ափին, գյուղի արևելյան կողմում, անառիկ ժայռերով շրջապատված բարձրադիր հրվանդանի վրա: Ամրոցը Վասակ Պահլավունու շինարարական գործունեության արդյունք է, իսկ նրա որդին` Գրիգոր Մագիստրոսը, կառուցել է Բջնիի Սբ. Աստվածածին և Կեչառիսի վանքի գլխավոր եկեղեցիները: Հիմնադրման ստույգ ժամանակը հայտնի չէ: Հիշատակվում է վաղ միջնադարից
1977-1978 թթ., Երևանի պետական համալսարանի հնագիտության ամբիոնի արշավախումբը՝ Իգիթ Ղարիբյանի ղեկավարությամբ, այստեղ կատարել են պեղումներ, որոնց շնորհիվ բացվել են IX-X դդ. կենտրոնագմբեթ Ս. Խաչ եկեղեցու հիմնապատերը, երկու դահլիճներից բաղկացած՝ թաղակապ պալատական շենքը, վաղմիջնադարյան եկեղեցու մանրամասեր, բնակելի տներ, ջրամբար, գաղտնուղի: Լեգենդի համաձայն` գաղտնուղին միացնում էր ամրոցն ու Աստվածածնի եկեղեցին: Տների և զանազան կառույցների շինարարության հետևանքով այժմ գետնուղուց պահպանվել է միայն մի հատված:
Լայնորեն տարածված է նաև այն առասպելը, որ որոշ ժամանակ Աշոտ II Երկաթը ապրել է այս ամրոցում:
Աշոտ Երկաթի Ամրոց
Աշոտ Երկաթի ամրոցը կամ Մանթաշաբերդը, հանդիսանում է ռազմական կառույց Տավուշի մարզում, տեղակայված լինելով Իջևան քաղաքից 7 կմ հարավ, Աղստև գետի աջ ափի անտառապատ ժայռի վրա, շրջապատված է լայն, բրգավոր պարիսպներով։ Պատկանում է Բագրատունիների ժամանակաշրջանին։ Համարվում է անառիկ միջնադարյան ամրոց Հայաստանում:
Աշոտ Երկաթի ամրոց / Մանթաշաբերդ
Պարսպապատերը սև քարից են, ամուր կրաշաղախով։ Սև գույնի պատճառով հետագայում օտար նվաճողները այն կոչել են Ղարա ղալա այսինքն Սև բերդ։
Պատմական աղբյուրներում Աշոտ Երկաթի ամրոցը միշտ հիշատակվում է Աղջկա բերդիհետ միասին, որից կարելի է ենթադրել, որ այն կառուցվել է 10-րդ դարի առաջին քառորդում։
Ամբերդ
Ամբերդի ամրոց-համալիրը՝ Հայաստանի անառիկ ամրոցներից մեկն է: Այն կառուցվել է Արագած լեռան լանջերին և գտնվում է ծովի մակարդակից 2300 մետր բարձրության վրա։
Ըստ պատմական աղբյուրների Ամբերդի շինարարությունը սկսվել է VII-րդ դ. Կամսարական իշխանների կողմից: X դ. պատկանել է Պահլավունի իշխաններին և եղել Բագրատունյաց թագավորության կարևոր ռազմապաշտպանական հենակետերից և իր բնական դիրքով ու պաշտպանական կառուցվածքներով անառիկ ամրոցի համբավ է ունեցել: Նրան էր վերապահված Անի քաղաքի պաշտպանողական օղակի պատասխանատու դերերից մեկը:
Ամբերդ (Անբերդ) ամրոց – համալիր
Անցած տասնամյակներում Ամբերդում կատարվել են մի շարք հնագիտական պեղումներ և հուշարձանների ամրակայման, վերանորոգման մի շարք աշխատանքներ: Պեղումների ընթացքում հայտնաբերվել են մետաղյա իրեր, զենքեր, արծաթե զարդեր, խեցեղեն, ապակեղեն, ոսկե, պղնձե դրամներ, մոմակալներ, բրոնզե աշտանակներ և այլ հնագիտական իրեր:
Մեղրու Բերդ
Հայկական միջնադարյան ճարտարապետության պաշտպանական կառույցների մեջ, իր հատակագծային-ծավալային հորինվածքով, առանձնակի միջնադարյան ամրոց Հայաստանում: Բերդը գտնվում է Սյունիքի մարզի Մեղրի քաղաքում: Տեղակայված է քաղաքի Մեծ թաղի հյուսիսային կողմում, լեռնաշղթաների դժվարամատչելի գագաթներին՝ պայտաձև ընդգրկելով բնակավայրը, ապահովելով քաղաքի հուսալի պաշտպանությունը հյուսիսային, արևմտյան և արևելյան կողմերից: Բերդի կառուցման ճշգրիտ ժամանակը հայտնի չէ:
Մեղրու Բերդ
Մեղրու բերդը իր ճարտարապետությամբ համարվում է եզակի հայկական ամրոցաշինության մեջ, այն չունի պարսպապատեր, սրան փոխարինել է լեռնաշղթան: Հրազենի օգտագործման պարագայում բնակավայրը հնարավոր է եղել վերցնել հսկողության տակ որոշակի հեռավորությունից:
Սմբատաբերդ
Սմբատաբերդը Վայոց Ձորի մեծ ու անառիկ ամրոցներից մեկն է և հիմնվել է վաղ միջնադարում:
Այն մինչև 7-րդ դարի առաջին քառորդը պատկանել է Սյունյաց գահերեց իշխաններին, այնուհետև 10-րդ դարում անցել է Բագրատունիներին, իսկ 13-րդ դարում` Օրբելյան իշխաններին և մինչև 15-րդ դարը եղել է նրանց տոհմական սեփականությունը: 1605 թ. բերդը` Եղեգիս քաղաքի հետ հիմնովին ավերվել են պարսից շահ Աբասի արշավանքների հետևանքով:
Սմբատաբերդ
13-15 դդ. Օրբելյանները, ամրացնելով բերդը, վերածել են հզոր պաշտպանական կառույցի: Ամրոցին այս անունը տրվել է 19-րդ դարում` մերձակա գյուղերի բնակիչների կողմից. անվանակոչման համար առիթ է հանդիսացել Եղեգիս գյուղի Օրբելյանների տոհմական գերեզմանատանը գտնվող Սմբատ իշխանի 1280 թ. տապանաքարը: Որոշ ուսումնասիրողներ գտնում են, որ Սմբատաբերդը Ստեփանոս Օրբելյանի կողմից հիշատակված Կապույտ բերդն է:
Լոռի Բերդ
Լոռի բերդը միջնադարյան անառիկ ամրոց է Լոռու մարզում՝ Ստեփանավանից 5 կմ հեռավորության վրա։ Գտնվում է Ձորագետ և Ուռուտ կիրճերի հատման մասում։ Ընդգրկված է Լոռի Բերդի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։
Լոռի կամ Լոռե բերդը գտնվում է Ստեփանավանից մոտ 5 կմ հյուսիս-արևելք՝ Ձորագետի ձախ ափին։ Հիմնադրվել է Դավիթ Անհողինի կողմից, թվագրվում է մոտավորապես՝ 1005 — 1020 թվականներին։
Լոռի Բերդ / միջնադարյան ամրոց Լոռու մարզում
Լոռիում 1966 թվականից հնագիտական ուսումնասիրություններ է կատարում Երևանի պետական համալսարանի արշավախումբը: Պեղվել են XI—XIII դդ. 2 բաղնիք` մեկը բաղկացած է հանդերձարանից, 3 լողասրահներից, հնոցից և սառը ջրի ամբարից, մյուսը՝ հանդերձարանից, լողասրահից և ջեռուցարանից:
Սույն հոդվածի հեղինակային իրավունքը պատկանում է armgeo.am կայքին։ Հոդվածի բովանդակությունը կարող է մեջբերվել, օգտագործվել այլ կայքերում, միայն ակտիվ հղում պարունակելով դեպի սկզբնաղբյուրը:
Արարատ լեռը հայտնի է բոլորին: Աստվածաշնչի համաձայն՝ հենց այստեղ է հանգրվանել Նոյյան տապանը: Լեռան բարձրությունը 5165 մ է, և այն Հայկական լեռնաշխարհի ամենաբարձր կետն է: Այստեղ ես կաշխատեմ ոչ միայն պատմել, թե ինչպես բարձրացանք Արարատի գագաթ, այլև կկսիվեմ խորհուրդներով՝ ինչպես բարձունքը նվաճել ինքնուրույն:
Մեր խմբի 18 անդամներից միայն 14-ը հասան գագաթ: Մյուսները չկարողացան դժվարությունները հաղթահարել հենց ֆիզիկական պատրաստվածության պատճառով: Ուստի այս կետին անհրաժեշտ է առանձնակի ուշադրություն դարձնել: Բարձունքը հաղթահարելու համար պետք չէ լինել պրոֆեսիոնալ վազորդ. պետք է լավ մարզավիճակ և հստակ նպատակադրում:
Եթե դուք 5 կմ-ը վազում եք 25 րոպեից շուտ, ապա այս կետը կարող եք բաց թողնել: Ինձ, որպես ЯрФин-ի (Ռազմաֆինանսական ակադեմիա) շրջանավարտ, ԲՈՒՀ-ն ավարտելուց 7 տարի հետո պահանջվեց երկշաբաթյա վազք՝ մարզավիճակս վերականգնելու համար: Տարիքն առանձնապես կապ չունի, եթե ճնշման խնդիր չունեք: Բայց եթե նույնիսկ խնդիր լինի՝ դեղահաբը կօգնի:
Ինչպե՞ս համոզվել, որ ֆիզիկապես պատրաստ եք
Լավագույն միջոցն այլ՝ նմանատիպ բարդությամբ, բայց ավել ցածր գագաթի նվաճումն է: Մեզ այդպիսին հանդիսացավ Արագածը՝ ՀՀ ամենաբարձր գագաթը: Այն 4 գագաթ ունի. ամենաբարձրը հյուսիսայինն է՝ 4090 մ: Արևմտյան գագաթի բարձրությունը 4007 մ է, արևելյանինը՝ 3916, հարավայինինը՝ 3879 մ:
Եղանակին հարմարվելու նպատակով մենք առաջին օրը բարձրացանք Հարավային գագաթ, իսկ հաջորդ օրը վաղ առավոտյան սկսեցինք վերելքը դեպի Հյուսիսային գագաթ: Այն կարելի է հաղթահարել միայն հրաբխային խառնարանի միջով անցնելով, ինչը վերելքն ավելի է դժվարացնում:
Տեսարան Արագածի գագաթից
Երկրորդ օրը վերադառնալով հիմնական ճամբար՝ կարելի է պնդել, որ Արարատի գագաթ բարձրանալն այդքան էլ բարդ չի լինի:
Հագուստ և կոշիկներ
Եթե բարձրանում եք առաջին անգամ, ապա սկզբի համար հանդերձանքի առումով ամեն ինչ անհասկանալի է թվում: Պարզապես պետք է ըմբռնել, թե ինչի հետ գործ ունեք:
Անհրաժեշտ պարագաների ցանկն ավելի լավ է ճշտեք ձեր գիդից, ոչ թե ընթերցել թեմատիկ կայքեր: Օրինակ՝ 5 հազար մետրից ավելի բարձր գագաթների համար անհրաժեշտ են սրունքակալներ, բայց Արարատի դեպքում դրանց կարիքը չկա: Ձյան շերտն այստեղ հաստ չէ և միայն վերին հատվածում է:
Բացի այդ, պետք է հիշել հագուստի 3 շերտերի մասին: Հիմնական շերտ. սա ջերմային ներքնազգեստն է, որը պետք է հագնել անմիջապես մարմնին: Այն պահպանում է ջերմությունը և անցկացնում է խոնավությունը: Միջին շերտ. ֆլիսից է, որն ավելի լավ է պահում ջերմությունը: Վերին, պաշտպանիչ շերտը կպաշտպանի խոնավությունից ու քամուց:
Իսկ Արարատի գագաթ բարձրանալու համար անհրաժեշտ է.
Փոքրիկ թիկնապայուսակ
Այն միշտ կլինի ձեզ մոտ, նրանում դրվում է ջուրը և այլ անհրաժեշտ իրեր, որոնք կարող են ցանկացած պահի (օրինակ՝ դեղատուփ, թերմոս, սնունդ, զուգարանի թուղթ):
Հանդերձանքը՝ Արարատի 2-րդ ճամբար բարձրանալիս (4100 մ)
Ոտնաման
Առաջնային կարևոր կետերից մեկը, որ պետք է հիշել, լեռը չբարձրանալ չբացված ոտնամանով: Պետք է կրել արդեն փորձված կոշիկներ:
Թեթև սպորտային կոշիկ Salomon Evasion 2 Aero
Արարատի գագաթ բարձրանալու համար հետս վերցրել եմ 2 զույգ կոշիկ. թեթև սպորտային և լեռնային: Թեթև սպորտայիններով բարձրացել եմ մինչև 4100 մ, լեռնայինով գրոհել եմ բարձունքը: Այս կապակցությամբ խորհուրդ եմ տալիս գումար չխնայել. ընդամենը 30 հազար դրամով համացանցից գնել եմ ամուր, հուսալի թեթև կոշիկներ, և նրանք ինձ հուսախաբ չեն արել: Լեռնայինների վրա ծախսել եմ մոտ 130 հազար դրամ: Հետս վերցրել էի նաև պահեստային կոշիկներս, որոնք նախատեսված էին Կասբեկի համար (Արարատի համեմատ՝ ավելի բարդ պայմաններ):
Bestard Kathmandu (կոդ 0856): Այս կոշիկները հագել եմ 3 շաբաթ առաջ, որպեսզի վերելքի ժամանակ հարմար լինեն ոտքիս
Քնապարկ
Բոլոր քնապարկերն ունեն ջերմաստիճանի ցուցիչ, որի պարագայում քները հարմարավետ է: Մենք Արարատի գագաթ ենք բարձրացել հուլիսի վերջին, ուստի քնապարկում +5°С-ը քնելու համար հարմար էր: Հիմնական ճամբարում, ինչպես նաև երկրորդում անհրաժեշտ է լինում քնել նրանում, վրանի մեջ: Հավելյալ վերցրել էի զբոսաշրջային գորգ (կարիմատ)՝ քնապարկի տակ դնելու համար, որպեսզի էլ ավելի հարմար լիներ:
Քնապարկը հավաքված վիճակում փոքր է և հարմար՝ տեղափոխելու համար
Ձմեռային գլխարկ
5000 և ավել բարձրությունների համար խորհուրդ է տրվում վերցնել 2 տաք գլխարկ, բայց Արարատի համար 1-ն էլ բավական է՝ իհարկե, եթե բաճկոնն ունի իր կնգուղը:
Գուլպաներ
4 զույգն ինձ բավականացրեց: Երկուսը հագա մինչև 4100 մ-ին հասնելը, 1 տաք զույգը (հատուկ վերելքի համար)՝ բարձունքը գրավելիս, իսկ 4-րդը՝ ցած իջնելիս:
Խորհուրդ է տրվում անպայման վերցնել գոնե 1 զույգ գուլպա՝ նախատեսված վերելքի համար
Ձեռնոցներ
Հենց սկզբից ձեռնոցով եմ եղել և աշխատել եմ, որպեսզի ամբողջ մարմինս արևից պաշտպանված լինի: Կարևոր է, որ ոչինչ չխոչընդոտի օրգանիզմին՝ սթրեսին դիմակայելու համար, որը սկիզբ է առնում 4000 մ-ից: Առկա նաև արևայրուքի վտանգը: Ես կրում էի ֆլիսային բարակ ձեռնոցներ և տաք ձեռնոցներ՝ ուժեղ քամու դեպքում:
Խորհուրդ չի տրվում բարձունքում ալկոհոլ օգտագործել: Օրգանիզմի համար հավելյալ սթրես մի ստեղծեք, նա առանց դրա էլ աշխատում է առավելագույն հնարավորությամբ:
Թրեքինգային ձողեր
Կարևոր բաղադրիչ է, քանի որ մոտավորապես 30%-ով նվազեցնում են ոտքերի ծանրաբեռնվածությունը և բավականին օգնում են վայրէջքի ժամանակ:
Թրեքինգային ձողեր
Վերնազգեստ
Ինչպես արդեն նշել եմ, հանդերձանքը բաղկացած է 3 շերտից.
—Հիմնական շերտ կամ ջերմաներքնազգեստ: Ձեռքերս արևից պաշտպանելու համար ես ամենասկզբից սովորական սպորտային վերնաշապիկի փոխարեն ջերմաներքնազգեստ էի կրում:
— Միջին շերտ: Այս դեպքում պետք է հագնել ջերմազգեստի վրայից: Այն ինձ պետք է եկել վերելքի 2-րդ օրվանից, երբ ավելի ցուրտ դարձավ: Միջին շերտի համար լավագույն նյութը ֆլիսն է:
— Վերին շերտ կամ բաճկոն: Ինձ հետ վերցրել էի 2 բաճկոն. թեթև բաճկոնը և տաքը՝ քամուց պաշտպանող: Թեթևը երբեմն հագել եմ ջերմազգեստի վրայից, երբ ցրտում էր: Թեթև բաճկոնով սկսել եմ դեպի 4200 մետրից վեր ընկած բարձունքն ընթանալիս, իսկ տաք բաճկոնը հագել էի արդեն 4700 մ-ին հասնելիս՝ թեթև բաճկոնի վրայից, երբ ուժգին քամուց արդեն խիստ ցուրտ էր:
— Հիմնական շերտ կամ ջերմատաբատ. դրանք կրել եմ ամենասկզբից: Չնայած շոգին` շատ հարմար էր, կարևորը՝ արևայրուք չստանալ: Վրայից կարելի է սովորական կիսատաբատ հագնել:
— Միջին շերտ. այն պետք է գալիս միայն բարձունքը գրավելիս: Նյութը՝ նույն ֆլիսն է: Պետք է հագնել հիմնական շերտի վրայից:
— Վերին շերտ. ձմռանը ես հաճակ եմ զբաղվում սնոուբորդինգով և վերին շերտի համար օգտագործում եմ հատուկ դրա համար նախատեսված տաք տաբատը: Կարևորը՝ պաշտպանել քամուց: Պետք է կրել միջին շերտի վրայից:
Այլ պարագաներ, որ պետք է վերցնել վերելքի համար. անձրևանոց, սպորտային վերնաշապիկ, լեռնագնացության արևապաշտպան ակնոցներ, վիզը պաշտպանող գլխարկ, արևապաշտպան քսուք՝ մարմնի բաց մասերի և դեմքի համար, ներքնազգեստ, զուգարանի թուղթ, դեղատուփ, սանիտարական սպեղանի, ճակատային լապտեր, հիգիենիկ շրթներկ՝ շուրթերը քամահարվելուց պաշտպանելու համար:
Հավելյալ խորհուրդներ վերելքից առաջ. այստեղ ցանկացած մանրուք կարևոր է: Այսպես, կանգառների ժամանակ սնվելու համար ավելի լավ է վերցնել խնձորներ, ոչ թե քաղցրավենիք: Ճամբարներում լավ են կերակրում, ջուրը նույնպես տրամադրում են:
Վերելքի ծրագիրն այսպիսին էր
Օր 1. Ուղևորություն Երևան – հայ-վրացական սահման – վրաց-թուրքական սահման – Կարս – Անի – Դողուբայազեթ երթուղիով.
Օր 2. Վերելք մինչև 3200 մ, հանգիստ, գիշերակաց.
Օր 3. Վերելք մինչև 4100 մ, հանգիստ, գիշերակաց.
Օր 4. Գրոհ դեպի բարձունք, վայրէջք մինչև ստորոտ, հյուրանոց.
Օր 5. Անհատական. շրջագայություն Արևմտյան Հայաստանում (Վան, Ախթամար).
Օր 6. Վերադարձ Երևան:
Այստեղ պետք է կանգ առնել մի քանի կետերի վրա…
Նյութի շարունակությունը և ամեն օրվա մանրամասն նկարագրությունը կարող եք կարդալ այստեղ:
Իրականացնելու ենք լեռնային անցում Գեղարքունիքից Տավուշ:
Արշավը սկսելու ենք Ծովագյուղից: Արշավի սկզբում կտեսնենք Սևանա լիճը վերևից, այնուհետև բարձրանալու ենք մինչև Արեգունու լեռներում գտնվող Կակաչ լիճ։ Կակաչ լճից հետո Գեղարքունիքից մտնում ենք Տավուշ։ Տավուշը այլ գուների մեջ է, մանավանդ տարվա այս եղանակին։ Անցնելու ենք անտառներում թաքնված նախկին Գեղատափ գյուղով, այնուհետև Ճերմակավանով իջնում ենք դեպի Գոշի լիճ։ Արշավն ավարտում ենք Գոշ գյուղում:
Մասնակիցներն իրենց հետ պետք է ունենան ուսապարկ (պարտադիր), մեկօրյա սնունդ, ջուր (առնվազն 1 լիտր), դեղատուփ, արևային ակնոց, գլխարկ, տաք հագուստ, լապտեր: Հագուստը պետք է լինի շարժումը չկաշկանդող, սպորտային: Կոշիկները՝ նախատեսված քայլքի համար:
Երթուղու երկարությունը՝ 21 կմ
Հարաբերական բարձրությունը՝ 400 մ
Մասնակիցներն իրենց հետ պետք է ունենան ուսապարկ (պարտադիր), ձեռնափայտեր, մեկօրյա սնունդ, ջուր (առնվազն 1 լիտր), դեղատուփ, արևային ակնոց, գլխարկ, տաք հագուստ, լապտեր: Հագուստը պետք է լինի շարժումը չկաշկանդող, սպորտային: Կոշիկները՝ հաստ տակացուով (նախատեսված քայլքի համար):
Ձեզ հետ ունեցեք նաև փոխնորդ կոշիկներ, որպեսզի արշավից հետո ցեխոտ չնստեք մեքենան:
Մեր արշավներին կարող են մասնակցել միայն 18-55 տարեկան միջին ֆիզիկական տվյալներ ունեցող անձինք, ովքեր չունեն առողջական խնդիրներ։
Հանդիպման վայրը` Սարյանի պուրակ (Մարտիրոս Սարյանի արձանի մոտ)
Հանդիպման ժամը` 6։30
Մասնակցության արժեքը` 7000 դրամ
Արժեքի մեջ ներառված է՝
Տրանսպորտը
Ուղեկցորդի ծառայությունը
Ձեր մասնակցությունը հաստատեք զանգահարելով 043 00 5165 (Viva cell) հեռախոսահամարով կամ գրեք Armenian Geographic ֆեյսբուքյան էջին
Մեր հետ առաջին անգամ մասնակցելու դեպքում պետք է անցնեք հետևյալ հղումով և լրացնեք տեղեկացված համաձայնությունը
Գրանցվելուց հետո կարող եք հրաժարվել մինչև արշավի նախորդ օրվա առավոտյան 12:00: Վերջին պահին հրաժարվողը պարտավորվում է վճարել գումարն ամբողջությամբ:
Ստացող՝ ԱՐՄՋԵՈ ՍՊԸ (InecoBank)
Բանկային հաշիվ 2052 0222 1888 1001
Քարտային հաշիվ 2052 0222 1888 7001
ArCa: 4578 9100 0000 7199
Ծանոթացեք մեր առաջիկա արշավներին – https://www.armgeo.am/hikings/
Իրականացնելու ենք արշավ Բլդանի գետի կիրճով։ Արշավը սկսելու ենք Լոռու մարզի Մարգահովիտ գյուղից և անցնելով Մարգավետի լեռները մտնելու ենք Բլդանի կիրճ։ Արշավն ավարտելու ենք Ջուխտակ վանքի մոտ։ Ճանապարհն անցնում է «Դիլիջան ազգային պարկի» անտառներով։
Երթուղու երկարությունը՝ 15 կմ
Հարաբերական բարձրությունը ՝ 300 մ
Մասնակիցներն իրենց հետ պետք է ունենան ուսապարկ (պարտադիր), ձեռնափայտեր, մեկօրյա սնունդ, ջուր (առնվազն 1 լիտր), դեղատուփ, արևային ակնոց, գլխարկ, տաք հագուստ, լապտեր: Հագուստը պետք է լինի շարժումը չկաշկանդող, սպորտային: Կոշիկները՝ հաստ տակացուով (նախատեսված քայլքի համար):
Ձեզ հետ ունեցեք նաև փոխնորդ կոշիկներ, որպեսզի արշավից հետո ցեխոտ չնստեք մեքենան:
Մեր արշավներին կարող են մասնակցել միայն 18-55 տարեկան միջին ֆիզիկական տվյալներ ունեցող անձինք, ովքեր չունեն առողջական խնդիրներ։
Հանդիպման վայրը` Սարյանի պուրակ (Մարտիրոս Սարյանի արձանի մոտ)
Հանդիպման ժամը` 8։00
Մասնակցության արժեքը` 7000 դրամ
Արժեքի մեջ ներառված է՝
Տրանսպորտը
Ուղեկցորդի ծառայությունը
Ձեր մասնակցությունը հաստատեք զանգահարելով 094 44 5165 (Viva cell) հեռախոսահամարով կամ գրեք Armenian Geographicֆեյսբուքյան էջին
Մեր հետ առաջին անգամ մասնակցելու դեպքում պետք է անցնեք հետևյալ հղումով և լրացնեք տեղեկացված համաձայնությունը
Գրանցվելուց հետո կարող եք հրաժարվել մինչև արշավի նախորդ օրվա առավոտյան 12:00: Վերջին պահին հրաժարվողը պարտավորվում է վճարել գումարն ամբողջությամբ:
Արշավներն ակտիվ հանգստի լավագույն տարբերակներից մեկն են: Դրանց կարող են մասնակցել թե՛ մեծահասակները, թե՛ երեխաները: Արշավների միջոցով մենք հնարավորություն ենք ստանում բացահայտել նոր վայրեր, վայելել բնությունն ու տարբեր լեռներից բացվող տեսարանները:
Արշավների ժամանակ մենք հաճելին համատեղում ենք օգտակարի հետ, քանի որ արշավներն իրենց դրական ազդեցությունն են ունենում մարդու ֆիզիկական և հոգեկան առողջության վրա: Սակայն պետք է միշտ հիշել, որ արշավներին հարկավոր է պատրաստվել՝ ուշադրություն դարձնելով հատկապես գույքին և հանդերձանքին: Այս հոդվածում ներկայացրել ենք մի շարք օգտակար խորհուրդներ, որոնք արշավները կդարձնեն ավելի հարմարավետ և հաճելի:
Խմբային արշավներ
Առաջին անգամ արշավ գնալիս՝ համոզված եղեք, որ ընտրել եք փորձառու ուղեկցորդի կամ արշավային կազմակերպության: Սկզբնական շրջանում նախընտրելի են խմբային արշավները: Այդպես արշավը կանցնի ավելի ապահով և ուրախ:
Խորհուրդներ սկսնակ արշավականներին
Խմբային արշավներն ունեն մի շարք առավելություններ: Փորձառու արշավականների հետ շփումը օգտակար կլինի և կնպաստի, որպեսզի չզգաք առաջին արշավի բարդությունները: Բացի այդ, նրանց խորհուրդները կօգնեն ավելի հեշտ ընդգրկվել արշավային կյանք:
Ֆիզիկական պատրաստվածություն
Արշավներն ակտիվ հանգստի մի մասն են կազմում: Եվ ինչպես ցանակացած ակտիվ հանգստի, այնպես էլ արշավների դեպքում, անհրաժեշտ է որոշակի Ֆիզիկական պատրաստվածություն: Եթե ֆիզիկական ակտիվ կյանք չեք վարում, ապա սկզբնական շրջանում կարող եք կատարել թեթև կարդիո վարժություններ: Լավագույն սկիզբը կարող է դառնալ առավոտյան վազքը կամ օրվա ընթացքում երկար քայլքը: Սա միաժամանակ կնպաստի նաև մարմնի մկանների զարգացմանը:
Խորհուրդներ սկսնակ արշավականներին
Իսկ եթե չեք կարող հաճախ մարզվել, ապա կարող եք սկսել ավելի կարճ և հեշտ արշավային ուղություններից: Սակայն պետք է հիշել, որ այս դեպքում էլ դժվարությունները անխուսափելի կլինեն: Օրգանիզմի համար սա ծանրաբեռնվածություն է: Սակայն միանգամից վախենալ կամ հիասթափվել պետք չէ: Պարզապես վստահ եղեք, որ պատրաստ եք հաղթահարել որոշ դժվարություններ և գտնվել ձեր համար ոչ սովորական պայմաններում:
Ուսումնասիրեք
Շատ կարևոր է վստահել այն ուղեկցորդին կամ կազմակերպությանը, ում հետ պատրաստվում եք արշավի գնալ: Նրանք մանրամասներ կներկայացնեն ձեր ընտրած ուղության վերաբերյալ և դուք արդեն նախօրոք տեղեկացված կպատրաստվեք արշավին:
Խորհուրդներ սկսնակ արշավականներին
Սակայն կարևոր է նաև ինքնուրույն ուսումնասիրել: Քանի որ շատ հաճախ սեփական փոքրիկ ուսումնասիրությունը կարող է ավելի շատ օգնել, քան ցանկացած այլ տարբերակով ստացված խորհուրդները: Ուսումնասիրեք ուղղությունը, եղանակային պայմանները: Ուշադրություն դարձրեք արշավային գույքին և հանդերձանքին:
Արշավային գույք և հանդերձանք
Արշավների գնալիս՝ մյուս կարևոր նախապայմանը, հագուստի ճիշտ ընտրությունն է: Քանի որ եղանակը կարող է լինել անկանխատեսելի, ցանկալի է հագնվել շերտերով: Այսպես ավելի հեշտ կլինի հարմարվել եղանակային փոփոխություններին: Միշտ պետք է ունենալ փոխնորդ հագուստ՝ անկախ նրանից, թե տարվա որ եղանակին եք արշավ գնում: Արշավային գույքի և հանդերձանքի մասին ունենք առանձին հոդվածներ, որտեղ մանրամասն ներկայացված են արշավային հագուստի նրբությունները:
Սկսնակ արշավականներին հաճախ վախեցնում է «արշավային գույք և հանդերձանք» արտահայտությունը: Իրականում ամեն բան ավելի պարզ է, քան թվում է: Արշավային հանդերձանք կարող եք ձեռք բերել այն ժամանակ, երբ արշավները կդառնան ձեր կյանքի անբաժան մասը: Իսկ սկզբնական շրջանում կարող եք ընտրել հարմարավետ, սպորտային և շարժումը չկաշկանդող հագուստ:
Խորհուրդներ սկսնակ արշավականներին
Չնայած առաջին անգամ կարելի է գնալ առանց հատուկ արշավային հագուստի, սակայն խորհուրդ ենք տալիս ձեռք բերել առնվազն արշավային կոշիկներ: Շատերին կարող է թվալ, որ սովորական սպորտային կոշիկները կարող են փոխարինել արշավային կոշիկներին: Բայց արշավների ընթացքում մենք անցնում ենք դժվարանցանելի, քարքարոտ արահետներով, և արշավային կոշիկներն այդ ճանապարհները դարձնում են առավել անցանելի:
Արշավային կոշիկներ
Ի տարբերություն սպորտային կոշիկների, արշավային կոշիկներն ունեն բավականին հաստ և պինդ տակացուներ, ինչի շնորհիվ քայլելիս մենք չենք զգում ամեն քար ու անհարթություն: Առավել ճիշտ արշավային կոշիկ ընտրելու համար կարող եք կարդալ այս հոդվածը:
Ուսապարկ
Ուսապարկը երկրորդ կարևոր և պարտադիր գույքն է: Եվ եթե սկզբնական շրջանում արշավային հագուստ ունենալն անհրաժեշտություն չէ , ապա ուսապարկը՝ պարտադիր է: Մեկօրյա արշավների դեպքում կարող եք նախապատվությունը տալ 25-35 լ տարողունակությամբ ուսապարկերին:
Արշավային ուսապարկ
Շատ սկսնակ արշավականները հիմնականում թույլ են տալիս մեկ ընդհանուր սխալ. վերցնում են ամեն ինչ, նույնիսկ իրեր, որոնք այդքան էլ անհրաժեշտ չեն: Իրականում առաջին անհրաժեշտության են իրեր են համարվում անձրևապաշտպան թիկնոցը, դեղատուփը, տաք հագուստը, գլխարկը, արևապաշտպան քսուկը և առնվազն 1,5լ ջուրը: Այս հոդվածում առավել մանրամասն կարող եք կարդալ, թե ինչ վերցնել մեկօրյա արշավ գնալիս:
Խորհուրդներ սկսնակ արշավականներին
Անշուշտ ամեն բան փոխվում է, երբ խոսում ենք գիշերակացով արշավների մասին: Այս դեպքում սկսած ուսապարկի չափսերից և վերջացրած անհրաժեշտ իրերով՝ ամեն բան այլ է: Սակայն անհանգստանալ պետք չէ, այդ մասին ևս մանրամասնորեն ներկայացրել ենք մեր՝ «Ինչպե՞ս պատրաստվել գիշերակացով արշավներին» հոդվածում:
Սնունդ
Սնունդն ու ջրի պաշարը ևս կարևոր կետերց է: Եթե նույնիսկ առօրյա կյանքում մենք այդքան էլ ճիշտ չենք սնվում կամ խմում բավականաչափ ջուր, ապա արշավների ընթաքում պարտադիր պետք է հետևել ճիշտ սննդին և ջրի քանակին: Շատ կարևոր է, որպեսզի սնունդը լինի թեթև և միաժամանակ էներգիա պարունակող: Հակառակ դեպքում, սնունդը դժվար կդարձնի նույնիսկ ամենաթեթև երթուղին:
Խորհուրդներ սկսնակ արշավականներին
Արշավային սնունդը պետք է պարունակի ավելի շատ ածխաջրեր և սպիտակուցներ: Կարող եք վերցնել սենդվիչներ, չորամրգեր, ընդեղեն, թարմ միրգ, բանջարեղեն, սպիտակուց պարունակող սալիկներ: Այդ մասին ավելի հանգամանորեն ներկայացրել ենք մեր այս հոդվածում:
Խորհուրդներ սկսնակ արշավականներին
Ջրի դեպքում ամեն բան ավելի պարզ է: Բնության մեջ օրգանիզմն ավելի շուտ է ջրազրկվում, ինչն էլ կարող է հանգեցնել արևահարման և մի շարք այլ խնդիրների: Այդ ամենից խուսափելու համար պարտադիր պետք է ունենալ առնվազն 1,5 լ ջուր: Գիշերակացով արշավների դեպքում՝ ավելի շատ: Վերջինիս դեպքում պարտադիր է իմանալ, թե ինչպես կարելի է գտնել ջրի այլընտրանքային աղբյուրներ:
Սիրեք բնությունը
Եթե կարդացիք այս հոդվածը՝ արդեն նշանակում է, որ սիրում եք բնությունը: Ուստի ուսապարկում չենք մոռանում փոքրիկ տեղ հատկացնել աղբի տոպրակի համար, որպեսզի ոչինիչ չթողնենք մեզանից հետո և չաղտոտենք բնությունը: Պետք չէ մտածել, որ «սա իմ աղբը չէ, չեմ հավաքելու»: Եթե ցանկանում ենք ունենալ մաքուր բնություն, կրթված արշավական հասարակություն, պետք է օրինակ ծառայել մյուսների համար:
Խորհուրդներ սկսնակ արշավականներին
Արշավը՝ լինելով ակտիվ հանգստի տեսակ, պահանջում է համապատասխան պատրաստվածություն և կամքի ուժ: Ցանկության դեպքում և ժամանակի ընթացքում՝ հետևելով մեր խորհուրդներին, ցանկացած արշավ կդառնա անմոռանալի և հիշողություններով լի:
Սույն հոդվածի հեղինակային իրավունքը պատկանում է armgeo.am կայքին։ Հոդվածի բովանդակությունը կարող է մեջբերվել, օգտագործվել այլ կայքերում, միայն ակտիվ հղում պարունակելով դեպի սկզբնաղբյուրը:
Գոմսի (Գոմաց, Գոմքի, Կոմսի) Սուրբ Գևորգ վանական համալիրը գտնվում է նախկին հայկական Գոմս գյուղի մոտ՝ Վանա լճի ափին։ Կառուցվել է 905 թ-ին Գագիկ Արծրունու կողմից։ Վանքի տարածքը պարսպապատ է։ Վանականների վկայությամբ այստեղ պահվել է Սուրբ Գևորգի մասունքներն ու գլուխը։ Այդ իսկ պատճառով վանքը հանդիսացել է ուխտավայր։ Կոչվել է նաև Ջոջգլուխ վանք՝ մեծ գլխի վանք։ Վանքը գործել է մինչև 1915 թ-ը։ Այժմ գտնվում է կողոպտված, ավիրված վիճակում։
Լուսանկարները՝ Սիփան Գրիգի, Հրաչուհի Այվազյանի, Գևորգ Հարոյանի և Տիգրան Վարագի
Ծռասար լեռնագագաթը գտնվում է Արցախի Շահումյանի շրջանի հարավարևմտյան մասում՝ Ջերմաջրից հարավ-արևելք, Ծռասար և Մխաթիք լեռնաշղթաների հատման կետում։ Լեռը հայտնի է նաև Գժասար անունով: Ծռասարից է սկիզբ առնում Թարթառ գետի վտակներից մեկը:
Լուսանկարները՝ Աղասի Մարտիրոսյանի, Հրաչուհի Այվազյանի, Անի Բաղդասարյանի և Գևորգ Հարոյանի
Արարատին նայելիս հաճախ եմ երազել հայտնվել նրա գագաթին, բայց միշտ էլ դա անհնար մի բան եմ կածել։ Սակայն իմ՝ դեռ կարճ, բայց հագեցած արշավային կյանքն ու արշավական խենթ ընկերներս կարողացան երազանքս քայլ առ քայլ դարձնել նպատակ։ Այժմ Արարատի գագաթը նվաճելն արդեն անցյալ կատարյալ է։
Ո՞րն էր գլխավոր պատնեշը քո և նպատակիդ միջև:
Մեկ տարի առաջ լեռնագնացության մասին պատկերացումներս խիստ մոտավոր էին, ու հավանաբար դա էր հիմնական պատնեշը։ Իսկ ավելի ուշ, երբ ArmGeo-ի հետ արդեն բացահայտել էի լեռնագնացության գաղտնիքները, իմ և նպատակիս միջև պատնեշ էր դարձել ժամանակի սղությունը։ Այդ պատնեշն արդեն ևս հաղթահարված է։
Ինչպե՞ս էիր պատկերացնում վերելքը:
Վերելքը պատկերացնում էի բարդ ու արկածներով լի։ Մինչև 4200 մետր բարձրացանք զրույցի բռնված, ու չհասցրինք նկատել ո՛չ արկած, ո՛չ էլ բարդություն։ Իսկ այն, ինչ կատարվեց 4200-ից հետո, հազար արկած ու բարդություն արժեր։
Վերելք Արարատ / Մհեր Պարույրյան
Ինչպիսի՞ն էր այն իրականում:
Վերելքը կարող եմ նկարագրել իբրև մեր կարծյալ և իրական հնարավորությունների կռիվ, որում մեր իրական հնարավորությունները հաղթեցին մեր կարծյալ հնարավորություններին։
Ինչի՞ մասին էիր մտածում երբ ընդամենը հաշված քայլեր էին մնացել գագաթին:
Մտածում էի բղավել այնպես, որ հիացմունքս աշխարհն իմանա, բայց հիշեցի, որ ես զուսպ եմ, իսկ աշխարհը՝ մեծ։
Բառ, որով կբնութագրես քեզ Արարատի գագաթին:
Իմ սիրելի մուլտհերոսի նմանությամբ՝ Ամենակարող (Аll Might)։
Ո՞րն էր վերելքի ամենահիշարժան պահը:
Երբեք չեմ մոռանա այդ պահին արշավական մյուս ընկերներիս դեմքերը ։
Վերելք Արարատ / Մհեր Պարույրյան
Փոխվե՞ց կյանքդ 5165-ով:
Վերելքի ամեն վայրկյանն իմաստավորվեց, ամփոփվեց 5165-ով, իսկ փոխվեց կյանքս օրեր անց, երբ տուն վերադառնալուց հետո կրկին նայեցի Արարատի արդեն նվաճված գագաթին։
Ի՞նչ է Արարատն ինձ համար այժմ:
Արարատը միշտ էլ կյանքիս անբաժանելի մասն է՝ ինչպես ամեն հայի, սակայն արդեն ոչ վիրտուալ՝ իրական։
Պատրաստվու՞մ ես վերադառնալ Արարատի մոտ:
Թեկուզ վաղը՝ միայն թե լեռը ձայն տա։
Ի՞նչ խորհուրդ կտաս նրանց ում համար Արարատը դեռևս երազանք է:
Խորհուրդ կտամ արշավել. արշավել դեպի Հայաստանի լեռներն, ու այդ ժամանակ երազանքը կամաց կամաց կդառնա նպատակ, նպատակն էլ՝ իրականություն։
Բլդանի ձոր
Դեպի Բլդանի ձոր տանող մեր արշավային երթուղին սկսվում է Լոռու մարզի Մարգահովիտ գյուղից։ Անցնելով Մարգավետի լեռները մտնում ենք Բլդանի ձոր և ավարտում քայլարշավը Ջուխտակ վանքի մոտ: Ճանապարհն անցնում է «Դիլիջան ազգային պարկի» անտառներով: Երթուղու ընդհանուր երկարությունը 15 կմ է:
Բլդան գետ
Բլդան գետը սկսվում է Բովաքարի լեռների հարավային լանջերից և ձգվում դեպի Դիլիջան։ Հանդիսանում է Աղստև գետի ձախ վտակը։ Գետահովիտն ունի ռեկրեացիոն մեծ նշանակություն։ Բլդանի հովտում են գտնվում «Դիլիջան» հանքային ջրերի աղբյուրները, առողջարաններ և մարզաառողջարանային համալիրներ։
Լուսանկարները ՝ Հրաչուհի Այվազյանի և Անահիտ Կարապետյանի
Արշավներ և Լեռնագնացություն Հայաստանում
Սիս լեռ
Թեժառույք լեռ
Շամլուղից Ախթալա / Կկվի բույն
Գայլեձոր լեռ / Թեքսարի լեռնաշղթա
Շիկաքար լեռ / Կոշաբերդի ամրոց
Երանոսի լեռներ / «Սֆինքս»
Օրիսաբա․ «7 հրաբուխ» նախագիծ
Անդոկ լեռ
Կապուտան (Գոգի) լիճ
Հայաստանի միջնադարյան բերդերն ու ամրոցները
Չնայած իր փոքր տարածքին, այնուամենայնիվ, ամեն տարածաշրջանում կարելի է հանդիպել կիսավեր կամ կանգուն միջնադարյան ամրոց Հայաստանում: Այս ամենը խոսում է միջնադարում Հայաստանում ամրոցաշինության և բերդաշինության զարրգացվածության բարձր մակարդակի մասին: Չնայած որ բերդերի և ամրոցների մեծ մասը չեն պահպանել իրենց երբեմնի տեսքն ու շքեղությունը, այնուամենայնիվ, անգամ կիսավեր հիմնապատերից կարելի է գուշակել, թե ինչպիսի վեհաշուք կառույցներ են եղել դրանք ժամանակին:
Ստորև բազմաթիվ միջնադարյան ամրոցներից և բերդերից առանձնացրել ենք մի քանիսը:
Բջնիի Ամրոց
Միջնադարյան ամրոցաշինության նշանավոր կառույցներից մեկը՝ Բջնիի ամրոցը, գտնվում է Հրազդան գետի աջ ափին, գյուղի արևելյան կողմում, անառիկ ժայռերով շրջապատված բարձրադիր հրվանդանի վրա: Ամրոցը Վասակ Պահլավունու շինարարական գործունեության արդյունք է, իսկ նրա որդին` Գրիգոր Մագիստրոսը, կառուցել է Բջնիի Սբ. Աստվածածին և Կեչառիսի վանքի գլխավոր եկեղեցիները: Հիմնադրման ստույգ ժամանակը հայտնի չէ: Հիշատակվում է վաղ միջնադարից
1977-1978 թթ., Երևանի պետական համալսարանի հնագիտության ամբիոնի արշավախումբը՝ Իգիթ Ղարիբյանի ղեկավարությամբ, այստեղ կատարել են պեղումներ, որոնց շնորհիվ բացվել են IX-X դդ. կենտրոնագմբեթ Ս. Խաչ եկեղեցու հիմնապատերը, երկու դահլիճներից բաղկացած՝ թաղակապ պալատական շենքը, վաղմիջնադարյան եկեղեցու մանրամասեր, բնակելի տներ, ջրամբար, գաղտնուղի: Լեգենդի համաձայն` գաղտնուղին միացնում էր ամրոցն ու Աստվածածնի եկեղեցին: Տների և զանազան կառույցների շինարարության հետևանքով այժմ գետնուղուց պահպանվել է միայն մի հատված:
Լայնորեն տարածված է նաև այն առասպելը, որ որոշ ժամանակ Աշոտ II Երկաթը ապրել է այս ամրոցում:
Աշոտ Երկաթի Ամրոց
Աշոտ Երկաթի ամրոցը կամ Մանթաշաբերդը, հանդիսանում է ռազմական կառույց Տավուշի մարզում, տեղակայված լինելով Իջևան քաղաքից 7 կմ հարավ, Աղստև գետի աջ ափի անտառապատ ժայռի վրա, շրջապատված է լայն, բրգավոր պարիսպներով։ Պատկանում է Բագրատունիների ժամանակաշրջանին։ Համարվում է անառիկ միջնադարյան ամրոց Հայաստանում:
Աշոտ Երկաթի ամրոց / Մանթաշաբերդ
Պարսպապատերը սև քարից են, ամուր կրաշաղախով։ Սև գույնի պատճառով հետագայում օտար նվաճողները այն կոչել են Ղարա ղալա այսինքն Սև բերդ։
Պատմական աղբյուրներում Աշոտ Երկաթի ամրոցը միշտ հիշատակվում է Աղջկա բերդի հետ միասին, որից կարելի է ենթադրել, որ այն կառուցվել է 10-րդ դարի առաջին քառորդում։
Ամբերդ
Ամբերդի ամրոց-համալիրը՝ Հայաստանի անառիկ ամրոցներից մեկն է: Այն կառուցվել է Արագած լեռան լանջերին և գտնվում է ծովի մակարդակից 2300 մետր բարձրության վրա։
Ըստ պատմական աղբյուրների Ամբերդի շինարարությունը սկսվել է VII-րդ դ. Կամսարական իշխանների կողմից: X դ. պատկանել է Պահլավունի իշխաններին և եղել Բագրատունյաց թագավորության կարևոր ռազմապաշտպանական հենակետերից և իր բնական դիրքով ու պաշտպանական կառուցվածքներով անառիկ ամրոցի համբավ է ունեցել: Նրան էր վերապահված Անի քաղաքի պաշտպանողական օղակի պատասխանատու դերերից մեկը:
Ամբերդ (Անբերդ) ամրոց – համալիր
Անցած տասնամյակներում Ամբերդում կատարվել են մի շարք հնագիտական պեղումներ և հուշարձանների ամրակայման, վերանորոգման մի շարք աշխատանքներ: Պեղումների ընթացքում հայտնաբերվել են մետաղյա իրեր, զենքեր, արծաթե զարդեր, խեցեղեն, ապակեղեն, ոսկե, պղնձե դրամներ, մոմակալներ, բրոնզե աշտանակներ և այլ հնագիտական իրեր:
Մեղրու Բերդ
Հայկական միջնադարյան ճարտարապետության պաշտպանական կառույցների մեջ, իր հատակագծային-ծավալային հորինվածքով, առանձնակի միջնադարյան ամրոց Հայաստանում: Բերդը գտնվում է Սյունիքի մարզի Մեղրի քաղաքում: Տեղակայված է քաղաքի Մեծ թաղի հյուսիսային կողմում, լեռնաշղթաների դժվարամատչելի գագաթներին՝ պայտաձև ընդգրկելով բնակավայրը, ապահովելով քաղաքի հուսալի պաշտպանությունը հյուսիսային, արևմտյան և արևելյան կողմերից: Բերդի կառուցման ճշգրիտ ժամանակը հայտնի չէ:
Մեղրու Բերդ
Մեղրու բերդը իր ճարտարապետությամբ համարվում է եզակի հայկական ամրոցաշինության մեջ, այն չունի պարսպապատեր, սրան փոխարինել է լեռնաշղթան: Հրազենի օգտագործման պարագայում բնակավայրը հնարավոր է եղել վերցնել հսկողության տակ որոշակի հեռավորությունից:
Սմբատաբերդ
Սմբատաբերդը Վայոց Ձորի մեծ ու անառիկ ամրոցներից մեկն է և հիմնվել է վաղ միջնադարում:
Այն մինչև 7-րդ դարի առաջին քառորդը պատկանել է Սյունյաց գահերեց իշխաններին, այնուհետև 10-րդ դարում անցել է Բագրատունիներին, իսկ 13-րդ դարում` Օրբելյան իշխաններին և մինչև 15-րդ դարը եղել է նրանց տոհմական սեփականությունը: 1605 թ. բերդը` Եղեգիս քաղաքի հետ հիմնովին ավերվել են պարսից շահ Աբասի արշավանքների հետևանքով:
Սմբատաբերդ
13-15 դդ. Օրբելյանները, ամրացնելով բերդը, վերածել են հզոր պաշտպանական կառույցի: Ամրոցին այս անունը տրվել է 19-րդ դարում` մերձակա գյուղերի բնակիչների կողմից. անվանակոչման համար առիթ է հանդիսացել Եղեգիս գյուղի Օրբելյանների տոհմական գերեզմանատանը գտնվող Սմբատ իշխանի 1280 թ. տապանաքարը: Որոշ ուսումնասիրողներ գտնում են, որ Սմբատաբերդը Ստեփանոս Օրբելյանի կողմից հիշատակված Կապույտ բերդն է:
Լոռի Բերդ
Լոռի բերդը միջնադարյան անառիկ ամրոց է Լոռու մարզում՝ Ստեփանավանից 5 կմ հեռավորության վրա։ Գտնվում է Ձորագետ և Ուռուտ կիրճերի հատման մասում։ Ընդգրկված է Լոռի Բերդի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։
Լոռի կամ Լոռե բերդը գտնվում է Ստեփանավանից մոտ 5 կմ հյուսիս-արևելք՝ Ձորագետի ձախ ափին։ Հիմնադրվել է Դավիթ Անհողինի կողմից, թվագրվում է մոտավորապես՝ 1005 — 1020 թվականներին։
Լոռի Բերդ / միջնադարյան ամրոց Լոռու մարզում
Լոռիում 1966 թվականից հնագիտական ուսումնասիրություններ է կատարում Երևանի պետական համալսարանի արշավախումբը: Պեղվել են XI—XIII դդ. 2 բաղնիք` մեկը բաղկացած է հանդերձարանից, 3 լողասրահներից, հնոցից և սառը ջրի ամբարից, մյուսը՝ հանդերձարանից, լողասրահից և ջեռուցարանից:
Սույն հոդվածի հեղինակային իրավունքը պատկանում է armgeo.am կայքին։ Հոդվածի բովանդակությունը կարող է մեջբերվել, օգտագործվել այլ կայքերում, միայն ակտիվ հղում պարունակելով դեպի սկզբնաղբյուրը:
Բլոգ Հայաստանի մասին
Մասիսի բարձրությունը՝ 5165 թե՞ 5137
Արարատ լեռ
Հայաստանի լեռները որպես մարդիկ
Կիլիմանջարո. Աֆրիկայի «կտուրին»
Mediamax-ի հարցազրույցը Տիգրան Վարագի հետ
Հայկական լեռնաշխարհի «7 գագաթ» նախագիծ
Տիրինկատար և «Վիշապների հովիտ»
5165-ի սրտում ծնված երազանքի ճանապարհը
Հայաստանի 5 ամենագեղեցիկ գարնանային ուղղությունները
Վերելք դեպի Արարատ
Արարատ լեռը հայտնի է բոլորին: Աստվածաշնչի համաձայն՝ հենց այստեղ է հանգրվանել Նոյյան տապանը: Լեռան բարձրությունը 5165 մ է, և այն Հայկական լեռնաշխարհի ամենաբարձր կետն է: Այստեղ ես կաշխատեմ ոչ միայն պատմել, թե ինչպես բարձրացանք Արարատի գագաթ, այլև կկսիվեմ խորհուրդներով՝ ինչպես բարձունքը նվաճել ինքնուրույն:
Տեսարան դեպի Արարատ / ©Սուրեն Մանվելյան
Վերելքի նախապատրաստություն
Ֆիզիկական պատրաստվածություն
Մեր խմբի 18 անդամներից միայն 14-ը հասան գագաթ: Մյուսները չկարողացան դժվարությունները հաղթահարել հենց ֆիզիկական պատրաստվածության պատճառով: Ուստի այս կետին անհրաժեշտ է առանձնակի ուշադրություն դարձնել: Բարձունքը հաղթահարելու համար պետք չէ լինել պրոֆեսիոնալ վազորդ. պետք է լավ մարզավիճակ և հստակ նպատակադրում:
Եթե դուք 5 կմ-ը վազում եք 25 րոպեից շուտ, ապա այս կետը կարող եք բաց թողնել: Ինձ, որպես ЯрФин-ի (Ռազմաֆինանսական ակադեմիա) շրջանավարտ, ԲՈՒՀ-ն ավարտելուց 7 տարի հետո պահանջվեց երկշաբաթյա վազք՝ մարզավիճակս վերականգնելու համար: Տարիքն առանձնապես կապ չունի, եթե ճնշման խնդիր չունեք: Բայց եթե նույնիսկ խնդիր լինի՝ դեղահաբը կօգնի:
Ինչպե՞ս համոզվել, որ ֆիզիկապես պատրաստ եք
Լավագույն միջոցն այլ՝ նմանատիպ բարդությամբ, բայց ավել ցածր գագաթի նվաճումն է: Մեզ այդպիսին հանդիսացավ Արագածը՝ ՀՀ ամենաբարձր գագաթը: Այն 4 գագաթ ունի. ամենաբարձրը հյուսիսայինն է՝ 4090 մ: Արևմտյան գագաթի բարձրությունը 4007 մ է, արևելյանինը՝ 3916, հարավայինինը՝ 3879 մ:
Եղանակին հարմարվելու նպատակով մենք առաջին օրը բարձրացանք Հարավային գագաթ, իսկ հաջորդ օրը վաղ առավոտյան սկսեցինք վերելքը դեպի Հյուսիսային գագաթ: Այն կարելի է հաղթահարել միայն հրաբխային խառնարանի միջով անցնելով, ինչը վերելքն ավելի է դժվարացնում:
Տեսարան Արագածի գագաթից
Երկրորդ օրը վերադառնալով հիմնական ճամբար՝ կարելի է պնդել, որ Արարատի գագաթ բարձրանալն այդքան էլ բարդ չի լինի:
Հագուստ և կոշիկներ
Եթե բարձրանում եք առաջին անգամ, ապա սկզբի համար հանդերձանքի առումով ամեն ինչ անհասկանալի է թվում: Պարզապես պետք է ըմբռնել, թե ինչի հետ գործ ունեք:
Անհրաժեշտ պարագաների ցանկն ավելի լավ է ճշտեք ձեր գիդից, ոչ թե ընթերցել թեմատիկ կայքեր: Օրինակ՝ 5 հազար մետրից ավելի բարձր գագաթների համար անհրաժեշտ են սրունքակալներ, բայց Արարատի դեպքում դրանց կարիքը չկա: Ձյան շերտն այստեղ հաստ չէ և միայն վերին հատվածում է:
Բացի այդ, պետք է հիշել հագուստի 3 շերտերի մասին: Հիմնական շերտ. սա ջերմային ներքնազգեստն է, որը պետք է հագնել անմիջապես մարմնին: Այն պահպանում է ջերմությունը և անցկացնում է խոնավությունը: Միջին շերտ. ֆլիսից է, որն ավելի լավ է պահում ջերմությունը: Վերին, պաշտպանիչ շերտը կպաշտպանի խոնավությունից ու քամուց:
Իսկ Արարատի գագաթ բարձրանալու համար անհրաժեշտ է.
Փոքրիկ թիկնապայուսակ
Այն միշտ կլինի ձեզ մոտ, նրանում դրվում է ջուրը և այլ անհրաժեշտ իրեր, որոնք կարող են ցանկացած պահի (օրինակ՝ դեղատուփ, թերմոս, սնունդ, զուգարանի թուղթ):
Հանդերձանքը՝ Արարատի 2-րդ ճամբար բարձրանալիս (4100 մ)
Ոտնաման
Առաջնային կարևոր կետերից մեկը, որ պետք է հիշել, լեռը չբարձրանալ չբացված ոտնամանով: Պետք է կրել արդեն փորձված կոշիկներ:
Թեթև սպորտային կոշիկ Salomon Evasion 2 Aero
Արարատի գագաթ բարձրանալու համար հետս վերցրել եմ 2 զույգ կոշիկ. թեթև սպորտային և լեռնային: Թեթև սպորտայիններով բարձրացել եմ մինչև 4100 մ, լեռնայինով գրոհել եմ բարձունքը: Այս կապակցությամբ խորհուրդ եմ տալիս գումար չխնայել. ընդամենը 30 հազար դրամով համացանցից գնել եմ ամուր, հուսալի թեթև կոշիկներ, և նրանք ինձ հուսախաբ չեն արել: Լեռնայինների վրա ծախսել եմ մոտ 130 հազար դրամ: Հետս վերցրել էի նաև պահեստային կոշիկներս, որոնք նախատեսված էին Կասբեկի համար (Արարատի համեմատ՝ ավելի բարդ պայմաններ):
Bestard Kathmandu (կոդ 0856): Այս կոշիկները հագել եմ 3 շաբաթ առաջ, որպեսզի վերելքի ժամանակ հարմար լինեն ոտքիս
Քնապարկ
Բոլոր քնապարկերն ունեն ջերմաստիճանի ցուցիչ, որի պարագայում քները հարմարավետ է: Մենք Արարատի գագաթ ենք բարձրացել հուլիսի վերջին, ուստի քնապարկում +5°С-ը քնելու համար հարմար էր: Հիմնական ճամբարում, ինչպես նաև երկրորդում անհրաժեշտ է լինում քնել նրանում, վրանի մեջ: Հավելյալ վերցրել էի զբոսաշրջային գորգ (կարիմատ)՝ քնապարկի տակ դնելու համար, որպեսզի էլ ավելի հարմար լիներ:
Քնապարկը հավաքված վիճակում փոքր է և հարմար՝ տեղափոխելու համար
Ձմեռային գլխարկ
5000 և ավել բարձրությունների համար խորհուրդ է տրվում վերցնել 2 տաք գլխարկ, բայց Արարատի համար 1-ն էլ բավական է՝ իհարկե, եթե բաճկոնն ունի իր կնգուղը:
Գուլպաներ
4 զույգն ինձ բավականացրեց: Երկուսը հագա մինչև 4100 մ-ին հասնելը, 1 տաք զույգը (հատուկ վերելքի համար)՝ բարձունքը գրավելիս, իսկ 4-րդը՝ ցած իջնելիս:
Խորհուրդ է տրվում անպայման վերցնել գոնե 1 զույգ գուլպա՝ նախատեսված վերելքի համար
Ձեռնոցներ
Հենց սկզբից ձեռնոցով եմ եղել և աշխատել եմ, որպեսզի ամբողջ մարմինս արևից պաշտպանված լինի: Կարևոր է, որ ոչինչ չխոչընդոտի օրգանիզմին՝ սթրեսին դիմակայելու համար, որը սկիզբ է առնում 4000 մ-ից: Առկա նաև արևայրուքի վտանգը: Ես կրում էի ֆլիսային բարակ ձեռնոցներ և տաք ձեռնոցներ՝ ուժեղ քամու դեպքում:
Թրեքինգային ձողեր
Կարևոր բաղադրիչ է, քանի որ մոտավորապես 30%-ով նվազեցնում են ոտքերի ծանրաբեռնվածությունը և բավականին օգնում են վայրէջքի ժամանակ:
Թրեքինգային ձողեր
Վերնազգեստ
Ինչպես արդեն նշել եմ, հանդերձանքը բաղկացած է 3 շերտից.
—Հիմնական շերտ կամ ջերմաներքնազգեստ: Ձեռքերս արևից պաշտպանելու համար ես ամենասկզբից սովորական սպորտային վերնաշապիկի փոխարեն ջերմաներքնազգեստ էի կրում:
— Միջին շերտ: Այս դեպքում պետք է հագնել ջերմազգեստի վրայից: Այն ինձ պետք է եկել վերելքի 2-րդ օրվանից, երբ ավելի ցուրտ դարձավ: Միջին շերտի համար լավագույն նյութը ֆլիսն է:
— Վերին շերտ կամ բաճկոն: Ինձ հետ վերցրել էի 2 բաճկոն. թեթև բաճկոնը և տաքը՝ քամուց պաշտպանող: Թեթևը երբեմն հագել եմ ջերմազգեստի վրայից, երբ ցրտում էր: Թեթև բաճկոնով սկսել եմ դեպի 4200 մետրից վեր ընկած բարձունքն ընթանալիս, իսկ տաք բաճկոնը հագել էի արդեն 4700 մ-ին հասնելիս՝ թեթև բաճկոնի վրայից, երբ ուժգին քամուց արդեն խիստ ցուրտ էր:
Ստորին հանդերձանք
Այստեղ նույնպես երեք շերտ է.
— Հիմնական շերտ կամ ջերմատաբատ. դրանք կրել եմ ամենասկզբից: Չնայած շոգին` շատ հարմար էր, կարևորը՝ արևայրուք չստանալ: Վրայից կարելի է սովորական կիսատաբատ հագնել:
— Միջին շերտ. այն պետք է գալիս միայն բարձունքը գրավելիս: Նյութը՝ նույն ֆլիսն է: Պետք է հագնել հիմնական շերտի վրայից:
— Վերին շերտ. ձմռանը ես հաճակ եմ զբաղվում սնոուբորդինգով և վերին շերտի համար օգտագործում եմ հատուկ դրա համար նախատեսված տաք տաբատը: Կարևորը՝ պաշտպանել քամուց: Պետք է կրել միջին շերտի վրայից:
Այլ պարագաներ, որ պետք է վերցնել վերելքի համար. անձրևանոց, սպորտային վերնաշապիկ, լեռնագնացության արևապաշտպան ակնոցներ, վիզը պաշտպանող գլխարկ, արևապաշտպան քսուք՝ մարմնի բաց մասերի և դեմքի համար, ներքնազգեստ, զուգարանի թուղթ, դեղատուփ, սանիտարական սպեղանի, ճակատային լապտեր, հիգիենիկ շրթներկ՝ շուրթերը քամահարվելուց պաշտպանելու համար:
Հավելյալ խորհուրդներ վերելքից առաջ. այստեղ ցանկացած մանրուք կարևոր է: Այսպես, կանգառների ժամանակ սնվելու համար ավելի լավ է վերցնել խնձորներ, ոչ թե քաղցրավենիք: Ճամբարներում լավ են կերակրում, ջուրը նույնպես տրամադրում են:
Վերելքի ծրագիրն այսպիսին էր
Օր 1. Ուղևորություն Երևան – հայ-վրացական սահման – վրաց-թուրքական սահման – Կարս – Անի – Դողուբայազեթ երթուղիով.
Օր 2. Վերելք մինչև 3200 մ, հանգիստ, գիշերակաց.
Օր 3. Վերելք մինչև 4100 մ, հանգիստ, գիշերակաց.
Օր 4. Գրոհ դեպի բարձունք, վայրէջք մինչև ստորոտ, հյուրանոց.
Օր 5. Անհատական. շրջագայություն Արևմտյան Հայաստանում (Վան, Ախթամար).
Օր 6. Վերադարձ Երևան:
Այստեղ պետք է կանգ առնել մի քանի կետերի վրա…
Նյութի շարունակությունը և ամեն օրվա մանրամասն նկարագրությունը կարող եք կարդալ այստեղ:
Արարատվածներ
Արշավ Ծովագյուղից Գոշ
Կիրակի՝ 17․11․2019
Իրականացնելու ենք լեռնային անցում Գեղարքունիքից Տավուշ:
Արշավը սկսելու ենք Ծովագյուղից: Արշավի սկզբում կտեսնենք Սևանա լիճը վերևից, այնուհետև բարձրանալու ենք մինչև Արեգունու լեռներում գտնվող Կակաչ լիճ։ Կակաչ լճից հետո Գեղարքունիքից մտնում ենք Տավուշ։ Տավուշը այլ գուների մեջ է, մանավանդ տարվա այս եղանակին։ Անցնելու ենք անտառներում թաքնված նախկին Գեղատափ գյուղով, այնուհետև Ճերմակավանով իջնում ենք դեպի Գոշի լիճ։ Արշավն ավարտում ենք Գոշ գյուղում:
Մասնակիցներն իրենց հետ պետք է ունենան ուսապարկ (պարտադիր), մեկօրյա սնունդ, ջուր (առնվազն 1 լիտր), դեղատուփ, արևային ակնոց, գլխարկ, տաք հագուստ, լապտեր: Հագուստը պետք է լինի շարժումը չկաշկանդող, սպորտային: Կոշիկները՝ նախատեսված քայլքի համար:
Երթուղու երկարությունը՝ 21 կմ
Հարաբերական բարձրությունը՝ 400 մ
Մասնակիցներն իրենց հետ պետք է ունենան ուսապարկ (պարտադիր), ձեռնափայտեր, մեկօրյա սնունդ, ջուր (առնվազն 1 լիտր), դեղատուփ, արևային ակնոց, գլխարկ, տաք հագուստ, լապտեր: Հագուստը պետք է լինի շարժումը չկաշկանդող, սպորտային: Կոշիկները՝ հաստ տակացուով (նախատեսված քայլքի համար):
Ձեզ հետ ունեցեք նաև փոխնորդ կոշիկներ, որպեսզի արշավից հետո ցեխոտ չնստեք մեքենան:
Մեր արշավներին կարող են մասնակցել միայն 18-55 տարեկան միջին ֆիզիկական տվյալներ ունեցող անձինք, ովքեր չունեն առողջական խնդիրներ։
Հանդիպման վայրը` Սարյանի պուրակ (Մարտիրոս Սարյանի արձանի մոտ)
Հանդիպման ժամը` 6։30
Մասնակցության արժեքը` 7000 դրամ
Արժեքի մեջ ներառված է՝
Տրանսպորտը
Ուղեկցորդի ծառայությունը
Ձեր մասնակցությունը հաստատեք զանգահարելով 043 00 5165 (Viva cell) հեռախոսահամարով կամ գրեք Armenian Geographic ֆեյսբուքյան էջին
Մեր հետ առաջին անգամ մասնակցելու դեպքում պետք է անցնեք հետևյալ հղումով և լրացնեք տեղեկացված համաձայնությունը
Գրանցվելուց հետո կարող եք հրաժարվել մինչև արշավի նախորդ օրվա առավոտյան 12:00: Վերջին պահին հրաժարվողը պարտավորվում է վճարել գումարն ամբողջությամբ:
Ստացող՝ ԱՐՄՋԵՈ ՍՊԸ (InecoBank)
Բանկային հաշիվ 2052 0222 1888 1001
Քարտային հաշիվ 2052 0222 1888 7001
ArCa: 4578 9100 0000 7199
Ծանոթացեք մեր առաջիկա արշավներին – https://www.armgeo.am/hikings/
Միացեք մեզ
Facebook page – https://bit.ly/2UuDRz8
YouTube chanel – https://bit.ly/2IcHGCi
Instagram – https://bit.ly/2G7c11O
Բլդանի ձոր
Կիրակի՝ 24.11.2019
Իրականացնելու ենք արշավ Բլդանի գետի կիրճով։ Արշավը սկսելու ենք Լոռու մարզի Մարգահովիտ գյուղից և անցնելով Մարգավետի լեռները մտնելու ենք Բլդանի կիրճ։ Արշավն ավարտելու ենք Ջուխտակ վանքի մոտ։ Ճանապարհն անցնում է «Դիլիջան ազգային պարկի» անտառներով։
Երթուղու երկարությունը՝ 15 կմ
Հարաբերական բարձրությունը ՝ 300 մ
Մասնակիցներն իրենց հետ պետք է ունենան ուսապարկ (պարտադիր), ձեռնափայտեր, մեկօրյա սնունդ, ջուր (առնվազն 1 լիտր), դեղատուփ, արևային ակնոց, գլխարկ, տաք հագուստ, լապտեր: Հագուստը պետք է լինի շարժումը չկաշկանդող, սպորտային: Կոշիկները՝ հաստ տակացուով (նախատեսված քայլքի համար):
Ձեզ հետ ունեցեք նաև փոխնորդ կոշիկներ, որպեսզի արշավից հետո ցեխոտ չնստեք մեքենան:
Մեր արշավներին կարող են մասնակցել միայն 18-55 տարեկան միջին ֆիզիկական տվյալներ ունեցող անձինք, ովքեր չունեն առողջական խնդիրներ։
Հանդիպման վայրը` Սարյանի պուրակ (Մարտիրոս Սարյանի արձանի մոտ)
Հանդիպման ժամը` 8։00
Մասնակցության արժեքը` 7000 դրամ
Արժեքի մեջ ներառված է՝
Տրանսպորտը
Ուղեկցորդի ծառայությունը
Ձեր մասնակցությունը հաստատեք զանգահարելով 094 44 5165 (Viva cell) հեռախոսահամարով կամ գրեք Armenian Geographic ֆեյսբուքյան էջին
Մեր հետ առաջին անգամ մասնակցելու դեպքում պետք է անցնեք հետևյալ հղումով և լրացնեք տեղեկացված համաձայնությունը
Գրանցվելուց հետո կարող եք հրաժարվել մինչև արշավի նախորդ օրվա առավոտյան 12:00: Վերջին պահին հրաժարվողը պարտավորվում է վճարել գումարն ամբողջությամբ:
Ստացող՝ ԱՐՄՋԵՈ ՍՊԸ (InecoBank)
Բանկային հաշիվ 2052 0222 1888 1001
Քարտային հաշիվ 2052 0222 1888 7001
ArCa: 4578 9100 0000 7199
Խորհուրդներ սկսնակ արշավականներին
Արշավներն ակտիվ հանգստի լավագույն տարբերակներից մեկն են: Դրանց կարող են մասնակցել թե՛ մեծահասակները, թե՛ երեխաները: Արշավների միջոցով մենք հնարավորություն ենք ստանում բացահայտել նոր վայրեր, վայելել բնությունն ու տարբեր լեռներից բացվող տեսարանները:
Արշավների ժամանակ մենք հաճելին համատեղում ենք օգտակարի հետ, քանի որ արշավներն իրենց դրական ազդեցությունն են ունենում մարդու ֆիզիկական և հոգեկան առողջության վրա: Սակայն պետք է միշտ հիշել, որ արշավներին հարկավոր է պատրաստվել՝ ուշադրություն դարձնելով հատկապես գույքին և հանդերձանքին: Այս հոդվածում ներկայացրել ենք մի շարք օգտակար խորհուրդներ, որոնք արշավները կդարձնեն ավելի հարմարավետ և հաճելի:
Խմբային արշավներ
Առաջին անգամ արշավ գնալիս՝ համոզված եղեք, որ ընտրել եք փորձառու ուղեկցորդի կամ արշավային կազմակերպության: Սկզբնական շրջանում նախընտրելի են խմբային արշավները: Այդպես արշավը կանցնի ավելի ապահով և ուրախ:
Խորհուրդներ սկսնակ արշավականներին
Խմբային արշավներն ունեն մի շարք առավելություններ: Փորձառու արշավականների հետ շփումը օգտակար կլինի և կնպաստի, որպեսզի չզգաք առաջին արշավի բարդությունները: Բացի այդ, նրանց խորհուրդները կօգնեն ավելի հեշտ ընդգրկվել արշավային կյանք:
Ֆիզիկական պատրաստվածություն
Արշավներն ակտիվ հանգստի մի մասն են կազմում: Եվ ինչպես ցանակացած ակտիվ հանգստի, այնպես էլ արշավների դեպքում, անհրաժեշտ է որոշակի Ֆիզիկական պատրաստվածություն: Եթե ֆիզիկական ակտիվ կյանք չեք վարում, ապա սկզբնական շրջանում կարող եք կատարել թեթև կարդիո վարժություններ: Լավագույն սկիզբը կարող է դառնալ առավոտյան վազքը կամ օրվա ընթացքում երկար քայլքը: Սա միաժամանակ կնպաստի նաև մարմնի մկանների զարգացմանը:
Խորհուրդներ սկսնակ արշավականներին
Իսկ եթե չեք կարող հաճախ մարզվել, ապա կարող եք սկսել ավելի կարճ և հեշտ արշավային ուղություններից: Սակայն պետք է հիշել, որ այս դեպքում էլ դժվարությունները անխուսափելի կլինեն: Օրգանիզմի համար սա ծանրաբեռնվածություն է: Սակայն միանգամից վախենալ կամ հիասթափվել պետք չէ: Պարզապես վստահ եղեք, որ պատրաստ եք հաղթահարել որոշ դժվարություններ և գտնվել ձեր համար ոչ սովորական պայմաններում:
Ուսումնասիրեք
Շատ կարևոր է վստահել այն ուղեկցորդին կամ կազմակերպությանը, ում հետ պատրաստվում եք արշավի գնալ: Նրանք մանրամասներ կներկայացնեն ձեր ընտրած ուղության վերաբերյալ և դուք արդեն նախօրոք տեղեկացված կպատրաստվեք արշավին:
Խորհուրդներ սկսնակ արշավականներին
Սակայն կարևոր է նաև ինքնուրույն ուսումնասիրել: Քանի որ շատ հաճախ սեփական փոքրիկ ուսումնասիրությունը կարող է ավելի շատ օգնել, քան ցանկացած այլ տարբերակով ստացված խորհուրդները: Ուսումնասիրեք ուղղությունը, եղանակային պայմանները: Ուշադրություն դարձրեք արշավային գույքին և հանդերձանքին:
Արշավային գույք և հանդերձանք
Արշավների գնալիս՝ մյուս կարևոր նախապայմանը, հագուստի ճիշտ ընտրությունն է: Քանի որ եղանակը կարող է լինել անկանխատեսելի, ցանկալի է հագնվել շերտերով: Այսպես ավելի հեշտ կլինի հարմարվել եղանակային փոփոխություններին: Միշտ պետք է ունենալ փոխնորդ հագուստ՝ անկախ նրանից, թե տարվա որ եղանակին եք արշավ գնում: Արշավային գույքի և հանդերձանքի մասին ունենք առանձին հոդվածներ, որտեղ մանրամասն ներկայացված են արշավային հագուստի նրբությունները:
Սկսնակ արշավականներին հաճախ վախեցնում է «արշավային գույք և հանդերձանք» արտահայտությունը: Իրականում ամեն բան ավելի պարզ է, քան թվում է: Արշավային հանդերձանք կարող եք ձեռք բերել այն ժամանակ, երբ արշավները կդառնան ձեր կյանքի անբաժան մասը: Իսկ սկզբնական շրջանում կարող եք ընտրել հարմարավետ, սպորտային և շարժումը չկաշկանդող հագուստ:
Խորհուրդներ սկսնակ արշավականներին
Չնայած առաջին անգամ կարելի է գնալ առանց հատուկ արշավային հագուստի, սակայն խորհուրդ ենք տալիս ձեռք բերել առնվազն արշավային կոշիկներ: Շատերին կարող է թվալ, որ սովորական սպորտային կոշիկները կարող են փոխարինել արշավային կոշիկներին: Բայց արշավների ընթացքում մենք անցնում ենք դժվարանցանելի, քարքարոտ արահետներով, և արշավային կոշիկներն այդ ճանապարհները դարձնում են առավել անցանելի:
Արշավային կոշիկներ
Ի տարբերություն սպորտային կոշիկների, արշավային կոշիկներն ունեն բավականին հաստ և պինդ տակացուներ, ինչի շնորհիվ քայլելիս մենք չենք զգում ամեն քար ու անհարթություն: Առավել ճիշտ արշավային կոշիկ ընտրելու համար կարող եք կարդալ այս հոդվածը:
Ուսապարկ
Ուսապարկը երկրորդ կարևոր և պարտադիր գույքն է: Եվ եթե սկզբնական շրջանում արշավային հագուստ ունենալն անհրաժեշտություն չէ , ապա ուսապարկը՝ պարտադիր է: Մեկօրյա արշավների դեպքում կարող եք նախապատվությունը տալ 25-35 լ տարողունակությամբ ուսապարկերին:
Արշավային ուսապարկ
Շատ սկսնակ արշավականները հիմնականում թույլ են տալիս մեկ ընդհանուր սխալ. վերցնում են ամեն ինչ, նույնիսկ իրեր, որոնք այդքան էլ անհրաժեշտ չեն: Իրականում առաջին անհրաժեշտության են իրեր են համարվում անձրևապաշտպան թիկնոցը, դեղատուփը, տաք հագուստը, գլխարկը, արևապաշտպան քսուկը և առնվազն 1,5լ ջուրը: Այս հոդվածում առավել մանրամասն կարող եք կարդալ, թե ինչ վերցնել մեկօրյա արշավ գնալիս:
Խորհուրդներ սկսնակ արշավականներին
Անշուշտ ամեն բան փոխվում է, երբ խոսում ենք գիշերակացով արշավների մասին: Այս դեպքում սկսած ուսապարկի չափսերից և վերջացրած անհրաժեշտ իրերով՝ ամեն բան այլ է: Սակայն անհանգստանալ պետք չէ, այդ մասին ևս մանրամասնորեն ներկայացրել ենք մեր՝ «Ինչպե՞ս պատրաստվել գիշերակացով արշավներին» հոդվածում:
Սնունդ
Սնունդն ու ջրի պաշարը ևս կարևոր կետերց է: Եթե նույնիսկ առօրյա կյանքում մենք այդքան էլ ճիշտ չենք սնվում կամ խմում բավականաչափ ջուր, ապա արշավների ընթաքում պարտադիր պետք է հետևել ճիշտ սննդին և ջրի քանակին: Շատ կարևոր է, որպեսզի սնունդը լինի թեթև և միաժամանակ էներգիա պարունակող: Հակառակ դեպքում, սնունդը դժվար կդարձնի նույնիսկ ամենաթեթև երթուղին:
Խորհուրդներ սկսնակ արշավականներին
Արշավային սնունդը պետք է պարունակի ավելի շատ ածխաջրեր և սպիտակուցներ: Կարող եք վերցնել սենդվիչներ, չորամրգեր, ընդեղեն, թարմ միրգ, բանջարեղեն, սպիտակուց պարունակող սալիկներ: Այդ մասին ավելի հանգամանորեն ներկայացրել ենք մեր այս հոդվածում:
Խորհուրդներ սկսնակ արշավականներին
Ջրի դեպքում ամեն բան ավելի պարզ է: Բնության մեջ օրգանիզմն ավելի շուտ է ջրազրկվում, ինչն էլ կարող է հանգեցնել արևահարման և մի շարք այլ խնդիրների: Այդ ամենից խուսափելու համար պարտադիր պետք է ունենալ առնվազն 1,5 լ ջուր: Գիշերակացով արշավների դեպքում՝ ավելի շատ: Վերջինիս դեպքում պարտադիր է իմանալ, թե ինչպես կարելի է գտնել ջրի այլընտրանքային աղբյուրներ:
Սիրեք բնությունը
Եթե կարդացիք այս հոդվածը՝ արդեն նշանակում է, որ սիրում եք բնությունը: Ուստի ուսապարկում չենք մոռանում փոքրիկ տեղ հատկացնել աղբի տոպրակի համար, որպեսզի ոչինիչ չթողնենք մեզանից հետո և չաղտոտենք բնությունը: Պետք չէ մտածել, որ «սա իմ աղբը չէ, չեմ հավաքելու»: Եթե ցանկանում ենք ունենալ մաքուր բնություն, կրթված արշավական հասարակություն, պետք է օրինակ ծառայել մյուսների համար:
Խորհուրդներ սկսնակ արշավականներին
Արշավը՝ լինելով ակտիվ հանգստի տեսակ, պահանջում է համապատասխան պատրաստվածություն և կամքի ուժ: Ցանկության դեպքում և ժամանակի ընթացքում՝ հետևելով մեր խորհուրդներին, ցանկացած արշավ կդառնա անմոռանալի և հիշողություններով լի:
Սույն հոդվածի հեղինակային իրավունքը պատկանում է armgeo.am կայքին։ Հոդվածի բովանդակությունը կարող է մեջբերվել, օգտագործվել այլ կայքերում, միայն ակտիվ հղում պարունակելով դեպի սկզբնաղբյուրը:
Բլոգ Հայաստանի մասին
Մասիսի բարձրությունը՝ 5165 թե՞ 5137
Արարատ լեռ
Հայաստանի լեռները որպես մարդիկ
Կիլիմանջարո. Աֆրիկայի «կտուրին»
Mediamax-ի հարցազրույցը Տիգրան Վարագի հետ
Հայկական լեռնաշխարհի «7 գագաթ» նախագիծ
Տիրինկատար և «Վիշապների հովիտ»
5165-ի սրտում ծնված երազանքի ճանապարհը
Հայաստանի 5 ամենագեղեցիկ գարնանային ուղղությունները
Գոմսի (Ջոջգլուխ) վանք
Գոմսի (Գոմաց, Գոմքի, Կոմսի) Սուրբ Գևորգ վանական համալիրը գտնվում է նախկին հայկական Գոմս գյուղի մոտ՝ Վանա լճի ափին։ Կառուցվել է 905 թ-ին Գագիկ Արծրունու կողմից։ Վանքի տարածքը պարսպապատ է։ Վանականների վկայությամբ այստեղ պահվել է Սուրբ Գևորգի մասունքներն ու գլուխը։ Այդ իսկ պատճառով վանքը հանդիսացել է ուխտավայր։ Կոչվել է նաև Ջոջգլուխ վանք՝ մեծ գլխի վանք։ Վանքը գործել է մինչև 1915 թ-ը։ Այժմ գտնվում է կողոպտված, ավիրված վիճակում։
Լուսանկարները՝ Սիփան Գրիգի, Հրաչուհի Այվազյանի, Գևորգ Հարոյանի և Տիգրան Վարագի
Հայկական լեռնաշխարհ
Արարատ լեռ
Հայկական լեռնաշխարհի ընդհանուր բնութագիրը
Հայկական լեռնաշխարհի գիտական ուսումնասիրությունները
Հայաստանը հնագույն քարտեզներում
Ինչ և ո՞րն է Անատոլիան
Քարտեզագրական պատերազմ
Արսար լեռ
Արսար լեռը գտնվում է Տավուշի մարզում՝ Վարագի լեռներում։ Գտնվում է Լուսահովիտ գյուղից 3 կմ արևելք։ Բարձրությունը 1862 մետր է։
Լուսանկարները՝ Սիփան Գրիգի
Հայկական լեռնաշխարհ
Արարատ լեռ
Հայկական լեռնաշխարհի ընդհանուր բնութագիրը
Հայկական լեռնաշխարհի գիտական ուսումնասիրությունները
Հայաստանը հնագույն քարտեզներում
Ինչ և ո՞րն է Անատոլիան
Քարտեզագրական պատերազմ
Ծռասար
Բարձրությունը` 3616 մ
Ծռասարի լեռներ
Կոորդինատներ` 39° 55′ 2.8″, 46° 2′ 33.2″
Ծռասար լեռնագագաթը գտնվում է Արցախի Շահումյանի շրջանի հարավարևմտյան մասում՝ Ջերմաջրից հարավ-արևելք, Ծռասար և Մխաթիք լեռնաշղթաների հատման կետում։ Լեռը հայտնի է նաև Գժասար անունով: Ծռասարից է սկիզբ առնում Թարթառ գետի վտակներից մեկը:
Լուսանկարները՝ Աղասի Մարտիրոսյանի, Հրաչուհի Այվազյանի, Անի Բաղդասարյանի և Գևորգ Հարոյանի
Հայկական լեռնաշխարհ
Արարատ լեռ
Հայկական լեռնաշխարհի ընդհանուր բնութագիրը
Հայկական լեռնաշխարհի գիտական ուսումնասիրությունները
Հայաստանը հնագույն քարտեզներում
Ինչ և ո՞րն է Անատոլիան
Քարտեզագրական պատերազմ
Արարատի գագաթը նվաճելն արդեն անցյալ կատարյալ է
Ի՞նչը ստիպեց Արարատն անհաս երազանքից դարձնել նպատակ:
Արարատին նայելիս հաճախ եմ երազել հայտնվել նրա գագաթին, բայց միշտ էլ դա անհնար մի բան եմ կածել։ Սակայն իմ՝ դեռ կարճ, բայց հագեցած արշավային կյանքն ու արշավական խենթ ընկերներս կարողացան երազանքս քայլ առ քայլ դարձնել նպատակ։ Այժմ Արարատի գագաթը նվաճելն արդեն անցյալ կատարյալ է։
Ո՞րն էր գլխավոր պատնեշը քո և նպատակիդ միջև:
Մեկ տարի առաջ լեռնագնացության մասին պատկերացումներս խիստ մոտավոր էին, ու հավանաբար դա էր հիմնական պատնեշը։ Իսկ ավելի ուշ, երբ ArmGeo-ի հետ արդեն բացահայտել էի լեռնագնացության գաղտնիքները, իմ և նպատակիս միջև պատնեշ էր դարձել ժամանակի սղությունը։ Այդ պատնեշն արդեն ևս հաղթահարված է։
Ինչպե՞ս էիր պատկերացնում վերելքը:
Վերելքը պատկերացնում էի բարդ ու արկածներով լի։ Մինչև 4200 մետր բարձրացանք զրույցի բռնված, ու չհասցրինք նկատել ո՛չ արկած, ո՛չ էլ բարդություն։ Իսկ այն, ինչ կատարվեց 4200-ից հետո, հազար արկած ու բարդություն արժեր։
Վերելք Արարատ / Մհեր Պարույրյան
Ինչպիսի՞ն էր այն իրականում:
Վերելքը կարող եմ նկարագրել իբրև մեր կարծյալ և իրական հնարավորությունների կռիվ, որում մեր իրական հնարավորությունները հաղթեցին մեր կարծյալ հնարավորություններին։
Ինչի՞ մասին էիր մտածում երբ ընդամենը հաշված քայլեր էին մնացել գագաթին:
Մտածում էի բղավել այնպես, որ հիացմունքս աշխարհն իմանա, բայց հիշեցի, որ ես զուսպ եմ, իսկ աշխարհը՝ մեծ։
Բառ, որով կբնութագրես քեզ Արարատի գագաթին:
Իմ սիրելի մուլտհերոսի նմանությամբ՝ Ամենակարող (Аll Might)։
Ո՞րն էր վերելքի ամենահիշարժան պահը:
Երբեք չեմ մոռանա այդ պահին արշավական մյուս ընկերներիս դեմքերը ։
Վերելք Արարատ / Մհեր Պարույրյան
Փոխվե՞ց կյանքդ 5165-ով:
Վերելքի ամեն վայրկյանն իմաստավորվեց, ամփոփվեց 5165-ով, իսկ փոխվեց կյանքս օրեր անց, երբ տուն վերադառնալուց հետո կրկին նայեցի Արարատի արդեն նվաճված գագաթին։
Ի՞նչ է Արարատն ինձ համար այժմ:
Արարատը միշտ էլ կյանքիս անբաժանելի մասն է՝ ինչպես ամեն հայի, սակայն արդեն ոչ վիրտուալ՝ իրական։
Պատրաստվու՞մ ես վերադառնալ Արարատի մոտ:
Թեկուզ վաղը՝ միայն թե լեռը ձայն տա։
Ի՞նչ խորհուրդ կտաս նրանց ում համար Արարատը դեռևս երազանք է:
Խորհուրդ կտամ արշավել. արշավել դեպի Հայաստանի լեռներն, ու այդ ժամանակ երազանքը կամաց կամաց կդառնա նպատակ, նպատակն էլ՝ իրականություն։
Մհեր Պարույրյան
Վերելք Արարատ
Առաջիկա արշավները
Վերելք Արայի լեռ / Հյուսիսային երթուղով
Գոշավանքից Խաչարձան
Երեք բազեների արահետ
Վերելք Վիթասար
Վերելք Գոմբակ լեռ
Արշավային ուղեկցորդների պատրաստման դասընթաց