Գիշերակացով քայլարշավներն ամենասիրվածն ու ամենահետաքրքիրն են: Չէ՞ որ հենց այդ ժամանակ ենք հասցնում անցնել երկար տարածություններ, տեսնել ավելին, նոր կապեր հաստատել, գտնել ընկերներ, ամբողջովին լիցքաթափվել քաղաքային կյանքից և վայելել բնության մեջ հանգիստը: Սա իրոք այսպես է: Վրանային գիշերակացն իրենից ենթադրում է մի շարք ռիսկերի ավելացում, պատասխանատվության և զգոնության առավել բարձր մակարդակ յուրաքանչյուր մասնակցից: Մենք որոշ չափով անդրադարձել ենք դրանցից մի քանիսին, ուստի այս անգամ որոշեցինք ներկայացնել մի քանի խորամանկություն վրանային գիշերակաց իրականացնելիս չմրսելու և հանգիստ քնելու համար: Սա ձեզ պետք կգա Արարատի, Հյուսիսային Արագածի, կամ Գեղամա լեռներում թրեքինգների ժամանակ:

Վրանային գիշերակաց

Օրվա ընթացքում քայլելիս մենք մեծ քանակությամբ էներգիա ենք ծախսում և ծանրաբեռնում մեր մարմնի մկաններն ու մնացած օրգանները: Դա պետք է վերականգնել լիարժեք սնվելով և լավ քնելով: Սնվելու մասին արդեն խոսել ենք, հիմա ցանկանում ենք զրուցել գրագետ վրանային գիշերակաց ապահովելու մասին: Ի՞նչն է կարևոր վրանում հանգիստ քնելու համար։ Ճիշտ է՝ չմրսել։ Մրսելուց օրգանիզմը սկսում է հավելյալ էներգիա ծախսել հիպոթերմիայից և ցրտահարումից պաշտպանվելու համար, արդյունքում չի ստացվում լիարժեք քնել, գիշերն անցնում է անհանգիստ, իսկ առավոտյան դուք ուժասպառ և քնկոտ եք լինում՝ կազդուրված և ուժերը վերականգնած լինելու փոխարեն:

Պատրաստվում ենք գիշերակացին

• Նախ և առաջ մանրամասն պետք է ուսումնասիրել այն տեղանքը, որտեղ պատրաստվում եք արշավ իրականացնել: Նկատել եք չէ՞, ցանկացած թեմայի մասին խոսելիս առաջին խորհուրդը դա է: Միշտ պետք է նախապես ուսումնասիրել տեղանքը: Անգամ եթե օգտվում եք պրոֆեսիոնալ ուղեկցորդի ծառայությունից, միևնույն է դուք ինքներդ որոշակի պատասխանատվություն եք կրում ամբողջ ծրագրի բարեհաջող և անվտանգ ընթացքի համար: Այդ իսկ պատճառով մի գնացեք արշավ առանց համապատասխան տեղեկություն ունենալու՝ հույսը դնելով միայն ուղեկցորդի վրա:
• Ընտրեք տեղանքին և եղանակային պայմաններին համապատասխան գույք՝ մասնավորապես վրան, քնապարկ և ներքնակ: Եթե դուք ունեք համապատասխան ներքնակ և քնապարկ, ապա համարեք, որ չեք մրսի, կարող եք մնացածը չկարդալ: Չէ, կատակում ենք, կարդացե՛ք, որովհետև անկախ ձեր ունեցած գույքից պետք է գրագետ լինել անվտանգության հետ կապված ցանկացած հարցում:
• Նախքան քնապարկ մտնելը՝ տաքացեք: Քնապարկը չունի ակտիվ ջեռուցող մասնիկներ, այն մեկուսացնում է ձեզ արտաքին աշխարհից՝ ձեր իսկ մարմնի ջերմաստիճանով: Եվ եթե դուք սառած մտնեք քնապարկ, ապա ավելի ուշ կտաքանաք: Կոպիտ ասած, ջերմացնելու փոխարեն, քնապարկը կմեկուսացնի ձեր «սառնությունը»: Դրա համար մինչև քնապարկ մտնելն արժե թեթև նախավարժանք կատարել, կամ տաք թեյ խմել: Սակայն վերջինիս պատճառով գիշերը ստիպված կլինեք արթնանալ և դուրս գալ բնական կարիքները հոգալու:

Վրանային գիշերակաց

• Պառկեք քնելու տաք հագնված: Չնայած, սա վիճելի հարց է և միանշանակ չէ: Բանն այն է, որ եթե հագուստը շատ հաստ լինի կամ սեղմող, այն կարող է խափանել արյան ազատ շրջանառությունը: Այն նաև քիչ տեղ է թողնում օդի համար, իսկ դուք տաքանում եք տաք «օդային գրպանի» շնորհիվ:
• Պաշտպանեք գլուխն ու ոտքերը ցրտից: Ոտքերը, հատուկ ֆլիսե գուլպաների բացակայության դեպքում, կարող եք փաթաթել ֆլիսե սրբիչով կամ ֆլիսե փափուկ, բայց ոչ շատ հաստ բաճկոնով: Գլխարկ հագնել արժե, որովհետև գլուխը ցրտահարելու դեպքում կարող եք տհաճ հետևանքներ և առողջական խնդիրներ ունենալ: Սակայն չի կարելի կիպ գլխարկ հագնել, որը կսեղմի արունատար անոթները: Ավելի լավ է պարզապես շարֆ փաթաթել, քան կիպ գլխարկ կրել: Ֆլիսից թեթև գլխարկներ են լինում, ընտրեք նմանատիպ մի բան:
• Պահպանեք քնապարկը սառը գետնից: Եթե ձեր ներքնակը բարակ է, լրացուցիչ փրկարարական ծածկոց փռեք, ոտքերի և գոտկատեղի հատվածում դրեք դատարկ ուսապարկը, բաճկոնը, ցանկացած փափուկ բան, որը սառը գետնից հեռու կպահի ձեզ:
• Շատ սնվեք: Սնունդը էներգիայի՝ հետևաբար, ջերմության աղբյուր է օրգանիզմում: Կերեք ածխաջրերով և սպիտակուցներով հարուստ սնունդ, խմեք քաղցր հեղուկներ:

Վրանային գիշերակաց

• Ցանկալի է ունենալ առանձին հագուստ քնելու համար: Այն ավելի փափուկ, մարմինը չսեղմող և տաք պետք է լինի: Իդեալական է այս դերում ֆլիսը: Առանձին չոր, մաքուր հագուստով միշտ ավելի հաճելի է քնել, իսկ օրվա ընթացքում հագած թերմոներքնազգեստը կհասցնի չորանալ մինչև լուսաբաց:
• Ապահովեք վրանի օդափոխությունը: Եթե ձեր վրանը չունի օդափոխւթյան համար ցանց և փոքրիկ պատուհաններ, ապա վերևի մասից մի փոքր բացեք վրանի մուտքի շղթան: Եթե վրանը չօդափոխվի, ձեր արտաշնչած օդից վրանի պատերին խտվածք կհավաքվի, և առաջացած խոնավությունը ձեզ ավելի կսառեցնի:
• Օգտագործեք ջեռակներ: Կարող եք օգտագործել հատուկ աղային ջեռակներ, կամ պարզապես պլաստիկ շշի մեջ տաք ջուր լցրեք և դրեք քնապարկում։

*Ուշադիր եղեք ժամանակին շիշը հանել քնապարկից՝ մինչև սառելը։

* Չի կարելի եռման ջուր լցնել պլաստիկ շշի մեջ, այն կարող է հալվել: Ջուրը պետք է լինի տաք, բայց ոչ եռման աստիճանի:

• Եթե վրանում մի քանի հոգով եք լինելու, իրար մոտ պառկեք: Այդպես դուք նաև իրար կտաքացնեք: Եթե վրանում երեք հոգով եք, ապա ամենամրսկանը պետք է պառկի ձեր երկուսի մեջտեղում: Այդպես նա պատշտպանված կլինի ցրտից: Անհրաժեշտության դեպքում քնապարկերը պետք է իրար միացնել և միասին պառկել: Դա երաշխավորում է մի քանի անգամ ավելի տաք պայմաններ, քան եթե առանձին պառկեք:

Գազօջախով վրանը տաքացնել չի կարելի: Արշավային գազօջախները մեծ քանակությամբ ածխաթթու գազ են արտանետում, ինչը փակ տարածություններում վտանգավոր է կյանքի համար:

Գազօջախը վրանում կարելի է վառել միայն լավ օդափոխություն ապահովելու դեպքում և կարճ ժամանկով:

Եվս մեկ խորհուրդ ձեր գաջեթների համար: Որպեսզի ձեր գաջեթների մարտկոցները ժամանակից շուտ չլիցքաթափվեն ցրտից, վրանային գիշերակացի ժամանակ դրանք նույնպես դրեք քնապարկի մեջ, կամ պահեք ուսապարկում՝ տաք շորերով փաթաթած:

Սույն հոդվածի հեղինակային իրավունքը պատկանում է armgeo.am կայքին։ Հոդվածի բովանդակությունը կարող է մեջբերվել, օգտագործվել այլ կայքերում, միայն ակտիվ հղում պարունակելով դեպի սկզբնաղբյուրը:

Արշավային գույք և հանդերձանք

Արարատի վերելքին անհրաժեշտ պարագաների ցանկ

Մեկօրյա արշավին անհրաժեշտ պարագաների ցանկ

Ինչպես պատրաստվել գիշերակացով արշավներին

Տեխնիկական վերելքին անհրաժեշտ պարագաների ցանկ

Ջրաման, թե՞ պլաստիկ շիշ

Ինչպես ընտրել արշավային գլխարկ

Ինչպես լիցքավորել գաջեթներն արշավների ժամանակ

Արշավային լապտեր

Արշավային գուլպաներ

Մեր օրգանիզմը բարդ և փխրուն մեխանիզմ է: Դրա բնականոն աշխատանքի համար անհրաժեշտ է մի քանի նախապայման՝ մթնոլորտային ճնշման և ջերմաստիճանի բարենպաստ պայմաններ, բավարար քանակությամբ սնունդ և հեղուկ, տարբեր միկրոտարրեր և վիտամիններ: Բավական է միայն սրանցից մեկի բնականոն քանակը խախտվի, և օրգանիզմը դուրս է գալիս հավասարակշռությունից, սկսվում են պակասի կամ ավելցուկի հավասարակշելու գործընթացներ, ինչը, երկարատև ազդեցության դեպքում, կարող է լուրջ հետևանքներ թողնել մարդու օրգանիզմի վրա: Սրանց մեջ հատուկ կարևորության է արժանացել ջրազրկումը: Մեր օրգանիզմն ավելին քան 65%-ով բաղկացած է ջրից, այդ իսկ պատճառով ջուրը չափազանց կարևոր է մեր օրգանիզմի համար: Ջրի շնորհիվ են բոլոր սննդարար նյութերը լուծվում արյան մեջ և հասնում մեր բջիջներին, հետևաբար ջրի ոչ բավարար քանակության դեպքում օրգանիզմը չի ստանում բավարար քանակությամբ սննդանյութեր և ուժասպառ է լինում: Այդ երևույթը կոչվում է ջրազրկում: Այն տեղի է ունենում, երբ մեր մարմնից կորցրած հեղուկի քանակն ավելի մեծ է լինում, քան ստացածը: Հեղուկ մենք կորցնում ենք քրտինքի, շնչառության, արտազատման միջոցով:

Ջրազրկում

Դրան նպաստում է բարձր լեռնային պայմաններում չոր օդը: Քանի որ շնչառության ընթացքում չոր օդը մեր օրգանիզմից «կլանում» է խոնավություն և արտաշնչելուց իր հետ տանում այն: Բայց ամենաշատ հեղուկ մենք կորցնում ենք քրտինքի, փսխումների և փորլուծության հետևանքով։ Սրանք առողջական խնդիրներ են, որոնք հաճախ են պատահում բարդ լեռնային վերելքների ժամանակ, այդ պատճառով անհրաժեշտ է հիշել, որ նման դեպքերում տուժածն առավել խոցելի է:

Ինտենսիվ ֆիզիկական աշխատանքի, հատկապես ցիկլային սպորտաձևերի ժամանակ (վազք, քայլարշավ, հեծանվասպորտ, լող) քրտինքի հետ ավելի ինտենսիվ օրգանիզմը կորցնում է տարբեր միկրոտարրեր՝ աղեր, էլեկտրոլիտներ, որոնք շատ կարևոր են օրգանիզմի նյութափոխանակության համար, մասնավորապես,  հենց հանքանյութերն են կարգավորում բջջաթաղանթի կողմից հեղուկի կլանման արագությունը և արյան մեջ ջրի լուծման գործընթացը: Եթե այս նյութերի անհրաժեշտ քանակը պակասում է, օրգանիզմը սկսում է թուլանալ, խախտվում է նյութափոխանակությունը: Սա նաև նպաստում է այլ խնդիրների առաջացմանը, օրինակ՝ հիպոթերմիայի, արևային հարվածի կամ լեռնային հիվանդության:

Ինչպե՞ս է տեղի ունենում ջրազրկումը

Ե՞րբ է կարելի համարել, որ օրգանիզմը ջրազրկված է, որո՞նք են դրա նախանշանները և ինչպե՞ս պայքարել դրա դեմ: Ջրազրկումը պայմանականորեն կարելի է բաժանել բարդության երեք աստիճանի․

• Թեթև ջրազրկում, երբ օրգանիզմը կորցնում է սեփական քաշի 3-5%-ը
• Միջին աստիճանի ջրազրկում՝ քաշի 6-9%
• Ծանր աստիճանի ջրազրկում՝ 10% և ավելի

Իսկ եթե ավելի պարզ խոսենք՝ պարզապես առաջնորդվեք հետևյալ կանոնով․ դուք չպետք է ծարավ զգաք: Եթե ունեցաք ծարավի զգացում, նշանակում է ջրազրկումն արդեն սկսվել է: Դրանից խուսափելու ամենապարզ եղանակը գործողության ողջ ընթացքում փոքր կումերով կանունավոր ջուր խմելն է:

Ջրազրկման միջին մակարդակում հայտնվում են հետևյալ նախանշանները.

• Ծարավի զգացում
• Գլխապտույտ և գլխացավ
• Խումհարի զգացողություն (похмелье)
• Չորություն բերանի խոռոչում
• Թուլություն, ուժասպառ զգացողություն
• Հաճախակի և մակերեսային շնչառություն
• Արագ սրտի զարկ, րոպեում 100 կծկում հանգիստ վիճակում
• Մարմնի ջերմաստիճանի անկում, մասնավորապես վերջույթներում

Եթե բանը հասել է սրան, ապա իրավիճակն արդեն լուրջ է, սա կարող է ծանր պաթոլոգիական վիճակի հանգեցնել: Պետք է անհապաղ դադարեցնել վերելքը, հանգիստ դիրք ընդունել ստվերի տակ և փորձել վերականգնել օրգանիզմի ջրային բալանսը:

Ինչպե՞ս խուսափել ջրազրկումից

Ինչպես արդեն գիտենք, ավելի հեշտ է կանխարգելել, քան հետո վերացնել հետևանքները: Ջրազրկումը կանխելն ավելի պարզ է, քան որևէ այլ երևույթը: Ջուր խմեք, այո՛, պարզապես շատ ջուր խմեք:

Իսկ եթե ավելի պարզ, ապա հետևե՛ք հետևյալ քայլերին.

• Նախ մինչև արշավը սկսելը շատ ջուր խմեք, որպեսզի նախապես ունենաք ջրի անհրաժեշտ պաշարը և չկորցնեք այն արշավը դեռ չսկսած:

• Քայլքի ընթացքում, ամեն 10 – 15 րոպեն մեկ, փոքր կումեր արեք, որպեսզի միշտ պահեք ջրային բալանսը: Երկար ժամանակ չխմել, իսկ այնուհետև միանգամից մեծ քանակությամբ ջուր խմելը կարող է հակառակ ազդեցությունն ունենալ, քանի որ օրգանիզմը չի հասցնի յուրացնել այդ քանակությունը: Պատկերացրեք սա կաթիլային ոռոգման սկզբունքով:
• Մի մոռացեք խմել, երբ կանգնում եք դադարի կամ հաց ուտելու: Դադարը հիանալի ժամանակ է, որպեսզի լրացնեք օրգանիզմի ջրի պաշարները:
• Օգտագործեք հիդրացիոն պարկ, կամ ուսաթոկերից կախվող ձողիկով ջրի շիշ, որպեսզի ամեն անգամ չծուլանաք շիշը հանել ուսապարկից:
• Օգտագործեք իզոտոնիկներ և սպորտային այլ հավելումներ: Սրա մասին ավելի մանրամասն կխոսենք քիչ ուշ:
• Հետևեք մեզի գույնին: Նորմալ վիճակում այն պետք է համարյա անգույն լինի: Եթե գույնը մգվում է, նշանակում է՝ դուք ջրազրկվում եք: Բացառություն են կազմում այն դեպքերը, երբ դուք ընդունում եք որոշակի վիտամինային կուրս կամ այլ դեղեր, կամ ունեք որոշակի հիվանդություն՝ նմանատիպ ախտանշաններով:

Իզոտոնիկներ

Իզոտոնիկների մասին բազմիցս խոսել ենք այլ նյութերում, և նշել դրանց կարևորության մասին: Սակայն հարկ ենք համարում այս նյութում առավել մանրամասն անդրադառնալ այս թեմային, քանի որ մարդկանց մոտ կարծրացած կարծիք կա, որ ցանկացած հավելում, դեղամիջոց կամ վիտամին դա «քիմիա» է և վնասակար է առողջությանը: Բայց թե ինչի՞ն է վնաս, ինչո՞վ է վնասում, ինչի՞ հաշվին՝ ոչ ոք հիմնավորել չի կարողանում:

Ակտիվ ֆիզիկական աշխատանք կատարելիս քրտինքի հետ օրգանիզմը կորցնում է մեծ քանակությամբ հանքանյութեր և էլեկտրոլիտներ: Դրանց առկայությունն արյան մեջ մեծ նշանակություն ունի: Դրանց շնորհիվ ջուրն ավելի արագ և արդյունավետ է ներծծվում բջջաթաղանթից ներս, դրանք կարգավորում են նյարդային հանգույցների աշխատանքը, մկանային կծկումները, նյութափոխանակությունը: Դրանց պակասից օրգանիզմը սկսում է արագ ուժասպառ լինել, տեղի են ունենում անկառավարելի ջղաձգումներ, կոորդինացիայի կորուստ և, ի վերջո, նույնիսկ գիտակցության կորուստ: Բանն այն է, որ ջրազրկումը շարունակվում է, անգամ եթե դուք ջուր եք խմում, որոշ դեպքերում սովորական ջրի հանքայնությունը չի բավարարում պակասը լրացնելուն: Հաճախ արշավների ընթացքում զգում եք գլխախտույտ, գլխացավ, խումհարային զգացողություններ: Դա հենց ջրազրկումն է:

Օրգանիզմին պետք է օգնել հաղթահարել այս իրավիճակը: Եվ այստեղ մեզ օգնության են հասնում իզոտոնիկները: Իզոտոնիկները ներկայացվում են փոշու կամ հաբերի տեսքով, որոնք լուծվում են ջրում: Դրանց հիմնական բաղադրիչներն են՝ աղեր, տարբեր հանքանյութեր, էլեկտրոլիտներ, սոդա: Որոշ տեսակներ պարունակում են հավելյալ վիտամիններ, պարզ ածխաջրեր, ամինաթթուներ: Այս ամենն օգնում է օրգանիզմին մնալ տոնուսի մեջ մինչև երեկոյան ճամբարում ինչպես հարկն է սնվելը:

Իզոտոնիկը պետք է սկսել խմել ֆիզիկական ակտիվությունը սկսելուց մոտ 20 րապե առաջ, շարունակել փոքր կումերով խմել ընթացքում և ավարտից հետո նույնպես շարունակել խմել, որպեսզի օրգանիզմում միկրոէլեմենտների և հեղուկի կորուստ չլինի:

Հետևելով այս պարզ կանոններին դուք կխուսափեք ջրազրկումից: Դրանց հետևելը շատ պարզ է:

Օգտակար է իմանալ

Բժշկական հակացուցումներ արշավների ժամանակ

Աշնանային արշավներ / Ինչպես պատրաստվել

Ինչպես պատրաստվել ձմեռային արշավներին

Պաշտպանություն թունավոր օձերից

Ջրի աղբյուրները լեռներում

Լեռնային հիվանդություն

Կլիմայավարժեցումը լեռներում

Ինչպե՞ս գիշերել վրանում և չմրսել

Ինչպե՞ս իրերը ճիշտ դասավորել ուսապարկում